15. ágú. 2012 - 10:07Sigurvin Ólafsson

Geta ólögmæt lán verið í vanskilum?

Lúðvík Bergvinsson og Sigurvin Ólafsson, lögmenn.

Lúðvík Bergvinsson og Sigurvin Ólafsson, lögmenn.

Geta ólögmæt lán verið í vanskilum?
Hvers vegna veittu bankarnir ólögmæt lán?

Á undanförnum misserum hafa smám saman komið betur í ljós raunverulegar ástæður þess að íslensku bankarnir hófu í stórum stíl að veita einstaklingum og fyrirtækjum gengistryggð lán. Ljóst er að lánveitingarnar hljóta að hafa verið bönkunum afar mikilvægar enda lá fyrir skýrt bann við slíkum lánum í lögum um vexti og verðtryggingu. Ekki er það svo gott að bankarnir geti vísað til þess að þeir hafi ekki vitað af banninu, enda höfðu samtök þeirra andmælt því kröftuglega í umsögn um lagafrumvarpið á sínum tíma.

Íslensk lán dulbúin sem erlend

Nú þegar rykið hefur sest eftir gjaldþrot bankanna, blasir við að markmið þeirra með hinum ólögmætu lánveitingum var fyrst og fremst það að lagfæra gjaldeyrisstöðu sína gagnvart Seðlabankanum, enda höfðu þeir haft takmarkaðan aðgang að erlendum gjaldeyri allt frá vordögum ársins 2006. Þetta var bönkunum erfitt þar sem skuldbindingar þeirra voru fyrst og fremst í erlendum myntum og þeim því mikilvægt að geta á móti sýnt fram á eignir í erlendum myntum. Virðast bankarnir þá hafa brugðið á það ráð að dulbúa lánveitingar sínar innanlands sem lán í erlendum myntum, þó að engar slíkar myntir færu milli aðila við viðskiptin, heldur eingöngu íslenskar krónur. Samningsformin sem bankarnir útbjuggu, og tilvísanir þeirra til erlendra mynta og mynteininga, gerðu bönkunum hins vegar kleift að skrá lánin sem eignir í erlendum myntum í bækur sínar, vegna reglna Seðlabankans um gjaldeyrisjöfnuð. Þessi ólögmætu lán áttu því án efa sinn þátt í því að halda lífi í bönkunum lengur en eðlilegt hefði verið, eða allt fram á haustið 2008, sem olli því að fallið varð þeim mun brattara. Þyngsta byrðin vegna þessarar háttsemi bankanna féll auðvitað á lántakendur þegar krónan féll, enda fólu lánin í sér að öll gjaldeyrisáhættan var sett á herðar þeirra, en megintilgangur bannsins við slíkum lánveitingum var einmitt að koma í veg fyrir það.


Stöðutaka bankanna gegn íslensku krónunni

Annar mikilvægur hvati þess að bankarnir beindu gengistryggðum lánum að viðskiptavinum sínum var sá að bönkunum var vel kunnugt um yfirvofandi lækkun og fall krónunnar, enda gerendur á því sviði. Fjármálafyrirtækjunum var því vel ljóst að jafnvel þó að vextir lánanna væru lágir þá myndi sá munur verða unninn fljótt upp, og rúmlega það, þegar niðursveifla krónunnar hæfist og íslenskir lántakendur þyrftu að greiða afborganir sínar miðað við allt annan og hærri höfuðstól en áður. Í eftirmála hrunsins hefur komið í ljós að bankarnir vissu mun fyrr af þessari stöðu heldur en áður var talið, eins og fjallað er um í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og kom fram í vitnaskýrslum bankamanna fyrir Landsdómi. Það leiddi þó ekki til þess að bankarnir legðu gengistryggðu lánin til hliðar eins og eðlilegt hefði verið, heldur voru slíkar lánveitingar þvert á móti stórauknar. Um það geta fyrrum starfsmenn bankanna einnig vitnað, að bankarnir tóku markvisst og skipulega skortstöðu í krónunni á síðustu árunum fyrir gjaldþrot, og eins um það hversu mikið bankarnir högnuðust á þeirri stöðutöku. Þetta gerðu bankarnir í þeim eina tilgangi að verja eigin hagsmuni og hagsmuni stærstu eigenda sinna, umfram hagsmuni viðskiptavina sinna og efnahagskerfisins í heild, enda var starfsemi þeirra þess eðlis að miklu nær var að tala um vogunarsjóði en viðskiptabanka, a.m.k. suma þeirra. Afleiðingin af lækkun krónunnar var sú að virði lánasafns bankanna í ólögmætum gengistryggðum lánum jókst gríðarlega í krónum talið, en bankarnir höfðu margfaldað þær lánveitingar sínar síðustu tvö til þrjú árin áður en þeir féllu. Í reynd er óhætt að fullyrða að bankarnir hafi gert vísvitandi árás á krónuna til að auka virði eignasafna sinna. Í því fólst auðvitað einnig að lántakendur gengistryggðra lána þurftu að horfa upp á skuldbindingar sínar hækka með stöðugum hætti, grunlausir um að “viðskiptabanki” þeirra vann á skipulegan hátt að því að slíkt myndi gerast. Í þessu samhengi er einnig rétt að hafa í huga þau miklu áhrif sem fall krónunnar hafði til hækkunar á stöðu verðtryggðra lána – en þau voru gríðarleg. Allt samfélagið varð því fyrir miklu tjóni vegna þessa. Það er einmitt ábyrgð á þessari hegðan og afleiðingum hennar sem tekist er á um fyrir dómstólum í fjölmörgum málum sem hafa verið höfðuð af þessu tilefni.


