11. mar. 2017 - 07:00Arnaldur Máni Finnsson

Gustar af Austfirðingum

Það virðast mörg hitamál í loftinu og ekki ólíklegt að við minnumst þessara tíma sem ólgutíma þegar fram líða stundir. Hver hugsar sitt. Vantraust á stjórnmálunum er ekki nýtt af nálinni og sjaldan hefur ríkisstjórn tekist að missa tiltrú almennings á jafn stuttum tíma frá kosningum og raunin er.

Óánægjualda hefur gripið um sig á landsbyggðinni eftir að mönnum varð ljós sá niðurskurður á samgönguáætlun sem komið hefur á daginn og hvernig hann bitnar á þeirri innviðauppbyggingu sem lofað var í aðdraganda kosninga. Það er ekki bara óánægjukliður sem fer um austfirskt ferðaþjónustufólk þegar staðreyndirnar koma í ljós heldur nær bylgjan til almennings með þeim hætti að fluttar eru fréttir af borgaralegri óhlýðni í friðsælustu sveitum.

Það er þó ekki nýtt af nálinni að niðurskurðarhnífurinn bitni á landsbyggðinni þegar kemur að nýframkvæmdum í vegamálum. Að sögn SSA er þetta þriðja árið í röð þar sem ekkert er gert á Austurlandi, en vísað til Norðfjarðarganga til að afsaka allar tafir annarsstaðar. Hvað kemur til að fólk láti í sér heyra og keyri hnefann á loft?

Það sama er uppi á teningnum þegar blasir við að nýjar hugmyndir í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu um skipulagsvald ríkisins uppí land eru á teikniborðinu. Þar kemur miðstýring skipulagsvaldsins á suðvesturhorninu við sveitafélögin hér eystra. Frumvarp þess efnis liggur fyrir og virðist ekki þurfa þinglega meðferð heldur nægi meirihlutasamþykki ráðuneytisfulltrúa. Fiskeldismál og skipulag þeirra í fjörðum hringinn í kringum landið virðast handan þess að íbúar og sveitarfélög ráði nokkru um sitt nærumhverfi.

Einhver stofnunin sunnan heiða getur gefið út starfsleyfi fyrir fiskeldisstöðvar í eyðifjörðum og uppundir bryggjusporðum almennings þar sem aldagamlar hefðir og eignaréttur, svo ekki sé talað um skipulagsvald, sem rakið er aftur til lagabálka Jónsbókar er virt að vettugi. Netlög hafa verið áhugafólki um stjórn haf- og strandsvæða hugleikin en þau miða gróflega við að landeigandi eigi rétt til nytja á sjó út að tæplega sjö metra dýpi á stórstraumsfjöru.

Skipulagsvald sveitarfélaga hefur gróflega fylgt 115 metra reglunni sem netlögin byggja á og  eðlilegt er að taka undir með þeim sem velta því fyrir sér hvort að ekki sé eðlilegt að ákvörðunarvald um nýtingu sjávar utan þessara marka, við landfræðilegar aðstæður eins og í fjörðum, séu undir ákvörðunarvaldi lýðræðislegra kjörinna fulltrúa á viðkomandi svæði. Það er í það minnsta eðlilegra en að stofnanir víðsfjarri viðkomandi byggð geti úthlutað svæðunum til aðila sem ef til vill hafa enga tengingu við byggðarlagið, til þess að gera sér að gróðavon almannarými á sjó úti.

Til þess að tryggja rétt sinn til skipulagningar á þessari og tengdri starfsemi vill ríkisvaldið rýmka heimildir sínar enn frekar í trássi við vilja íbúa og landeigenda, og færa skipulagsvald sitt 30 metra uppí fjörur landsmanna. Þetta kemur ekki vel heim og saman við nútímahugmyndir um aukið sjálfræði og ákvörðunarvald landsmanna um málefni nærumhverfis síns. Og því er brugðist við með sama hætti og þegar enn á ný er ákveðið að íbúar Djúpavogshrepps þurfi að skrölta um Berufjarðarbotninn ómalbikaðan – ásamt fjöldanum af innlendum og erlendum ferðamönnum sem treysta því að Þjóðvegur 1 sé öruggasti vegur landsins. Það er mótmælt og fussað og sveijað, jafnvel barið í borð. Svo gustar af mönnum.

