01. ágú. 2012 - 11:00Aðsend grein
Ragnheiður Rafnsdóttir
Hæstvirtur Velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson
Þar sem þú sérð þér ekki fært að svara tölvupóstum sem ég hef skrifað þér undanfarna daga sé ég engin önnur ráð en að skrifa þér opið bréf í fjölmiðlum.
Ég hef áhyggjur af þrem systrum sem teknar voru nauðugar frá móður sinni þann 29. júní sl. Þess skal getið að systurnar þrjár hafa lengstum búið a íslandi og eru tengsl þeirra við land og þjóð mikil á meðan tengslin við Danmörk eru nánast engin og frændgarður þeirra þar rýr þótt ekki sé meira sagt. Einnig er það áhyggjuefni sú sundrung sem orðið hefur á systkinahópnum en bróðir þeirra systra býr á íslandi og er það þeim öllum þungbært. Það er ljóst að mjög mörg mistök hafa átt sér stað í þessu máli ásamt því að mörg lög hafa verið brotin svo og sáttmálar. Mistökin eru svo börnin látin gjalda fyrir með lífi sínu.
Forsaga málsins er sú að í tæp þrjú ár hefur íslensk kona barist við að vernda börnin sín fyrir föður þeirra. Eftir skilnað við fyrrverandi eiginmann sinn hefur baráttan farið fram í Danmörku og á Íslandi. Í Danmörku eru útlendingar litnir hornauga og því miður ekki meðhöndlaðir til jafns á við heimamenn, það hefur þessi fjölskylda reynt á eigin skinni svo um munar. Sem betur fer erum við Íslendingar betri gestgjafar því eins og við sjáum í fréttum hafa hælisleitendur fengið vin í eyðimörkinni og er þó um fullorðið fólk að ræða í flestum tilfellum. Tel ég það mjög mikilvægt að fólk sem á um sárt að binda geti hallað höfði sínu að einhverjum og vel sé komið fram við það.
Vistin í Danmörku var ekki góð og fóru þær systur hverja helgi til föður síns og var það kvöl og pína þar sem mikill tími fór í að undirbúa þær undir þá heimsókn þar sem þær vildu ekki fara og grétu mikið. Vikan fór svo í að róa börnin og byggja þær upp þar til að þær fóru aftur í helgarheimsóknina. Það skal tekið fram að útlit barnanna gjörbreyttist, elsta dóttirin varð upphvít, með svarta bauga undir augum og algjörlega líflaus. Yngsta dóttirin þyngdist um 7 kg á mjög stuttum tíma þar sem hún var höfð „góð“ með sælgæti og kökum. Þetta líf var ekki eðlilegt líf fyrir börn. Þær systur voru þvingaðar hverja helgi til manns sem var vondur við þær, lokaði þær inni, lokaði þær úti á stigagangi, reif niður um þær í margmenni og hló, sló elstu stelpuna, hélt henni niðri, öskraði á þær, henti hlutum, fékk brjálæðisköst og sagði þeim hveru ömurleg mamma þeirra væri og öll hennar fjölskylda. Systurnar höfðu oft áður orðið vitni af ofbeldi sem faðir þeirra beitti mömmu þeirra og stóra bróður. Ennfremur urðu þær systur vitni að því þegar hann réðst á ömmu þeirra sem þær elska heitt. Eitt sinn við mikil læti bankaði nágranninn upp á en faðirinn opnaði ekki og lét sem engin væri heima. Hann gerði margt fleira sem af virðingu við börnin ég skrifa ekki í þessu bréfi en þú veist alveg um.
En það var ekkert skjól að fá í Danmörku og eftir að hafa þrisvar leitað til lækna vegna áverka á 7 ára dóttur sinni og legið með henni inni á sjúkrahúsi þar í landi í tæpa viku var móðurinni gert ljóst m.a. af barnalækni að „svona væri þetta bara í Danmörku, ofbeldisfullir feður væru með forræði yfir börnum sínum og þannig yrði það“. Læknir sem sendi félagsmálayfirvöldum þar ytra tilkynningar var orðinn óþreyjufullur, hann lýsti því í bréfum að „ofbeldið yrði sífellt verra og verra og að hann væri mjög áhyggjufullur“. Félagsmálayfirvöld töldu að það væri ekki gott að tala við föðurinn þar sem hann gæti hugsanlega orðið ennþá verri við það.
Eins og allir góðir foreldrar var hugsun umræddrar konu fyrst og fremst að bjarga börnunum sínum. Og hún gerði sér grein fyrir að í Danmörku ættu þau ekki möguleika. Hún undirbjó brottför í flýti og kom til Íslands þar sem hún var handviss um að hér yrðu börnin hennar örugg. Hún framfylgdi íslenskum barnaverndarlögum sem segja:
Í 28. grein. Barnaverndarlaga:
Forsjá barns felur í sér skyldur foreldra til að vernda barn sitt gegn andlegu og líkamlegu ofbeldi og annarri vanvirðandi háttsemi.