Endurskoðun Hæstaréttar

Eins og kunnugt er þá virtist Hæstiréttur með dómum sínum á árunum 2010 og 2011 taka af allan vafa um að þessar lánveitingar bankanna stæðust ekki lög. Nýlega hafa hins vegar fallið nokkrir dómar þar sem þessi tegund lánveitinga hefur verið talin lögmæt, með vísan til þess hvernig lánssamningar hafa í einstaka tilfellum verið útfærðir af bönkunum, þrátt fyrir að tilgangur og framkvæmd lánanna hafi verið nákvæmlega sú sama og í lánum sem áður höfðu verið dæmd ólögmæt.  Sú staða er því komin upp að í dómsmálum um þessi lán ræður úrslitum það tilviljanakennda orðalag sem hver og einn banki valdi þegar hann “dulbjó” samningana. Hinir grunlausu lántakendur verða því að treysta á lukkuna og vona að viðskiptabanka þeirra, hinum sérfróða aðila, hafi ekki tekist að dulbúa lánið með fullnægjandi hætti að mati Hæstaréttar. Sem dæmi þá leiðir þetta til þeirrar óeðlilegu og ósanngjörnu stöðu að gengislán sem Glitnir bauð kúnnum sínum standa nú í  tvöföldum eða þreföldum höfuðstól, en gengislán sem Landsbanki Íslands bauð kúnnum sínum hafa verið endurútreiknuð og leiðrétt að hluta. Munurinn á milli gjaldþrots og gjaldfærni getur þannig legið í því hvort að lántakandi tók tilboði um gengislán á Kirkjusandi eða í Austurstræti. Heildarniðurstaðan af uppgjöri Hæstaréttar um gengislán bankanna, sem þjóðin beið í ofvæni eftir, er því sú, því miður, að fyrir lántakendur er það tilviljun háð hvort að gengislán þeirra teljist lögmæt eða ólögmæt. Útaf fyrir sig er sú niðurstaða óeðlileg og ósanngjörn, en sú staða verður enn alvarlegri þegar fyrrgreind háttsemi og ástæður bankanna fyrir lánveitingunum eru hafðar í huga.  


Geta ólögmæt lán verið í vanskilum?  

Eins og að framan er rakið hafa fallið Hæstaréttardómar þess efnis að lánveiting bankanna á íslenskum gengistryggðum lánum hafi verið ólögmæt. Í kjölfar þeirra hafa vaknað, eða verið vaktar upp af fjármálafyrirtækjunum, fjölmargar spurningar um hvernig fara skuli með þau lán sem dómarnir varða. Sumar réttmætar – aðrar ekki. Í fyrsta lagi má nefna þá grundvallarspurningu, hver sé höfuðstóll viðkomandi láns og hvernig eigi að reikna áhrif fyrri afborgana á höfuðstólinn. Í öðru lagi hvort, og þá hvaða, vextir skuli gilda um lánin til framtíðar og hvort að fyrri vaxtagreiðslur teljist að fullu greiddar eða hvort bankarnir geti reiknað nýja vexti afturvirkt. Í þriðja lagi, hvernig skuli fara með eignir sem standa til tryggingar endurgreiðslum hinna ólögmætu lána og hvort að lánafyrirtækjum sé heimilt að svipta lántakendur þeim eignum á grundvelli vanskila. Og loks, spurningin um hvort að ólögmæt lán geti yfir höfuð verið í vanskilum þegar niðurstaða um höfuðstól og vexti lánanna liggur ekki fyrir. Um síðastnefndu spurninguna hefur af einhverjum ástæðum lítið verið fjallað þrátt fyrir augljóst mikilvægi hennar. Með vanskilum eða vanefndum er átt við að réttmæt krafa sé ekki efnd með afhendingu réttmætrar umsaminnar greiðslu á réttum stað og á réttum tíma. Því vaknar eðlilega spurningin, hver er rétt afborgun þegar krafan er ekki réttmæt, þ.e.a.s. hver er réttmæt afborgun af ólögmætu láni? Svarið við þessari spurningu er ekki augljóst. Er fjármálafyrirtækjum stætt á að taka einhliða ákvörðun um og senda út greiðsluseðla með kröfu um tiltekna greiðslu á mánuði meðan fullkominn vafi leikur á um hver sé höfuðstóll lánsins og hvaða vextir giltu og munu gilda um lánið? Hver á að bera hallann af því að lán eru ólögmæt? Er það sérfræðingurinn, sem gegn betri vitund veitti hin ólögmætu lán, eða er það lántakandinn sem þáði boð sérfræðingsins um lánið? Getur verið að réttmæt greiðsla sé sú sem fjármálafyrirtækið ákveður einhliða hverju sinni, án tillits til ólögmætisins? Varla, því samningar eru tvíhliða og því virðist augljóst í tilviki ólögmætra lána að ákvarða verður nýtt endurgreiðsluferli lánsins með samningi milli aðila. Af þessu verður ráðið að skuldara er við þessar aðstæður í raun ómögulegt að efna samninginn samkvæmt aðalefni sínu, þar sem skylda hans er ekki þekkt. Í þessu tilviki á kröfuhafi alla sök og verður því eðlilega að bera hallann af því. Því verður ekki með góðu móti séð að ólögmæt lán geti verið í vanskilum þar sem skuldara er ómögulegt að efna réttmæta kröfu þar sem hún er óþekkt. Eini möguleikinn á vanskilum er ef að samið hefur verið sérstaklega á nýjan leik á réttum forsendum um nýtt greiðsluferli lánsins, eða ef löggjafinn setur reglur um það hvernig og hvað eigi að greiða af slíkum lánum. Er þá átt við að báðir aðilar komi að málinu – en ekki að einhliða yfirlýsing annars dugi. Ef ólögmæt lán geta ekki verið í vanskilum verður ekki séð að kröfuhafi geti beitt samningsbundnum eða lögákveðnum vanefndaúrræðum svo sem eins og vörslusviptingu, krefjast uppboðs, reikna dráttarvexti, o.s.frv.