En hver getur árangurinn af mótmælum og fussi og sveiji orðið? Er allur munurinn á því hvort fussað er á Austurvelli eða við Berufjarðarbotn? Mun öflugu sveitarstjórnarfólki og Samtökum sveitarfélaga takast að ná eyrum ráðamanna eftir hinum pólítísku leiðum, hinum siðmenntaða farvegi sem ætlaður er til að borgararnir geti haft áhrif á stjórnarfar síns lýðræðisríkis? Spurningin er um það hvar og hvernig hart mætir hörðu. Þó útgerðarmenn og sjómenn hafi á dögunum orðið samhljóða í kröfugerð sinni til ríkisvaldsins urðu þeir—á endanum—sjálfir að girða sig og semja um sættir. Stjórnmálamennirnir hlustuðu ekki.

En er það framtíðin, að þó almenningur og sveitarfélög leggist á eitt við að þrýsta á stjórnvöld þá þurfi þau ekki að hlusta, því við höfum verið svo vitlaus að kjósa þau yfir okkur og framselt þannig „vald okkar“ yfir heill sálar og samfélags? Eru þessir aðilar ekki í vinnu hjá okkur og fyrir okkur? Ekki heyrist manni það á Austfirðingum þessa dagana. Þeir vilja ákvarðanavaldið heim í hérað. Og þó, það skiptir máli hvar maður er og við hvern maður talar. En þeim sem finnst eitthvað, það gustar af þeim. Við skulum ekki hræðast þau eða hæðast að þeim, heldur muna að þar sem orð og hugmyndir verða að veruleika, þar er lífið sjálft sífellt að kvikna.

Birtist fyrst í Austurlandi. Smelltu hér til að lesa blaðið í heild sinni.

 




19.maí 2017 - 18:00 Arnaldur Máni Finnsson

Umbreytingavorin

Stundum finnst manni eins og vorið sé ekki árstíð sem hægt sé að ræða í fleirtölu. Það er bara eitt vor og það er einhvernveginn eilíft. Það er í hausnum á manni. Umhleypingarnar á mörkum veturs og sumars, ár frá ári, falla inní þetta stóra vor sem er umbreytingatíminn sjálfur. Vorið er meira svona hugarástand. Það er afstaða til lífsins. Það er realísk bjartsýni. Eða það þykir mér, enda þykist ég vera vormaður. Vormenn Íslands hafa einhvernveginn alltaf talað til mín.
15.apr. 2017 - 08:00 Arnaldur Máni Finnsson

Hvað viltu verða?

Það er spurning hvort nokkur spurning er stærri en þessi þegar allt kemur til alls; og líf okkar er litað af henni á svo mörgum sviðum og mismunandi æviskeiðum. Hún boðar svo margt. Fyrst og síðast snýr hún að okkur sjálfum, þó hún l áti lítið yfir sér og hún sé kannski sú fyrsta sem börn minnast að hafa fengið, því hún fjallar í raun ekki um það hvort að við speglum væntingar annarra til okkar heldur hvaða vonir við sjálf berum í brjósti. Hvaða hugmyndir við höfum mátað við hugsjónir okkar og drauma til þess að verða að gagni. Og á mismunandi æviskeiðum mætir hún okkur á mismunandi hátt því að áskoranirnar breytast. Eins og hugmyndirnar sem hver og einn gengur með um sig sjá lfan. Hverju getur ákvörðun mín í dag breytt um það hver ég er í raun og veru? Göngum við ekki flest í þau verkefni sem við mætum án þess að velta því sérstaklega fyrir okkur hvort um áskorun sé að ræða sem breyti einhverju til frambúðar? Hvenær verðum við það sem við verðum, og hvenær erum við orðin það sem við erum? Eru til algildir mælikvarðar sem færa okkur fullvissu um það?
26.mar. 2017 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Að kunna að skammast sín