Þetta þýðir að ekkert barn á að þurfa að þola ofbeldi eða verða vitni að ofbeldi, allra síst á heimili sínu. Friðhelgi heimilisins nær ekki til ofbeldis. Allt ofbeldi á heimili þar sem börn eru, er jafnframt ofbeldi gagnvart börnum.
Ef móðirin hefði ekki komið börnunum sínum til Íslands hefði hún í raun verið að brjóta lög.
Á Íslandi var strax haft samband við barnastofu og beðið um hjálp, en þess skal getið að sl tæp þrjú ár er búið að grátbiðja Barnastofu og forstjóra þeirrar stofnunar um aðstoð, hjálp við að vernda börnin, án árangurs.
Þess skal getið að breytingin á börnunum við komuna til Íslands var með ólíkindum, þær í einu orði sagt blómstruðu, það kom líf í augu þeirra og brosin urðu blíð. Allt lék í lindi og stundaðar voru sundferðir, fótbolti, skólagarðar, sumarbústaðir, stangveiðar, steinatínsla, gróðursetningar og leikir. Þangað til að lögmaður föður sá glufu í kerfinu, mistök sem Sýslumaðurinn á Höfn hafði gert árið áður. Þegar aðfararbeiðni sem átti að falla úr gildi samkvæmt lögum var notuð til að hremma börnin úr fangi mömmu sinnar. Því ef allt hefði verið eðlilegt og rétt þá hefði verið farið í annað afhendingarmál og það mál hefði móðirin og börnin hennar unnið með öllum þessum nýju gögnum sem nú eru til staðar. En í stað þess var farið af stað með gjörning sem hefur nú valdið tjóni sem ekki er vitað hvort úr verður bætt.
Í 4. tl. í 12. gr laga 160/1995 kemur fram að heimilt er að synja um afhendingu barns ef, afhendingin er ekki í samræmi við grundvallarreglur hér á landi um verndun mannréttinda. Með ákvæðinu er átt við að afhending er ekki heimil ef hún brýtur gegn alþjóðasamningum um mannréttindi, sem Ísland er aðili að. Hér eiga við ákvæði 8. gr mannréttindasáttmála Evrópu, nr 62/1994, ákvæði 17. gr. 4. mgr. 23. gr, og 1 mgr. 24.gr. Alþjóðasamnings um stjórnmálaleg og borgaraleg réttindi nr 10/1979. Og svo ákvæðið 8., 9., 18., 19., og 20. samnings sameinuðu þjóðanna um réttindi barns 18/1992.
Áfram var fólk beðið um hjálp, félagsmálafulltrúi Hornafjarðar var grátbeðin um hjálp, nú og svo Barnaverndarnefnd Kópavogsbæjar til að vernda börnin. Þess skal getið að allt þetta fólk var með myndir af áverkum, áverkavottorð, tilkynningar frá læknum, skýrslu frá barnasjúkrahúsi í Danmörku ásamt sálfræðiskýrslu ákaflega vel og faglega unninni af tveim barnasálfræðingum hér á landi. Þar sem sálfræðingarnir beinlínist undra sig á því að faðirinn hafi ekki verið gert að afhenda vottorð um geðheilsu sína og voru þær mjög uggandi um hans andlegu heilsu og hræddar um börnin í hans umsjá miðað við það sem þær höfðu komist að með ýmsum alþjóðlegum prófum sem þær gerðu á börnunum.
Eins og við vitum hafði líka virtur hæstaréttarlögmaður bent á ýmsar leiðir lagalega sem nota mætti til að kyrrsetja börnin á þeim grundvelli að málið yrði þá skoðað á meðan og ef móðir barnanna væri að fara með rangt mál og hefði í raun falsað öll þau fjölmörgu gögn sem hún hefur undir höndum frá t.d. skólum barnanna, leikskólum, Kvennaathvarfi í Danmörku, frá félagsráðgjafa ytra, frá nágrönnum,barnalæknum, sálfræðingum, fleirum og fleirum þá yrðu börnin send út. Ekki var beðið um langa kyrrsetningu bara að talað væri við börnin og þessi gögn skoðuð.
Þú vissir allt um málið þar sem afi þeirra systra hafði ítrekað reynt að fá fund með þér, og hitt þig heima hjá þér. Fleira fólk hafði einnig reynt að ná í þig vegna málsins.
Undirmaður þinn í barnaverndarnefnd Kópavogs lét þau orð falla í vitna viðurvist að ef hann og fulltrúar nefndarinnar sæju að aðgerðin þann 29. júní sl. yrði börnunum erfið myndi hann stoppa hana strax og ekkert yrði úr henni. Þetta sveik umræddur starfsmaður og lét ekki sjá sig.