Fordæmisgildi sumra dóma

Orsakir þeirrar óvissu sem ríkir um framhald umræddra lána er fyrst og fremst að rekja til þess að fjármálafyrirtækin hafa ekki skilið eða viljað skilja niðurstöður eða fordæmisgildi dóma sem falla þeim í óhag.  Nýgenginn dómur Evrópudómstólsins um stöðu neytenda þegar um ólögmæt samningsákvæði er ágætt dæmi um þetta því hann var strax túlkaður á þann hátt af fjármálafyrirtækjunum að sá lögmaður sem vakti athygli á honum og fordæmisgildi hans væri að misskilja hlutina, enda dómurinn neytendum í hag. Sambærileg umræða hefur þó af einhverjum ástæðum ekki vaknað þegar dómar falla fjármálafyrirtækjum í hag – þá virðist fordæmið skýrt. Besta dæmið hér á landi um þetta er sú atburðarás sem fór af stað í kjölfar Hæstaréttardóms í febrúar sl., þar sem kveðið var á um að fjármálafyrirtækjum væri ekki heimilt að endurútreikna vexti á ólögmæt lán með afturvirkum hætti og að þegar greiddir vextir á samningstímanum hefðu falið í sér fullnaðargreiðslu vaxta. Dómurinn var skýr og ljóst að stór hluti lántakenda ólögmætra lána var í sömu stöðu og lántakendurnir í þessu tiltekna máli. Í kjölfar dómsins varð skilningsleysi fjármálafyrirtækjanna hins vegar hrópandi, jafnvel svo að þau fóru fram á sérstakt samþykki Samkeppniseftirlitsins um heimild til að stunda samráð í því skyni að “skilja” dóminn. Ekkert var rætt við lögmann þeirra sem höfðu betur í dómsmálinu, en hann hefði án efa getað skýrt málið vel fyrir fyrirtækjunum og niðurstöðu þess. Niðurstaða samráðshópsins var sú að málið væri “óskiljanlegt” og því yrði að höfða hvorki fleiri né færri en ellefu dómsmál til að fá skilning á dómnum. Það sem er sorglegt við þetta leikrit er að stjórnvöld hafa látið hafa sig í að spila með. Það sem þó vekur sérstaka athygli er sú staðreynd að fjármálafyrirtæki hafa að mestu leyti hingað til ekki talið dóma eiga við um aðra en málsaðila hverju sinni – en skyndilega er hægt að höfða ellefu mál til að fá fram skilning á “febrúardómnum!” Látum það nú liggja á milli hluta – en þetta þýðir vitaskuld að það mun taka að lágmarki eitt ár og líklega upp undir tvö ár, þar til niðurstöður fást úr Hæstarétti vegna hluta þessara mála. Hvað á svo að gera með afborganir af ólögmætum lánum meðan hið meinta “óvissutímabil” varir? Og hvað gerist svo ef fjármálafyrirtækin skilja ekki niðurstöður þeirra dóma? Er nema von að spurt sé?