„Það er sjónarspilið víða og óréttur, yfirgangur og hroki allstaðar upp vaðandi,“ sagði við mig kona, komin til ára sinna og hafði verið að fylgjast með fréttum. Hér á landi er blásið í herlúðra af öllum sortum þessa dagana og nánast að manni þyki að það séu allir að verða heyrnarlausir; jafnt þeir hinir sem hrópa hægri og vinstri og snúsnúsnú, eins og skáldið sagði.
26.feb. 2017 - 17:00 Arnaldur Máni Finnsson

Menningu eða fisk

Það er alltaf stór stund í austfirsku menningarlífi þegar árleg úthlutun fer fram á fjármagni úr Uppbyggingarsjóði Austurlands. Að mörgu leyti er hann flottur samkeppnissjóður en flestir eru sammála um að hann fari með alltof lítið fjármagn eins og sést á umsóknunum, en áætlaður heildarkostnaður þeirra verkefna sem hlutu styrk er nærri 350 milljónum króna. Þegar verið sé að veita 33,5 milljónum í 54 styrki til menningarmála og 25 milljónum í 26 styrki til atvinnuþróunar, þá er augljóslega hægt að áætla að mörg góð verkefni nái ekki í gegnum það matsferli sem hver umsókn fer í
09.feb. 2017 - 13:45 Arnaldur Máni Finnsson

Leikur með tölur?

Nú hefur verkfall sjómanna staðið yfir í tæpa tvo mánuði og áhrifin af því fyrir land og lýð verið gífurleg. Tekjur launafólks dragast saman, verkafólk sækir bætur í atvinnuleysistryggingasjóð og skatttekjur ríkis og sveitarfélaga minnka. Ótalin er samdráttur annarra fyrirtækja sem þjónusta sjávarútveginn.
27.jan. 2017 - 11:48 Arnaldur Máni Finnsson

Samhugur gegn hlutgervingu

Örlög Birnu Brjánsdóttur eru viðvörunarbjalla sem glymur um að við megum ekki slá slöku við eða snúa af þeirri braut sem mörkuð hefur verið af kynslóðunum á undan okkur, um að virðing og jafnræði verður að vera fyrir hendi í öllum samskiptum kynjanna. Hluttekning þjóðarinnar þegar ljóst var að Birna væri látin sýndu vel að ógn og skelfing atburðarins, kynbundins ofbeldis sem leiddi til dauða og hylmingar yfir þeirri staðreynd, snerti hvern mann. Orð fengu litlu lýst. Og vonleysið er átakanlegt þegar við getum ekkert gert. En hvað getum við gert?

13.jan. 2017 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Meira af því sama?

Um leið og ég óska lesendum hamingju- og vonarríks árs þá virðist manni ljóst að dramatík ársins 2016 er ekki gengin yfir. Kallað var eftir uppgjöri sem ekki hefur orðið, enda er það svo að þó áramótum fylgi tímamót þá dugar nýárshugarfarið okkur fæstum mjög lengi. Það er hollt að strengja ýmis heit en um leið varhugavert að lemja sig niður fyrir að standa ekki við óraunhæf markmið.
16.des. 2016 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Patt eða Patti

Við erum stödd í þverstæðu mennskunnar sjálfrar. Tilvistarvandinn er sjaldan áþreifanlegri en einmitt skömmu fyrir jól, lífsverundin öll titrandi af eftirvæntingu og spennu; við verðum að standa okkur. Kannski finnst okkur allt í húfi að nú þurfi allt að ganga upp til þess að hægt sé að halda áfram, en um leið erum við minnt á það að eindreginn vilji er ekki nóg til þess að hlutirnir fari eins og við óskum.
04.des. 2016 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Þegar öllu er snúið á hvolf

Við höfum tilhneigingu til þess að líta svo á að allt sé að færast í rétt horf þegar jólin nálgast. Aðventan er nú hafin og eftirvæntingin eftir því að allt geti orðið „eins og það á að vera“ fyllir okkur kærleika, örlæti, hlýju og von. Þessi tilfinning er ýmsu háð; hefðum og siðum, aðstæðum hverju sinni, hverju við búumst við, hvað við vonum á.
17.nóv. 2016 - 14:10 Arnaldur Máni Finnsson

Hvað læknar ónotin?

