Lífeyrissjóðirnir eru tálmynd

Íslenska lífeyrissjóðakerfið er komið inn í öngstræti. Í lífeyrissjóðunum eru um 2100 milljarðar eða sem nemur um sjö milljónum á hvert mannsbarn í landinu. Sjóðirnir gegna mikilvægu hlutverki fyrir launafólk og veita tryggingar m.a. þeim sem verða fyrir heilsubresti um starfsævina hvort sem er í lengri eða skemmri tíma. Ekki skyldi gera lítið úr þessu hlutverki sjóðanna. Þeir hafa þannig samfélagslegu hlutverki að gegna.

Lífeyrissjóðirnir eru hins vegar handónýtir þegar kemur að greiðslu lífeyris að lokinni starfsævi. Því fer fjarri að sökin sé öll þeirra. Stjórnmálamenn bera þar meiri ábyrgð en stjórnendur sjóðanna og hafa markvisst aukið tekjutengingar í almannatryggingakerfinu þannig að nú skerðast tryggingagreiðslur til ellilífeyrisþega krónu fyrir krónu vegna greiðslna úr lífeyrissjóði.

Ekki nóg með það heldur skerða tekjur af séreignasparnaði tryggingagreiðslur þannig að lífeyrisþegar fá einungis brot af séreignasparnaði sínum í eigin vasa þegar upp er staðið. Í hnotskurn virkar skerðingin vegna séreignasparnaðarins líkt og um 80 prósenta jaðarskatt sé að ræða.
Það stendur því lítið eftir af þeim háleitu markmiðum, sem höfð voru að leiðarljósi þegar söfnunarkerfinu var komið á í lífeyrismálum Íslendinga. Um nokkurt skeið hafa lífeyrissjóðir og stjórnvöld hvatt fólk eindregið til að leggja fyrir í séreignarsparnað undir því yfirskini að séreignasparnaðurinn muni koma sem viðbót ofan á aðrar greiðslur sem lífeyrisþegar fá út úr almannatryggingum og lífeyrissjóðum að starfsævinni lokinni. Nú hefur komið á daginn að séreignarsparnaðurinn er tálmynd og blekking ein.

Meðal tekjuskattur almenns launafólks hér á landi nemur um 36 prósentum af launatekjum hans. Þessu til viðbótar hafa 12 prósent af launatekjum verið greiddar inn í lífeyrissjóð. Nú, þegar fyrir liggur að greiðslur úr lífeyrissjóði bæta ekki kjör lífeyrisþega heldur dragast krónu fyrir krónu frá greiðslum úr almannatryggingakerfinu er ómögulegt annað en að skilgreina lífeyrissjóðsiðgjöldin sem viðbótar tekjuskatt á launatekjur. Þetta þýðir að tekjuskattur almenns launafólks hér á landi er ekki 36 prósent heldur 48 prósent í raun. Ennfremur stendur til að hækka lífeyrissjóðsiðgjöld upp í 15 prósent af launatekjum á næstunni og þá verður tekjuskattur almennings kominn yfir 50 prósent.

Þetta sýnir glögglega að um langt árabil hefur allur samanburður á sköttum hér á landi og í nágrannalöndum okkar ekki aðeins verið villandi heldur beinlínis rangur. Í nágrannalöndum okkar eru iðgjöld í lífeyrissjóð talin til skattgreiðslna en hér á landi hefur það ekki verið gert. Réttlætingin hefur verið sú að íslenska lífeyrissjóðakerfið sé í grundvallaratriðum frábrugðið lífeyrissjóðakerfum nágrannalandanna, sem eru flest með hreint gegnumstreymiskerfi á meðan við erum með söfnunarsjóði. Nú hefur komið á daginn að lífeyrisréttindi á Íslandi eru einskis virði vegna þess að tekjutengingin í almannatryggingakerfinu núllar þau út.

Ég mun á næstunni fjalla meira um lífeyrissjóðakerfið hér á landi. Það er orðið að sjálfstæðu og mjög alvarlegu vandamáli í íslenska hagkerfinu. Lífeyrissjóðirnir eru allt of stórir fyrir hagkerfið og fjárfestingarumhverfið hér á landi. Góð rök má færa fyrir því að ómögulegt sé að ná jafnvægi á gengi krónunnar með óbreytt lífeyrissjóðakerfi auk þess sem svo bólgið sjóðakerfi eykur mjög hættu á eignabólum í smáu hagkerfi.