Fastar greiðslur á „óvissutímabili“

Það sem skiptir hins vegar meira máli núna er hvernig eigi að fara með innheimtur á hinum ólögmætu lánum þar til sameiginlegur skilningur fæst á febrúardómnum og þeirri „óvissu,“ sem fjármálafyrirtækin telja að sé til staðar, verði eytt. Þessa stöðu verður að skýra. Það er augljóst að brotamennirnir geta ekki fengið sjálfdæmi um innheimtu lána á  þessu meinta „óvissutímabili“ – og dreifi mögulega aukakrónum og bjóði til kaffisamsætis á meðan ímyndarauglýsingar dynja á landanum – enda væri það fráleitt. Því þarf að finna tímabundna lausn á vandamálinu, sem allir geti unað við en tíminn sem hefur farið í að finna lausn á þessum málum er þegar orðinn alltof langur. Úr því að ákveðið var að fara í ellefu dómsmál til að „skilja“ febrúardóminn, hljóta menn á sama hátt að semja um það eða ákveða hvað skuli greiða á mánuði af hinum ólögmætu lánum. Það er augljóst að eðlilegasta afborgun af ólögmætu láni á mánuði er 0 krónur, þar sem krafan er óþekkt og því ómögulegt að greiða af henni, a.m.k. þar til samið hefur verið á nýjan leik um það hvað skuli greiða, eða það ákveðið með öðrum hætti. Kröfuhafinn verður eðlilega að bera hallann af þessu, enda ólögmætið að öllu leyti á hans ábyrgð. Það getur vitaskuld ekki gengið að á allt að tveggja ára “óvissutímabili” skuli lánin innheimt líkt og ekkert hafi í skorist – og hafa sum fyrirtækin leyft sér að lýsa yfir því að þau ætli að leggja umframafborganir viðskiptavina sinna inn á sérstaka fjárvörslureikninga á meðan óvissan varir. Ég leyfi mér að fullyrða að enginn, hvorki einstaklingar né fyrirtæki, hafa áhuga á því að greiða inn á fjárvörslureikninga bankanna eða smærri lánafyrirtækja fjármuni sem ástæðulaust er að greiða og vista þá þar ótímabundið vaxtalitla eða vaxtalausa, meðan fjármálafyrirtækin geta nýtt þá til öflunar vaxtatekna, og eiga það á hættu að fá þá ekki til baka. Fólk og fyrirtæki hafa nóg annað við fjármunina að gera, m.a. að láta enda ná saman um hver mánaðamót. Það er því skylda stjórnvalda við þessar undarlegu aðstæður að þau beiti sér fyrir gerð sérstakra samninga um ákveðnar afborganir af hinum ólögmætum lánum á meðan á „óvissutímabilinu“ stendur – t.a.m. að greiddar verði 5000 kr. mánaðarlega af hverri milljón, sem upphaflega var tekin að láni þar til meintu „óvissutímabili“ lýkur. Annað er óásættanlegt. Ella er í reynd verið að hafa fé af almenningi og fyrirtækjum í hverjum mánuði með ólögmætum hætti – sumir myndu kalla það rán um hábjartan dag. Við það er ekki ekki hægt að una. Það væri því eðlilegt að fjármálafyrirtækin yrðu skylduð til að bjóða slíka samninga – fallist þau ekki á það er réttlætanlegt fyrir Alþingi að setja lög þar að lútandi eða jafnvel að stjórnvöld settu bráðabirgðalög á innheimtuna tímabundið, því tjónið verður um hver mánaðamót. Grípi stjórnvöld ekki til neinna aðgerða er hættan sú að ríkið yrði á síðari stigum bótaskylt vegna vanrækslu við eftirlit með fjármálafyrirtækjunum, þ.e. verði niðurstaðan á endanum sú að fjármálafyrirtæki lifa ekki af óvissuna og einstaklingar og fyrirtæki, sem hafa ofgreitt af lánum sínum, fá ekki fjármuni sína til baka. Slík bótakrafa myndi ekki hvað síst verða byggð á því að stjórnvöld hafi vanrækt eftirlitsskyldu gagnvart fjármálafyrirtækjum.  Við þá áhættu er ekki búandi, hvorki fyrir stjórnvöld né einstaklinga og fyrirtæki.


Niðurlag

Að mati FME geta áhrif hins svokallaða „febrúardóms“ Hæstaréttar numið allt að 165 milljörðum króna. Sú tala getur þó bæði orðið hærri eða lægri eftir því hvort dómstólar halda áfram að viðurkenna gengistryggða “dulbúna” lánasamninga sem lögmæt erlend lán eða ekki. Talið er að fjöldi gengislánasamninga stappi nærri því að vera 100 til 150 þúsund – en sú tala liggur ekki nákvæmlega fyrir. Dómstólar hafa þegar úrskurðað fjölda þeirra samninga ólögmæta. Öllum má því ljóst vera að stór hluti allra heimila og fyrirtækja í landinu hafa mikla hagsmuni af því hvernig þessi mál verða til lykta leidd. Í þessu ljósi þarf ekki að koma á óvart sá mikli vilji fjármálafyrirtækjanna til að sýna fram á meinta „óvissu“ í málinu. Ágreiningurinn snýst nefnilega um það hvort þessir hagsmunir lenda hjá einstaklingum og fyrirtækjum annars vegar, eða kröfuhöfum sem eiga bankana að mestu leyti. Þá er einnig rétt að hafa í huga að niðurstaða þessa máls getur haft áhrif á bónusgreiðslur bankastarfsmanna, því eins og fram hefur komið fá þeir greiddar aukakrónur í samræmi við innheimtuárangur á þeim lánum sem voru færð úr þrotabúum gömlu bankanna yfir til þeirra sem nú starfa á nýjum kennitölum. Við þessar aðstæður geta stjórnvöld ekki látið fjármálafyrirtækjunum einum eftir að stýra atburðarásinni, því þeirra er að hafa eftirlit með fyrirtækjunum og tryggja að niðurstöður dómstóla séu virtar. Skylda stjórnvalda stendur a.m.k. til þess, að tryggja að lántakendur þurfi ekki að greiða of háar afborganir af hinum ólögmætu lánum um hver mánaðamót, meðan „reynt“ er að greiða úr hinni heimatilbúnu „óvissu“ fjármálafyrirtækjanna – minna getur það nú ekki verið.


Lúðvík Bergvinsson
Sigurvin Ólafsson
Höfundar eru lögmenn, hjá Bonafide lögmönnum.





