13. nóv. 2017 - 14:34Arnaldur Máni Finnsson

Grasrótin og greinar trjánna

Myndmál er mikilvægt tæki í orðræðu hversdagsins og ekki síður á hátíðarstundu. Vel valið orðalag getur aukið mátt skilaboða, kjarnað hugmynd eða aðstæður í skýru máli og gefið hugmynd þann slagkraft sem þarf til að hún nái í gegnum þann seiga flaum áreitis sem við erum orðin vön að umvefji okkur dag frá degi. Slagorð eru ein grein þeirrar orðsins listar sem við verðum vör við í daglegu umhverfi og ekki síst þegar viðburðir eins og kosningar eiga sér stað. Ég ætla mér ekki út í greiningu á þeim slagorðum sem stjórnmálaflokkarnir völdu að hjúpa sig með þetta haustið, því það myndi einhvern veginn gildishlaða almenna pælingu of mikið.  Þó mætti vissulega upphefja mikla umræðu um það hvort sú ímynd sem þessar „fjöldahreyfingar“ velja sér til að kynna gildi sín og hugmyndafræði eigi í raun við þann veruleika sem stjórnmálahreyfingar standa fyrir. En það er önnur saga.

Spakur heldur Lýð fróman
Við Íslendingar, ef maður má segja svoleiðis, erum sprottin úr einhverskonar söguhyggju sem hefst á orðunum „Vér mótmælum allir“ en týnist í tómhyggju tæknialdar, þegar slagorðið „Ísland úr Nató“ er orðið merkingarlaust stafarugl í augum kynslóðar sem tekur hlutunum bara eins og þeir eru og er löngu hætt að velta því fyrir sér hvort það getur haft áhrif á framtíð sína eða samfélag. Eða öllu heldur, það virðast öll slagorð orðin jafn innantóm í eyrum kynslóðar sem hefur aldrei velt því fyrir sér hvort að hægt sé að hafa hlutina öðruvísi. Samtíminn er orðin svo þykkur grautur af yfirþyrmandi skilaboðum um að ekkert dugi nema frægð, allt sé einskis vert ef ekki fáist læk, og þau lögmál sem stýri því hvernig læk megi finna séu einu gildin sem vert sé að temja sér. Að afla málflutningi stuðnings í tíðaranda dagsins í dag felst ekki í því að flykkja raunverulegum manneskjum að baki hugsjón og koma saman til að samtakamáttur einhvers tiltekins hreyfiafls í samfélaginu verði sýnilegur og hafi áhrif. Eins og raunin kannski var, viljum við halda, í rósrauðu mistri rómantískrar fortíðar, þegar fólk var ennþá fólk. Nei, að slá í gegn er bara að negla nógu marga þumla uppí loft á einhverjum netmiðlinum og vera viss um að eitthvað ætlað almenningsálit sveigist með í takt við birtingartíðni á samfélagsmiðli þann daginn. Almenningsálit sem er með áður óþekktum hætti orðin svo óræð hugmynd - þar sem hún er hvorki bundin stað, stund eða þjóðfélagshópi - að enginn stjórnmálaflokkur getur í raun gert sér grein fyrir því hvort að „hans fólk“ sé hluti af þessari bylgju eða hinni. Það er ekkert handan algóritma bergmálsklefans sem birtist á tölvuskjánnum. Hvers vegna mætir aldrei neinn lengur á fundi, spyr sig Spakur. Tja, þeir hafa farið annað, segir Lýður og þeir halda sig fróma. En staðreyndin er að „þeir“ eru bara heima. Þeir fara hvergi. Jú samt á kjörstað! 