En þér hæstvirtur velferðarráðherra, Barnastofa með barnaverndarnefnd Kópavogs í vasanum varð ekki haggað og því fór sem fór og börnin tekin frá mömmu sinni. Einu manneskjunni sem hefur hugsað um þær allt þeirra líf. Manneskju sem hefur byggt þær upp meðan faðir þeirra hefur rifið niður. Manneskju sem hefur nært anda þeirra og sálir með gleði og góðum siðum, brosi og fallegum orðum. Þú getur rétt ímyndað þér sjokkið sem börnin voru í við þessar aðgerðir og svo settar á fósturheimili sem þær hafa sjálfar sagt frá að hafi verið hræðilegt. Fyrir utan að það var algjörlega ólöglegt þar sem annað foreldrið var á staðnum og með sameiginlega forsjá. Starfsmaður hjá Kópavogsbæ sem reif börnin úr fangi móður þeirra sagði í viðurvist barnanna að móðir þeirra myndi fá að hitta þær sama dag og aðgerðin var gerð, það var líka svikið og borið við að það yrði svo erfitt afþví að stelpurnar söknuðu mömmu sinnar svo mikið.
Starfsmenn barnaverndarnefndar í Kópavogi sögðu að fylgst væri með föðurnum úti í Danmörku og börnunum. Fullvissuðu þau móður barnanna, afa þeirra og fleiri um að allt væri eðlilegt og verið væri að vinna í málinu í Danmörku. Þegar svo starfsfólki nefndarinnar var ljóst að ekki væri allt með felldu, fór það að sleppa því að svara símtölum, og vildu svo ekkert meira með málið hafa. Mistökin urðu sýnileg þessu fólki og í stað þess að taka á þeim, var höfðinu stungið í sandinn og farið í sumarfrí. Mikið áhyggjuefni verð ég að segja miðað við að við erum að tala um börn, litlar sálir sem geta enga björg sér veitt og treystu á þetta fólk.
Þú og þitt ráðuneyti talið mikið um forsjárdeilu og haldið ekki vatni yfir þeirri deilu. Ef þið hefðuð kynnt ykkur málin þá hefðuð þið vitað að þetta mál snérist ekki um forsjárdeilu foreldra þar sem þeirri deilu var lokið í janúar sl. í Danmörku. Þetta mál barnanna snérist eingöngu um ofbeldi gegn þeim. Ofbeldi sem félagsmálayfirvöld í Danmörku létu sig ekki varða. Sem yfirmanni barnaverndar á landinu bar þér að bregðast við með öðrum hætti en þú kaust að gera.
Langar að vitna í barnaverndarlög okkar Íslendinga og legg áherslu á síðustu setninguna í annari grein.
2. gr.
Markmið og lögsaga.
Markmið laga þessara er að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð. Leitast skal við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það á við.
Lögin taka til allra barna sem eru á yfirráðasvæði íslenska ríkisins.
Samkvæmt lögum bar þér að stöðva nauðungarfluttninga þessara litlu íslensku ríkisborgara. Þar sem öll börn á yfirráðasvæði íslenska ríkisins eiga rétt á því að þeim sé bjargað frá ofbeldi og öðrum hremmingum.
Ég vitna í ræðu þína við ákveðið tilefni hjá Barnaheill 19. nóvember 2010, hæstvirtur Velferðarráðherra, þín eigin orð.
Ábyrgð okkar fullorðnu er mikil og við verðum að standa undir henni. Við megum ekki undir neinum kringumstæðum láta ofbeldi gagnvart börnum viðgangast og verðum að bregðast við ef minnsti grunur vaknar um illa meðferð á börnum af einhverju tagi.
Mig langar að vita afhverju, undir þessum kringumstæðum valdir þú að standa ekki undir ábyrgðinni? Það var ekki bara minnsti grunur um ofbeldi eða illa meðferð á þessum systrum, það voru sjúkrahússkýrslur, og áverkavottorð og svo margt, margt fleira. Lögsagan var ekki í Danmörku því samkvæmt barnaverndarlögum eiga öll börn rétt á vernd á Íslandi.
Einnig langar mig sem hjúkrunarfræðing sem mun starfa með skólabörnum komandi vetur að vita hvort búið sé að breyta verklagsreglum varðandi tilkynningar um ofbeldi á börnum. Þær virðast skýrar inn á vef Landlæknisembættisins en það er þó umhugsunarvert að ljósmyndir af áverkum, tilkynningar frá læknum, og sjúkrahúsinnlögn sé ekki nægjanlegt og gefi tilefni til viðbragða af hálfu þíns ráðuneytis og barnaverndaryfirvalda. Umhugsunarefni fyrir heilbrigðisstarfsfólk sem vinna við þessi mál þar sem þeir sem eiga að vinna úr þessum málum virðast ekki traustsins verðir.
Að lokum langar mig að vita hvort þú ætlar að halda áfram að klóra yfir þessi hörmulegu mistök eða hvort þú ætlar að taka höndum saman með öðrum sem virkilega hafa reynt að hjálpa börnunum eins og t.d. innanríkisráðherra og bjarga börnunum, þessum íslensku ríkisborgurum sem búa við óviðunandi kjör í öðru landi með manni sem hefur beitt þær ofbeldi? Það er í raun stóra spurningin.
Með virðingu og vinsemd
Ragnheiður Rafnsdóttir hjúkrunarfræðingur
Höfn - 31. júlí 2012