Menningarstórvirkið Eistnaflug

Nú um helgina var rokkhátíðin Eistnaflug haldin á Neskaupstað í áttunda, ég kom þar fram með hljómsveit minni Dimmu eins og ég hef raunar gert undanfarin ár sjálfum mér og vonandi einhverjum öðrum til mikillar gleði. Þegar heim er komið sækja á mann hugsanir um hversu margir gera sér ekki grein fyrir því hversu stórmerkilegur hlutur þessi hátíð er í raun og veru og hversu mikilvæg hátíðin er fyrir menningarlíf landsins.

Eistnaflug er nefnilega  menningarlegur stórviðburður vegna þess að allar hljómsveitirnar sem þar koma fram spila sína eigin tónlist, þetta er tónlistarveisla þar sem gefur að líta rjómann í Íslensku rokki á hverjum tíma. Þetta er alls ekki útihátíð eða þvílík samkoma þar sem tónlistaratriði eru oft notuð sem ástæða til að safnast saman og stunda ólifnaði og dólgslæti og fæstir muna eftir því hver var að spila. Eistnaflug nær saman öllu því besta í mannlífinu því þar koma saman vel á annað þúsund gesta til að hlusta á fleiri hundruð tónlistarmenn flytja frumsamda tónlist. Það eru miklar pælingar í gangi um ágæti sveitanna, sumar eru handónýtar, aðrar goðum líkar og sitt sýnist hverjum, fæstir eru alveg sammála um hverjir eru bestir. Jafnvel þó að þetta hljómi allt nákvæmlega eins fyrir óinnvígða. Fólk kaupir diska og boli af sínum uppáhaldsveitum og sýnir þannig samstöðu með öðrum sem hafa sama smekk og gefur hljómsveitunum mikilvægar tekjur til að mæta kostnaði við listsköpunina.

Langflestar rokkhljómsveitir á Íslandi nota þessa hátíð sem hápunktinn í sínu starfi á hverju ári, menn gefa út plötur fyrir hátíðina og frumflytja lög á Eistnaflugi því þar eru flestir áhangendurnir saman komnir. Fyrir margar ungar hljómsveitir er þetta kannski eina tækifærið á árinu þar sem kostur gefst á að spila við bestu mögulega aðstæður fyrir stóran hóp af fólki sem hefur einlægan áhuga á tónlist þeirra. Það má því segja að Eistnaflug haldi þar með skapandi starfi uppi hjá mörg hundruð manns út um allt land fyrir utan allar þær hljómsveitir sem eru að æfa markvisst til að komast á þessa hátíð. Samfélagslegt hlutverk Eistnaflugs er því ótvírætt og mjög uppbyggjandi, hátíðin gefur listsköpuninni vettvang og þar með tilgang.  

Stefán Magnússon og hans vinahópur sem skipuleggur hátíðina hafa einnig sýnt fram á hvernig hægt er að nota nýsköpun og frumlega hugsun til að skapa ávinning fyrir sína heimabyggð, hvern hefði grunað að Neskaupstaður yrði miðpunktur rokks á Íslandi og að þekktar íslenskar og erlendar hljómsveitir myndu keppast um að fá að koma þangað til að spila sína tónlist. Ekki þarf að fjölyrða um viðskiptalegan ávinning af hátíðinni fyrir byggðarlagið, það er ekki ónýtt að fá þennan fjölda af fólki í heimsókn ár hvert til að nýta sér verslun og þjónustu. Fjölmargir hafa farið að dæmi þeirra út um allt land og margar svipaðar hátíðir hafa sprottið upp að fordæmi flugsins.

Langflestir tónlistarmenn sem koma fram á Eistnaflugi gera það launalaust, fá einungis greiddan kostnað og uppihald. Á móti lofa skipuleggjendur að slá hvergi af í tæknilegum aðbúnaði enda er fagmennskan á öllu tæknilega skipulaginu til fyrirmyndar og í heimsklassa.

Það hefur skapast mjög sterk hefð hjá öllum gestum á hátíðinni að allt fari vel fram og allir sem koma að Eistnaflugi eru mjög stoltir af því að þar eru aldrei nein vandræði. Þar safnast vissulega saman óárennilegur skari, en við nánari kynni kemur í ljós að þarna er samankomin fallegur hópur sem er samheldinn og blíður. Heiðarleiki, einlægni og áhugi á hinu mannlega eru allt kostir sem flestir þungarokkarar sem ég hef hitt eiga sameiginlegt.  Á Eistnaflugi eru allir bræður og systur í rokkinu.