Góðar fréttir, hyggur Lýður.
Og það eru nú góðu fréttirnar, svona ef maður vill hrósa fólki aðeins; kjörsókn var góð þrátt fyrir að umræðan hafi verið takmörkuð og að mestu leyti á svo almennum nótum að hræðsluáróður virkaði betur en nokkuð annað, ef frá er talin sú innblásna réttlætisins ræða sem fleytti nýju afli á þing með fordæmalausum hætti, þar sem persónulegur þokki konu með rödd og reynslu ræður öllu, en slagorðin engu. Eða öllu. Þau eru greipt í íslenska þjóðarsál og ríma við sögu okkar óafvitandi; þess vegna virka þau. Þau eru mótmæli og við megum ekki gleyma því í „orðræðunni“ að fimmtungur þeirra 80% kosningabærra manna sem kusu „mótmæltu“ því fyrst og fremst sem þeim finnst þau ekki geta haft áhrif á. 

Kannski er þetta skýring sem einhverjum finnst illskiljanleg, en hún felur fyrst og síðast í sér þá fullyrðingu að stjórnmálin eru að mjög takmörkuðu leyti birtingarmynd þess félagslega veruleika sem fólk lifir í. Þá meina ég að almenningur telur stjórnmálahreyfingar ekki lengur vera félagsskap þar sem grasrót fólks hefur áhrif á stóru áherslulínurnar heldur snýst allt um fylgi leiðtogans, að fylkja liði með einhverskonar ljómandi fígúru. Það er afturför til handa okkur samt, til að mynda hér á landsbyggðinni, því þessar hreyfingar sem hafa um þriðjung atkvæða á bakvið sig eru ekki til á sveitastjórnarstiginu og að því þarf að hyggja nú þegar næsti slagur í pólítíkinni fer í gang. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvort að þær nýju greinar sem nú taka að þroskast á þingi, ná að skjóta rótum í nærsamfélagi okkar hér eystra í vor og flytja næringuna þannig úr sverðinum að laufkórónan blómgist þegar fram líða stundir.
Arnarldur Máni Finnsson




01.okt. 2017 - 16:30 Arnaldur Máni Finnsson

Skjótt skipast veður

Því er oft haldið fram að hverju innihaldi hæfi ákveðið form best - en auðvitað fer það eftir aðstæðum hverju sinni hversu afstæð sú hugsun verður. Við viljum ekki „rangt form“ á ögurstundu - heitan drykk í þrúgandi gufubaði eða álíka. Þið skiljið.
31.júl. 2017 - 11:50 Arnaldur Máni Finnsson

Vinir í næsta bæ

Arnaldu Máni Finnsson Hvaða hraðferð er þetta alltaf á þér, spurði ég sjálfan mig á dögunum. Sumar og sól, hvalur að veifa sporði úti á firði, fuglasöngur og börnin í fullkominni þörf fyrir að teygja úr sér; seturnar í bílstólum á heitum sumardögum síður en svo besta líkamsræktin. Fannst samt eins og það væri einhver tími sem ég væri að missa, hafði ætlað mér að vera á þessum stað klukkan þetta og hinum svo klukkan hitt. Og það truflaði mig í raun, að maður er alltaf að skipuleggja ferðir og meirasegja fríið sitt í slíka þaula að óvæntu atvikin – sem einmitt breyta hversdögunum í minningarstundir – verða að útúrdúr sem tekur tíma. Mætti sleppa. Ekki ætti – en mætti.
15.júl. 2017 - 15:00 Arnaldur Máni Finnsson