12.mar. 2017 - 07:00 Austurland

Bjartsýni í bakið

Við vorum býsna bjartsýn á haustdögum þegar verðandi þingmenn riðu um héruð og boðuðu betri tíma. Staða ríkissjóðs var góð og þess að vænta að nú væri hægt að ráðast í brýnar framkvæmdir, sem dregist höfðu um árabil. Í október var samþykkt samgönguáætlun 2015 – 2018 sem beðið hafði verið eftir. Áætlunin var samþykkt mótatkvæðalaust en reyndar voru aðeins tæplega 40 þingmenn viðstaddir atkvæðagreiðsluna.

11.mar. 2017 - 18:00 Akureyri vikublað

Á tímum samskiptamiðla

Ég er svo ljónheppin að umgangast unglinga flesta daga vikunnar. Unglingar eru skemmtilegt fólk, þeim fylgir einhver fölskvalaus gleði og tilhlökkun fyrir lífinu sem margir þeim eldri hafa týnt í annríki hversdagsins. Það er þó annað sem fylgir unglingum nútímans og það eru samfélagsmiðlar.
05.mar. 2017 - 18:00 Akureyri vikublað

Nafnaveislan

Ég fór í nafnaveislu um daginn. Barnið var þó ekki nýfætt heldur á sjötta ári. Barnið hefur líka átt strákanafn allan þann tíma, en hefur í nokkur ár upplifað sig sem stelpu. Því varð að velja nýtt nafn sem passaði og af því tilefni var slegið upp veislu.

04.mar. 2017 - 07:00 Suðri

Viðskiptahugmynd

Ég er að hugsa um setja saman viðskiptahugmyndir um eitthvað og allskonar, búa til góða beitu, setja upp skyggnur, þrívíddarmyndskeið og síðast en ekki síst gróðaplan. Gæti komið með hugmynd um að byggja golfvöll á svörtum sandi, hótel sem byggir á hugmynd sem ég segi öllum að fáum hafi dottið í hug, jú byggja risa gróðurhús og rækta eitthvað sem fólk um allan heim vill borða og já svo vantar miðbæ í fullt af bæjum um allt land.

25.feb. 2017 - 07:00 Aðsend grein

Sameining í suður

Margar ástæður eru fyrir því að sveitarfélög fara í það að kanna sameiningarmöguleika. Stundum er það útaf sameiginlegri hugsjón og að tækifæri sjást í stærra og fjölmennara sveitarfélagi, stundum er það vegna þess að lögformlegar skyldur sveitarfélaga eru orðnar of sligandi fyrir þau, og þá sérstaklega þau fámennu og stundum eflaust af allt öðrum ástæðum.

19.feb. 2017 - 18:00 Aðsend grein

Kúldrast í kotbýlum

Í síðasta blaði var ég með eilitla frásögn af upphafsárum byggðar í Hveragerði en hún hverfðist einkum um eitt fyrsta húsið þar í bæ sem nefndist Lindarbrekka. Sagði ég lítillega frá fyrstu húsráðendunum, þeim Guðmundi Einarssyni og Sigríði Guðmundsdóttur, og mun ég nú gera nánari grein fyrir æviferli þeirra sem um margt var dæmigerður fyrir lífsbaráttu alþýðufólks á fyrri hluta síðustu aldar.

 

18.feb. 2017 - 18:00 Aðsend grein

Einelti er samfélagsmein

Einelti er alvarlegt samfélagsmein. Hátt hlutfall þeirra sem á fullorðinsárum glíma við geðræn og félagsleg vandamál eru fórnarlömb eineltis.  Afleiðingar eineltis eru gríðarlega alvarlegar. Til þess að komast í gegnum þá þungbæru reynslu þurfa mörg fórnarlömb eineltis á umfangsmikilli heilbrigðis- og félagsþjónustu að halda til margra ára, með tilheyrandi kostnaði fyrir samfélagið.
17.feb. 2017 - 18:00 Akureyri vikublað

Hin dásamlegu mistök

Ég ólst upp á Þingvallastrætinu á hæðinni fyrir neðan skákfélagið. Ég kíkti stundum upp á laugardagsmorgnum og tók eina og eina skákæfingu með öðrum krökkum en ég varð aldrei sterkur skákmaður. Mig skorti þolinmæðina og einbeitinguna. Athyglisbresturinn þvældist þar fyrir mér eins og annars staðar.
17.feb. 2017 - 18:00 Vesturland

Verkfall sjómanna – til umhugsunar

Ég er ekki á íslenskum kjarasamningi og á því ekki beinna hagsmuna að gæta í sambandi við verkfall sjómanna og því getur enginn sagt að eftirfarandi pistill sé skrifaður í eiginhagsmunaskyni. Ég nýt því þeirra forréttinda, öfugt við marga, að geta sagt það sem ég hugsa án þess að eiga á hættu að missa plássið.

