Lánamál landsmanna og afskipti ráðamanna

Í kjölfar hinna nýföllnu dóma Hæstaréttar í myntkörfumálunum svokölluðu hafa orðið til tvær fylkingar í þjóðfélaginu. Önnur þeirra virðist ekki í nokkrum vafa um hvernig beri að gera upp þau lán sem fylgismenn hennar telja falla undir dómana á meðan hin fylkingin virðist eingöngu vita hvernig eigi ekki að endurreikna lánin. Öllum ætti að vera ljóst hverjir skipa hvora fylkingu.

Einn helsti talsmaður síðari fylkingarinnar hefur stigið fram í fjölmiðlum og sagt fráleitt að gengistryggðu lánin eigi að bera þá vexti sem getið er í samningsskilmálum. Ástæðan; bankarnir myndu ekki þola það. Þetta eru undarleg rök. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt um einn einasta einstakling sem hefur hlotið slíkan liðsstyrk ráðherra eða fjármálafyrirtækis þegar hann hefur ekki getað staðið við lánaskuldbindingar sínar. Ef einstaklingur getur ekki greitt af lánum sínum eru vextir skuldarinnar eða afborganir hennar ekki lækkaðar heldur verður hann gjaldþrota með tilheyrandi óþægindum. Allt er þetta lögum samkvæmt þótt óréttlátt geti verið í einhverjum tilfellum. Óhjákvæmilega vaknar sú spurning hvort aðrar reglur gildi um skyldu fjármálafyrirtækja til að standa við fjárskuldbindingar sínar? Er það allt í einu orðin lögmæt afsökun að eiga ekki pening?

Ráðherra hefur jafnframt lýst yfir álitsleysi sínu á lögfræðilegum skoðanakönnunum helstu lögspekinga landsins á því hvernig beri að endurreikna lánin. Eftir stendur þó sú staðreynd að lögin eru skýr eins og þessar skoðanakannanir sýna þar sem úrtak svarenda var mjög fagmannlega valið. Það hefur sjaldan verið vænlegt til árangurs að þvertaka fyrir allt sem andmælendur manns segja án þess að færa fyrir því gild rök og eftir atvikum aðra raunhæfa úrlausn. Hvorugt hefur ráðherra fært fram.

Það hljóta að teljast náttúruleg viðbrögð þeirra rándýra sem berjast fyrir lífi sínu að beita til þess öllum tiltækum ráðum, hvort sem þau eru sanngjörn, lögleg eða siðferðislega rétt. Að lokum hlýtur dýrið samt að átta sig á því að slagurinn hefur tapast. Ef veiðimaðurinn hefur öll tilskilin réttindi er ekkert við þessa framkvæmd að athuga. Með þessum hætti hafa fjármálafyrirtækin starfað til langs tíma en sjá nú allt í einu veiðileyfi veifað framan í sig, útgefnu til lánþega og undirrituðu af Hæstarétti.

Slæm er þó sú kergja sem virðist upp komin milli þeirra sem tóku gengistryggð lán og þeirra sem tóku hefðbundin íslensk verðtryggð lán. Krafan um einhvers konar leiðréttingu þeirra lána sem bera verðtryggingu er án efa réttmæt en sú krafa á ekki að byggja á ólögmæti gengistryggingar því hér er um tvo ólíka hluti að ræða. Það kann ekki góðri lukku að stýra þegar samherjar, sem lánþegar hljóta að vera, fara í hár saman. Gefum okkur að Toyota innkallaði alla Avensis árgerð 2009 vegna bilunar í bremsubúnaði. Við slíka innköllun væri alls ekki sjálfgefið að eigandi Nissan Patrol árgerð 2007 gæti bankað uppá hjá Ingvari Helgasyni og krafist þess að fá nýjar bremsur vegna þess að Toyota eigendur hefðu fengið þær. Væri hins vegar eitthvað að bremsum bifreiðarinnar sem framleiðandi bæri ábyrgð á væri sjálfsagt að eigandinn leitaði réttar síns á þeim grundvelli. Ekkert er sjálfsagðara en að standa vörð um lögbundin réttindi sín en það verður að gera á réttum forsendum.

Niðurstaðan getur ekki orðið önnur en rétt ef lögin eru með í farteskinu.