Gömul speki og ný

Innsæi var á allra vörum einhverntíma á dögunum. Það gildir raunar einu, því innsæi er alltaf á döfinni; við verðum að hafa skilning og skilja samhengi til að geta brugðist við tilfinningum, atburðum eða tíðaranda, af innsæi. Allir sem eru í þeirri stöðu eru í skapandi starfi, ef svo má segja, því þeir þurfa að geta brugðist við flæði með opinleik, áfalli með hugprýði, sigri af auðmýkt. Greining, skynsemi og rökhugsun gagnast með takmörkuðum hætti þegar kemur að þessum þáttum. Það þarf annað – tilfinningagreind kannski - til að geta brugðist við með andagift, lyft aðstæðunum eða leyft því að vera sem þarf að fá að vera eins og það er. Stundum finn ég sjálfan mig í fjöru, búinn að greina allt í tætlur og get á engan hátt haft gaman af því að hlutirnir séu ekki settir saman eins og ég sá þá fyrir mér. Þá verður að slaka, treysta innsæinu og leyfa hlutunum að vera eins og þeir þurfa að fá að vera. Ekki í dragsúg gærdagsins. Ekki í hvirfilbyl morgundagsins. Heldur í lygnu streymi dagsins.
19.maí 2017 - 18:00 Arnaldur Máni Finnsson

Umbreytingavorin

Stundum finnst manni eins og vorið sé ekki árstíð sem hægt sé að ræða í fleirtölu. Það er bara eitt vor og það er einhvernveginn eilíft. Það er í hausnum á manni. Umhleypingarnar á mörkum veturs og sumars, ár frá ári, falla inní þetta stóra vor sem er umbreytingatíminn sjálfur. Vorið er meira svona hugarástand. Það er afstaða til lífsins. Það er realísk bjartsýni. Eða það þykir mér, enda þykist ég vera vormaður. Vormenn Íslands hafa einhvernveginn alltaf talað til mín.
15.apr. 2017 - 08:00 Arnaldur Máni Finnsson

Hvað viltu verða?

Það er spurning hvort nokkur spurning er stærri en þessi þegar allt kemur til alls; og líf okkar er litað af henni á svo mörgum sviðum og mismunandi æviskeiðum. Hún boðar svo margt. Fyrst og síðast snýr hún að okkur sjálfum, þó hún l áti lítið yfir sér og hún sé kannski sú fyrsta sem börn minnast að hafa fengið, því hún fjallar í raun ekki um það hvort að við speglum væntingar annarra til okkar heldur hvaða vonir við sjálf berum í brjósti. Hvaða hugmyndir við höfum mátað við hugsjónir okkar og drauma til þess að verða að gagni. Og á mismunandi æviskeiðum mætir hún okkur á mismunandi hátt því að áskoranirnar breytast. Eins og hugmyndirnar sem hver og einn gengur með um sig sjá lfan. Hverju getur ákvörðun mín í dag breytt um það hver ég er í raun og veru? Göngum við ekki flest í þau verkefni sem við mætum án þess að velta því sérstaklega fyrir okkur hvort um áskorun sé að ræða sem breyti einhverju til frambúðar? Hvenær verðum við það sem við verðum, og hvenær erum við orðin það sem við erum? Eru til algildir mælikvarðar sem færa okkur fullvissu um það?
26.mar. 2017 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Að kunna að skammast sín

„Það er sjónarspilið víða og óréttur, yfirgangur og hroki allstaðar upp vaðandi,“ sagði við mig kona, komin til ára sinna og hafði verið að fylgjast með fréttum. Hér á landi er blásið í herlúðra af öllum sortum þessa dagana og nánast að manni þyki að það séu allir að verða heyrnarlausir; jafnt þeir hinir sem hrópa hægri og vinstri og snúsnúsnú, eins og skáldið sagði.
11.mar. 2017 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Gustar af Austfirðingum

Það virðast mörg hitamál í loftinu og ekki ólíklegt að við minnumst þessara tíma sem ólgutíma þegar fram líða stundir. Hver hugsar sitt. Vantraust á stjórnmálunum er ekki nýtt af nálinni og sjaldan hefur ríkisstjórn tekist að missa tiltrú almennings á jafn stuttum tíma frá kosningum og raunin er.
26.feb. 2017 - 17:00 Arnaldur Máni Finnsson