14.feb. 2017 - 07:00 Akureyri vikublað

Algjör gaur

Vinkona mín var að byrja í nýju starfi sem yfirmaður. Hún er eldklár og gengur vel. Við vorum að ræða nýja starfið og hún sagði: það gengur vel og ég er bara algjör gaur. Ég vissi hvað hún var að meina en fékk samt smá sting í hjartað. Algjör gaur? Hún var að meina að það væri ekkert vesen. Hún gæti tekið erfiðar ákvarðanir og svo framvegis. Hún gat gert allt það erfiða án þess að vera miður sín.
12.feb. 2017 - 17:00 Aðsend grein

Örlagarík sjóferð

Mynd af Hvanneyri frá 1912. „En nú kemur að þeim kafla í sögu vinar míns sem mér er sárt að minnast en segi þó sannleikanum samkvæmt. Þegar leið á sláttinn kom skólastjóri auga á það að Jón var ekki meðal allra fremstu sláttumanna. Það var eðlilegt því hann hafði alltaf á sjó verið. En nú fór það svo að skólastjóri fór fram á það að Jón lækkaði kaup sitt dálítið af þeim sökum. Jón neitaði því að sjálfsögðu og sagði upp vinnunni.“
12.feb. 2017 - 07:00 Akureyri vikublað

Brýnt að fjölga leikskólakennurum

Dagur leikskólans var 6. febrúar. Hann er haldinn hátíðlegur í öllum leikskólum landsins en mjög er misjafnt hvað gert er í tilefni dagsins. Margir leikskólar bjóða heim til að kynna starf sitt á meðan aðrir gera sitt lið út af örkinni eða senda efni frá sér á veraldarvefinn, til að kynna sig og starfið.
11.feb. 2017 - 18:00 Akureyri vikublað

Eigum við ekki að tryggja öllum hagkvæmt húsnæði?

Skortur er á hagkvæmu húsnæði til leigu og í búseturétti víða um landið. Íbúðaverð og leiguverð á Akureyri endurspeglar þetta og hefur þotið upp. Almenningur sem ekki heldur á fúlgum fjár á mjög erfitt með að kaupa íbúð og leiguverð er hærra en svo að auðvelt sé að spara fyrir útborgun.
10.feb. 2017 - 10:00 Aðsend grein

Tortola

Heilir og sælir kjósendur góðir. Þið eruð sérlega skemmtilegt fólk. Vitið þið hvað það er sem kosningarétturinn færir ykkur í hendur? Þið gætuð haldið pólitíkusunum í spennitreyju,vegna hugsanlegrar útkomu úr kosningum hverju sinni. Þ.e.a.s. ef ekki væri borðleggjandi í þeirra herbúðum sú staðreynd að kjósendur kjósa alltaf það sama og síðast , á hverju sem veltur. Að loknum kosningum rjúkum við heim  og grenjum þar yfir því að engar breytingar urðu á hinu pólitíska sviði í þessum kosningum. Auðvitað ekki, ég kaus alveg eins og síðast. Stjórnmálamennirnir haga sér nákvæmlega eins og þeim sýnist.
09.feb. 2017 - 13:00 Aðsend grein

Lausn sjómannaverkfallsins, gjörið svo vel

Þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms Sigfússonar afnam einhliða sjómannaafsláttinn svokallaða 2009 eftir að hann hafði gilt nærri hálfa öld þótt ekki væri hann hár varð fjandinn laus og morgunljóst að einn daginn yrði allt í báli. Þegar sjómannaafslátturinn var settur að tilhlutan ríkisstjórnar voru sjómenn eina stétt landsins sem naut fríðinda vegna vinnu fjarri heimili og þótti eðlilegt. Í dag njóta allar stéttir landsins skattfríðinda vegna vinnu fjarri heimili nema sjómenn. Ótrúlegt. Það er náttúrulega fáránlegt og skýtur skökku við að sjómenn skuli þannig látnir sitja á hakanum og það er mikill dónaskapur og mikil valdbeiting gagnvart sjómönnum að slíkt skuli viðgangast.

05.feb. 2017 - 18:00 Akureyri vikublað

Lífsgæði

Hvað er það? Í hverju felast lífsgæði? Svörin eru sennilega eins mörg og svarendurnir. Það sem einn metur sem mikil lífsgæði telur annar sjálfsagðan hlut. Sennilega ræður þar mestu um hvar og hverjum við erum fædd. Mín lífsgæði felast í mörgu. Fyrir utan mat, húsaskjól, hreint loft, vatn og ýmislegt nærtækt, þá tel ég það til minna lífsgæða að starfa í Svalbarðsstrandarhreppi. Það að fá að aka þangað og heim aftur á hverjum virkum degi eru forréttindi sem ég sleppi ekki svo glatt. Þessi kitlandi tilfinning og örlitli spenningur um hvað ég sjái nú nýtt á leiðinni veldur því að ég hef á tilfinningunni að ég sé að fara í frí í hvert sinn sem ég ek yfir um.

04.feb. 2017 - 18:00 Aðsend grein

Mannauðurinn mikilvægi

Það var hlýlegt og notalegt andrúmsloft sem að mætti mér þegar ég kom á vígslu nýrrar hjúkrunardeildar á dvalarheimilinu Lundi á Hellu núna síðastliðinn föstudag. Boð á þessa athöfn var kærkomið eftir annasama viku í þinginu þar sem ég upplifði svo margt í fyrsta sinn. Jómfrúarræða, formennska í utanríkismálanefnd, fyrsti fundur í velferðarnefnd og fyrsta skiptið í forsetastól Alþingis. Það var því gott að fá tækifæri til að fara út úr bænum og samgleðjast heimilisfólkinu á Lundi og þeim öfluga hópi sem staðið hefur að undirbúningi og framkvæmd við nýbygginguna. Og svo þessi dásamlegi söngur. Það er bara eitthvað við karlakóra sem að bræðir hjartað og Karlakór Rangæinga gerði það sannarlega.
03.feb. 2017 - 18:00 Vesturland