Þeir eru ekki fáir snúningarnir sem teknir eru fyrir framan tölvurnar þessi misserin, fyrir framan skjáinn, í endurglitinu frá fjölmiðlaflórunni heimsins. Sum okkar spennast upp og sperra sig, ydda gogg og höggva til baka svo þessi seigfljótandi heimur alnetsins gleymi því nú ekki að „ég“ hef þessa skoðun; „við“ vitum betur – dregið er í dilka og drambið, maður minn drambið! – en svo erum við líka að reyna vanda okkur og koma siðlega fram.
29.okt. 2016 - 12:00 Arnaldur Máni Finnsson

Að vera traustsins verð

Margt hefur borið við síðustu daga og ef til vill er svo farið hjá mörgum að þeir hafa enn ekki gert upp hug sinn um það hvaða flokk þeir ætla að kjósa. Líkur eru á að aldrei í sögu Alþingis muni jafn margir flokkar setjast á þing og eftir kosningarnar sem fara fram eftir tvo daga. Sitt sýnist hverjum um það en það er engu logið um að við lifum á fróðlegum tímum. Áhrifamáttur fjölmiðla hefur líkast til aldrei verið jafn áþreifanlegur og síðustu daga.
16.okt. 2016 - 10:00 Arnaldur Máni Finnsson

Samskipti; tjáskipti spáskipti


01.okt. 2016 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Panikka eða kljúfa skaflinn?

Veturinn er að nálgast en við reynum að treina sumar og haust eins og hægt er; veturinn er að nálgast og um leið og við gerum ráð fyrir því að þar með falli allt í fastar skorður þá þekkjum við það að í þessu felst „vinnan“ við að búa út á landi. Veðrin válynd, vegasamgöngur ótryggar, færri skemmtanir, styttri dagar. Samt er það nú svo að sumir vakna fyrst á haustin, kviknar í þeim líf eins og myrkrið kalli á kertaljós, einbeitingin skerpist, vandamálin eru handan við hornið; lífsbaráttan. Það þarf að bíta í skjaldarrendur og skerpa hnífana. Snertur af spennufíkn hellist yfir suma á meðan aðrir eru við það að falla í vetrardvala rútínunnar svo algjörlega að maður gerir ekki ráð fyrir að sjá þá fyrr en næsta vor. Ég get ekki giskað á hvorn veginn það verður hjá mér, ekki enn. Þeir hafa verið allskonar veturnir, og þó kannski helst þetta sem hefur einkennt þá: Maður verður að vera viðbúinn á hverjum tíma til að taka ákvörðun, ef það kemur fljúgandi skafl beint í fangið á manni, þar sem maður brasar í myrkri yfir einhverja heiðina í kafaldsbyl.

20.sep. 2016 - 17:00 Arnaldur Máni Finnsson

Haustið og lægðirnar - 42 dagar


02.sep. 2016 - 15:00 Arnaldur Máni Finnsson

Dýrð, vald, virðing og vegsemd

Hið alvitra auga fjölmiðlanna er brigðult. Hversu mjög sem góðar meiningar stjórna kastljósi þeirra, til að gegnumlýsa og miðla okkur víðtækari sýn á heiminn þá eru jú bara manneskjur á bakvið allt sem er skrifað og sagt.
23.ágú. 2016 - 15:00 Arnaldur Máni Finnsson

Skapandi ímynd, samfélag í biðstöðu

Eftir hverju ertu að bíða?, sagði konan mín við mig um daginn. Ég man ekki hvað það var sem ég hafði dregið á langinn, en eitthvað höfðu aðstæður ekki boðið uppá að láta verða af því sem stóð fyrir dyrum. Líklega var það einmitt þess sem ég beið, að einhver bæði mig um að láta verða af því. Það er nefnilega þannig að oft verður af ætlunarverkum um leið og fleiri vilja það líka. Þá lætur maður verða af því. Framkvæmir, skapar tækifæri.


Arnaldur Máni Finnsson
Arnaldur Máni Finnsson er ritstjóri Austurlands, landshlutablaðs Vefpressunnar.

Hann er guðfræðingur og búsettur á Egilsstöðum.


jón og óskar: Trúlofunarhringar