Á fimmtudagskvöldinu er einn af hápunktum hátíðarinnar þegar Sólstafir, sem er að marga mati ein fremsta rokkhljómsveit í heimi, spila ár hvert fyrir fullu húsi. Stefán skipuleggjandi fer þá á svið og býður fólk velkomið fyrir hönd aðstandenda og listamanna. Ræðan endar alltaf á sama veg og það sleppur engin við gæsahúð þegar óvígur her þungarokksaðdáenda tekur undir þegar Stefán segir: og munum svo EKKERT VESEN EÐA KJAFTÆÐI, SKEMMTUM OKKUR FALLEGA!!!

Það er nefnilega öllum mikið metnaðarmál að fallegu blómin í blómabeðinu fyrir utan Egilsbúð séu jafnfalleg á mánudeginum eftir hátíðina eins og þau voru áður en hátíðin hófst. Það er varla að það þurfi að tína upp rusl eftir að hátíðinni lýkur. Eftir hátíðina þá lítur málaskrá lögreglunnar út eins og eftir venjulegt sveitaball, smá mál hér og þar en ekkert í líkingu við svokallaðar útihátíðir eða aðrar bæjarhátíðir.

Þar sem ég hef starfað sem framkvæmdastjóri í alþjóðlegum fyrirtækjum um nokkurt skeið hef ég oft velt fyrir mér hversu dýrmæt reynsla það var fyrir mig að hafa barist í gegnum hljómsveitarharkið á mínum yngri árum, í raun var rokkið alveg jafn mikilvægt veganesti og hið dýra háskólanám í stjórnun sem tók síðan við eftir það. Rokkið gaf mér sjálfstraust og skilning á því að maður uppsker eins og maður sáir, ef maður æfir sig þá verður maður betri. Það getur engin tekið það frá manni og það er gott veganesti út bardaga og basl hversdagsins að finnast maður sjálfur vera sinnar gæfu smiður.

Börn og unglingar sem eru svo heppin að vera heltekin af hljómsveitarbakteríunni fá oft ekki eins mikinn stuðning og þau sem hafa áhuga á að taka þátt í skipulögðu tómstundarstarfi. Þau eru oft spurð hvort þau ætli ekki að hætta þessum hávaða og það er andvarpað þegar trommusett kemur inn á heimilið eða í götuna.  Krakkar sem stofna hljómsveit vinna oftast að sínum áhugamálum í mun meiri mótbyr en félagar þeirra sem eru t.d. að æfa fótbolta. Það  þarf að sýna mikinn sjálfsaga til að æfa sig og fjármagna dýrar græjur. Næsta skref er að leigja æfingarhúsnæði til að skapa tónlistina í og greiða leigu af því. Svo þarf að skipuleggja tónleika og kynna sig. Þetta eru allt hlutir sem hljómsveitarkrakkarnir gera sjálfir, mamma og pabbi eru ekkert að fara með þau erlendis í æfingarbúðir eða leggja í langar ferðir innanlands til að horfa á litlu dótturina æfa sig á bassann sinn. Það kemur ekki oft Slayer bolur upp úr jólapakkanum og fermingarbarninu er sjaldan boðið á Wacken þungarokkshátíðina  eins og fólk þeytist nú með fótboltakrakkana sína út um allt til að horfa á fótbolta, sem er auðvitað hið besta mál í sjálfu sér.   

Það sem er síðan merkilegra er það sem gerist þegar kemur að því að stýra sjálfu hljómsveitarstarfinu. Ef hljómsveit kemst á kopp, gefur út plötur og spilar á tónleikum þá vil ég meina að meðlimir hennar hafi oft meiri reynslu í mannauðsmálum, stjórnun, stefnumótun og mannlegum samskiptum en margir langskólagengnir stjórnendur sem ég hef unnið með.

Að stýra skapandi starfi hljómsveitar er alveg eins krefjandi og þau mál sem stjórnendur í fyrirtækjum glíma við í sínum störfum. Hvernig á að sjá til þess að fólk skili framlagi sem er í þágu liðsheildarinnar á sama tíma og allir fá að njóta sín. Hvernig skiptum við fólki inn og út úr hópnum, það er engin þjálfari sem ræður, ekkert boðvald og  engin fyrirliði. Hópurinn þarf bara að koma sér saman um málin með lýðræði og rökræðum. Á sama tíma þarf að skapa andrúmsloft sem hvetur til sköpunar, allir verða að fá að leggja fram sínar hugmyndir og menn þurfa að læra að vinna fyrir liðsheildina.

Allt þetta sér maður kristallast á Eistnaflugi. Fólk hittist til að njóta listsköpunar og koma vel fram við hvort annað á fallegum stað. Þegar fólk spyr mig hvort ég ætli ekki að hætta í þessu þungarokks gargi fullorðin maðurinn,  þá er svarið einfalt : ég er sá sem ég er vegna þess að ég er þungarokkari, ekki þrátt fyrir það.  

Birgir Jónsson

Tónlistarmaður og  framkvæmdastjóri.