Menningu eða fisk

Það er alltaf stór stund í austfirsku menningarlífi þegar árleg úthlutun fer fram á fjármagni úr Uppbyggingarsjóði Austurlands. Að mörgu leyti er hann flottur samkeppnissjóður en flestir eru sammála um að hann fari með alltof lítið fjármagn eins og sést á umsóknunum, en áætlaður heildarkostnaður þeirra verkefna sem hlutu styrk er nærri 350 milljónum króna. Þegar verið sé að veita 33,5 milljónum í 54 styrki til menningarmála og 25 milljónum í 26 styrki til atvinnuþróunar, þá er augljóslega hægt að áætla að mörg góð verkefni nái ekki í gegnum það matsferli sem hver umsókn fer í
09.feb. 2017 - 13:45 Arnaldur Máni Finnsson

Leikur með tölur?

Nú hefur verkfall sjómanna staðið yfir í tæpa tvo mánuði og áhrifin af því fyrir land og lýð verið gífurleg. Tekjur launafólks dragast saman, verkafólk sækir bætur í atvinnuleysistryggingasjóð og skatttekjur ríkis og sveitarfélaga minnka. Ótalin er samdráttur annarra fyrirtækja sem þjónusta sjávarútveginn.
27.jan. 2017 - 11:48 Arnaldur Máni Finnsson

Samhugur gegn hlutgervingu

Örlög Birnu Brjánsdóttur eru viðvörunarbjalla sem glymur um að við megum ekki slá slöku við eða snúa af þeirri braut sem mörkuð hefur verið af kynslóðunum á undan okkur, um að virðing og jafnræði verður að vera fyrir hendi í öllum samskiptum kynjanna. Hluttekning þjóðarinnar þegar ljóst var að Birna væri látin sýndu vel að ógn og skelfing atburðarins, kynbundins ofbeldis sem leiddi til dauða og hylmingar yfir þeirri staðreynd, snerti hvern mann. Orð fengu litlu lýst. Og vonleysið er átakanlegt þegar við getum ekkert gert. En hvað getum við gert?

13.jan. 2017 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Meira af því sama?

Um leið og ég óska lesendum hamingju- og vonarríks árs þá virðist manni ljóst að dramatík ársins 2016 er ekki gengin yfir. Kallað var eftir uppgjöri sem ekki hefur orðið, enda er það svo að þó áramótum fylgi tímamót þá dugar nýárshugarfarið okkur fæstum mjög lengi. Það er hollt að strengja ýmis heit en um leið varhugavert að lemja sig niður fyrir að standa ekki við óraunhæf markmið.
16.des. 2016 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Patt eða Patti

Við erum stödd í þverstæðu mennskunnar sjálfrar. Tilvistarvandinn er sjaldan áþreifanlegri en einmitt skömmu fyrir jól, lífsverundin öll titrandi af eftirvæntingu og spennu; við verðum að standa okkur. Kannski finnst okkur allt í húfi að nú þurfi allt að ganga upp til þess að hægt sé að halda áfram, en um leið erum við minnt á það að eindreginn vilji er ekki nóg til þess að hlutirnir fari eins og við óskum.
04.des. 2016 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Þegar öllu er snúið á hvolf

Við höfum tilhneigingu til þess að líta svo á að allt sé að færast í rétt horf þegar jólin nálgast. Aðventan er nú hafin og eftirvæntingin eftir því að allt geti orðið „eins og það á að vera“ fyllir okkur kærleika, örlæti, hlýju og von. Þessi tilfinning er ýmsu háð; hefðum og siðum, aðstæðum hverju sinni, hverju við búumst við, hvað við vonum á.
17.nóv. 2016 - 14:10 Arnaldur Máni Finnsson

Hvað læknar ónotin?