Nýr valkostur í sálfræðimeðferð og ráðgjöf fyrir fólk

„Tölum saman“ er nýtt úrræði á vegum Kvíðameðferðarstöðvarinnar og Dags Bjarnasonar geðlæknis sem miðar að því að auka aðgengi almennings, þá sérstaklega fólks á landsbyggðinni, að gagnreyndri sálfræðimeðferð og ráðgjöf.  Um er að ræða fjarþjónustu þar sem viðtal við sálfræðinginn fer fram með öruggum hætti í gegnum myndfundi á internetinu með forritinu Kara connect.
30.jan. 2017 - 07:00 Vestfirðir

Níðst á þeim, sem verst standa

Ríkisstjórn Framsóknarflokksins,sem var að fara frá, ætlaði að koma á svokölluðu starfsgetumati  fyrir öryrkja og hún ætlaði að hækka eftirlaunaaldurinn.Það átti að hækka aldurinn úr 67 árum í 70 ár í áföngum.Starfsgetumat felst í því að falla frá læknisfræðilegu örorkumati og byggja í staðinn örorkumatið á því hvað hver öryrki geti unnið mikið.Ríkisstjórn Framsóknar hvarf frá hvoru tveggja.
28.jan. 2017 - 18:00 Austurland

Hvað er nýsköpun?

Í mínu starfi hér á Austurlandi hefur mér gefist sá heiður að umgangast fjölbreyttan hóp fyrirtækja, einstaklinga og stofnana í þeim tilgangi að vinna með orðið nýsköpun á margvíslegan hátt. Með námskeiðum, keppnum og annarri fræðslu hafa skapast líflegar umræður og það sem er ekki síður mikilvægt, vangaveltur um hvað sé nýsköpun.

24.jan. 2017 - 07:00 Akureyri vikublað

Ekki dreyma annarra drauma

Ég hef skrifað greinar hin síðari ár í Hamingjuhorninu mínu og á þessum tíma ársins er umfjöllunarefnið oft markmiðasetning og leiðir til að takast á við breytingar. Oftar en ekki förum við yfir síðasta ár og metum hvað hefur gengið vel og hvernig líf okkar hefur breyst. Þetta er líka sá tími sem maður skoðar hvaða áskoranir hafa bankað upp á og metur hvernig tekist var á við þessar áskoranir. Persónulega þá skoða ég hvaða lífsverkefni ég hef tekið með mér á milli ára og hvað það er sem ég vil næra á nýju ári.

23.jan. 2017 - 18:00 Akureyri vikublað

Loftgæði

Einstaka sinnum kemur það fyrir að ég sleppi lofti út um bakhlutann á mér. Sárasjaldan (sennilega ágreiningsatriði) gerist það uppi í rúmi. Fyrir það fæ ég ávítur frá betri helmingnum og beittar spurningar um af hverju ég gat ekki leyst þetta loft úr læðingi þegar ég var inni á baðherbergi bara nokkrum mínútum fyrr.

21.jan. 2017 - 17:00 Suðri

Í upphafi árs

Við sérhvert upphaf er við hæfi að staldra við, gera upp liðinn tíma og leggja línur fyrir framtíðina.  Í upphafi árs er hverjum manni hollt að skyggnast með þessum hætti inn í líf sitt og greina hvort ástæða sé til þess að gera breytingar.  Slík skoðun getur snúið að þáttum sem snúa beint að viðkomandi sjálfum, háttsemi gagnvart þeim sem samferða honum eru á lífsgöngunni eða samfélaginu sem hann lifir í.  Þetta er góður tímapunktur til að skoða það hver við erum, hvar við stöndum, hvert við stefnum og hvað við höfum að gefa. Erum við á réttri leið?  Við getum ekki öllum stundum leyft okkur að hugsa um okkur sjálf því við erum hluti af heild, s.s. fjölskyldu, samfélagi, þjóðfélagi eða einhverju þaðan af stærra.  Vissulega verðum við að hugsa vel um okkur sjálf til að geta verið virk innan okkar heildar en væntingar eru gerðar til allra sama hvaða stöðu í samfélaginu þeir gegna.
20.jan. 2017 - 07:00 Aðsend grein

Hvað boðar nýjárs blessuð sól ?

Gaukshöfði í Þjórsárdal Veðurguðirnir eru okkur hliðhollir um þessar mundir. Það yrði ánægjulegt að fá annað eins veðurfar eins og við upplifðum á síðasta ári. En þjóðin býr í landi  sem á ekki vanda til að geta talist hlýindaland. Ekki er allt fengið með mikilli hlýnun. Ástandið í þjóðmálum getur varla annað en talist nokkuð gott ef horft er til ríkispyngjunnar. Mér skilst að hún sé vel haldin. Virðist mér að þar sé um að þakka ytri aðstæðum ekki síður en kænsku stjórnmálamanna. Útlit er fyrir að einhverskonar stífla sé til staðar þegar kemur að ráðstöfun úr pyngjunni, til þeirra málaflokka þar sem þörfin er brýnust.
20.jan. 2017 - 07:00 Aðsend grein