Þeir eru ekki fáir snúningarnir sem teknir eru fyrir framan tölvurnar þessi misserin, fyrir framan skjáinn, í endurglitinu frá fjölmiðlaflórunni heimsins. Sum okkar spennast upp og sperra sig, ydda gogg og höggva til baka svo þessi seigfljótandi heimur alnetsins gleymi því nú ekki að „ég“ hef þessa skoðun; „við“ vitum betur – dregið er í dilka og drambið, maður minn drambið! – en svo erum við líka að reyna vanda okkur og koma siðlega fram.
29.okt. 2016 - 12:00 Arnaldur Máni Finnsson

Að vera traustsins verð

Margt hefur borið við síðustu daga og ef til vill er svo farið hjá mörgum að þeir hafa enn ekki gert upp hug sinn um það hvaða flokk þeir ætla að kjósa. Líkur eru á að aldrei í sögu Alþingis muni jafn margir flokkar setjast á þing og eftir kosningarnar sem fara fram eftir tvo daga. Sitt sýnist hverjum um það en það er engu logið um að við lifum á fróðlegum tímum. Áhrifamáttur fjölmiðla hefur líkast til aldrei verið jafn áþreifanlegur og síðustu daga.
16.okt. 2016 - 10:00 Arnaldur Máni Finnsson

Samskipti; tjáskipti spáskipti


01.okt. 2016 - 07:00 Arnaldur Máni Finnsson

Panikka eða kljúfa skaflinn?

Veturinn er að nálgast en við reynum að treina sumar og haust eins og hægt er; veturinn er að nálgast og um leið og við gerum ráð fyrir því að þar með falli allt í fastar skorður þá þekkjum við það að í þessu felst „vinnan“ við að búa út á landi. Veðrin válynd, vegasamgöngur ótryggar, færri skemmtanir, styttri dagar. Samt er það nú svo að sumir vakna fyrst á haustin, kviknar í þeim líf eins og myrkrið kalli á kertaljós, einbeitingin skerpist, vandamálin eru handan við hornið; lífsbaráttan. Það þarf að bíta í skjaldarrendur og skerpa hnífana. Snertur af spennufíkn hellist yfir suma á meðan aðrir eru við það að falla í vetrardvala rútínunnar svo algjörlega að maður gerir ekki ráð fyrir að sjá þá fyrr en næsta vor. Ég get ekki giskað á hvorn veginn það verður hjá mér, ekki enn. Þeir hafa verið allskonar veturnir, og þó kannski helst þetta sem hefur einkennt þá: Maður verður að vera viðbúinn á hverjum tíma til að taka ákvörðun, ef það kemur fljúgandi skafl beint í fangið á manni, þar sem maður brasar í myrkri yfir einhverja heiðina í kafaldsbyl.

20.sep. 2016 - 17:00 Arnaldur Máni Finnsson

Haustið og lægðirnar - 42 dagar


02.sep. 2016 - 15:00 Arnaldur Máni Finnsson

Dýrð, vald, virðing og vegsemd

Hið alvitra auga fjölmiðlanna er brigðult. Hversu mjög sem góðar meiningar stjórna kastljósi þeirra, til að gegnumlýsa og miðla okkur víðtækari sýn á heiminn þá eru jú bara manneskjur á bakvið allt sem er skrifað og sagt.
23.ágú. 2016 - 15:00 Arnaldur Máni Finnsson

Skapandi ímynd, samfélag í biðstöðu

Eftir hverju ertu að bíða?, sagði konan mín við mig um daginn. Ég man ekki hvað það var sem ég hafði dregið á langinn, en eitthvað höfðu aðstæður ekki boðið uppá að láta verða af því sem stóð fyrir dyrum. Líklega var það einmitt þess sem ég beið, að einhver bæði mig um að láta verða af því. Það er nefnilega þannig að oft verður af ætlunarverkum um leið og fleiri vilja það líka. Þá lætur maður verða af því. Framkvæmir, skapar tækifæri.


Arnaldur Máni Finnsson
Arnaldur Máni Finnsson er ritstjóri Austurlands, landshlutablaðs Vefpressunnar.

Hann er guðfræðingur og búsettur á Egilsstöðum.


Apótek: jól frá kl 17 2017