Húsið við Hamarinn

Gamlir Hvergerðingar muna eflaust eftir litlu timburhúsi sem stóð rétt suður af Hamrinum í Hveragerði og nefndist Lindarbrekka. Það var reist sem sumarhýsi af fátækum hjónum um þær mundir sem heimskreppan gerði vart við sig hérlendis árið 1930. Hjónin áttu lögheimili í Hafnarfirði en þau hétu Guðmundur Einarsson og Sigríður Guðmundsdóttir. Börnin voru 11, fædd á árabilinu 1914-1928 en tvö þeirra dóu skömmu eftir fæðingu og einn sonurinn lést af slysförum árið 1931. 
19.jan. 2017 - 11:07 Aðsend grein

9 leiðir til að auka viljastyrkinn fyrir árið 2017

Nýja árið byrjað fyrir alvöru, hátíðin löngu búin og ég búinn að þyngjast um lágmark fimm kíló, örugglega meira og þori ekki enn að stíga á vigtina.  Þetta gerðist eftir að tengdaforeldrar mínir kíktu í heimsókn til mín í Den Haag, tengdapabbi sá til þess að nóg væri til af belgískum bjór og tengdamamma eldaði æðislegar máltíðir og bauð okkur einnig út að borða. Síðan kom ég heim um áramótin þar sem foreldrar mínir fæddu mig eins og ég hafi verið hungurmorða áratugum saman. Þetta allt saman hefur því miður skilið eftir sig augljósa minningu á miðjum líkama mínum.


17.jan. 2017 - 07:00 Austurland

Læra menn aldrei af reynslunni?

Um 1930 ætluðu kappsfullir fjáraflamenn að bæta efnahag sinn og landsmanna með minkaeldi á Íslandi.  Þessar lífverur sem menn bundu vonir sínar við , tolldu illa í haldi og urðu að plágu í íslensku lífríki eins og við þekkjum öll.  Innflutningur á erlendu sauðfé breiddi líka út sjúkdóma sem urðu þjóðinni mjög dýrir við að fást. 
16.jan. 2017 - 18:00 Austurland

Sameiningamálin

Nú í upphafi árs er ástæða til að rýna aðeins stöðu sveitarstjórnarstigsins og horfa aðeins fram á veginn, að svo miklu leyti sem það er hægt í heimi mikilla umbreytinga þar sem takast þarf á við nýjar áskoranir á degi hverjum. Efling sveitarstjórnarstigsins er málefni sem virðist nú komið aftur á verulega hreyfingu og er Innanríkisráðuneytið meðal annars um þessar mundir að efna til funda um málefnið á sameiginlegum vettvangi sveitarfélaga.
15.jan. 2017 - 18:00 Austurland

Felst framtíðin í minningum barnanna okkar?

Ef manni líður vel í uppvextinum eykur það líkurnar á því að minningar æskuáranna verði góðar. Líklegt verður að teljast að góðar æskuminningar auki áhuga fólks á því að búa þar sem minningarnar urðu til og þá skoðun styðja m.a. niðurstöður rannsókna á viðhorfum brottflutts fólks til uppeldisstöðvanna.

15.jan. 2017 - 08:00 Vestfirðir

Haldið til Hvanneyrar

Hvanneyri árið 1912 „Hann var gæddur fjölhæfum gáfum, listrænn og nokkuð skapmikill en stillti alltaf í hóf. Öll léttúð var fjarri skapi hans en hann átti gott skopskyn og var góður sögumaður. Hann var mikill náttúruskoðari. Hvað útlitið snerti var hann í hærra lagi meðalmaður á vöxt, þreklega vaxinn. Andlitið dálítið stórskorið en sviphreint og karlmannalegt. Allur var hann mjög traustvekjandi, nokkuð seintekinn, en alúðlegur og skemmtilegur í viðmóti enda hinn besti samstarfsmaður og skólafélagi. Tryggari vin hef ég aldrei átt.“ Svo segir í eftirmælum sem Ingimar Jóhannesson frá Meira-Garði í Dýrafirði skrifaði um æskuvin sinn, Jón Mósesson, en ég hef nokkuð fjallað um fjölskyldu þess síðarnefnda að undanförnu.

Aðsendar greinar
Hér birtast aðsendar greinar og yfirlýsingar sem tengjast efni því sem birtist á Pressunni. Netfang: pressan@pressan.is
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 13.3.2017
Krjúpa við hreiður hrægamma
Börkur Gunnarsson
Börkur Gunnarsson - 20.3.2017
Horfi frekar á köttinn minn en Gunnar Nelson
Brynjar Nielsson
Brynjar Nielsson - 19.3.2017
Smartland leggur mig í einelti
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 14.3.2017
Til hamingju Ragnar Þór!
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 19.3.2017
Rógur og brigsl háskólakennara
Hildur Eir Bolladóttir
Hildur Eir Bolladóttir - 14.3.2017
Að vera mamma
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 16.3.2017
Tímaþjófurinn Facebook
Ingrid Kuhlman
Ingrid Kuhlman - 20.3.2017
Hamingjan eykst með hækkandi aldri
Börkur Gunnarsson
Börkur Gunnarsson - 15.3.2017
Eins og að þrá konu sem hatar mann
Börkur Gunnarsson
Börkur Gunnarsson - 17.3.2017
Þarf að spyrja konuna út í þennan náunga
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 19.3.2017
Fyrirgefið orðbragðið
Fleiri pressupennar