27. jún. 2012 - 21:24Þórhallur Heimisson

Getur nær-dauða reynsla varpað ljósi á líf eftir dauðann?

„Nær- dauða-reynsla“ er grófleg þýðing mín á ensku skilgreiningunni Near death experience. Það er erfitt að skilgreina og skýra hvað átt er við með nær-dauða-reynslu. Með einhverjum fyrirvörum má þó segja þetta: Nær- dauða -reynsla er reynsla þess einstaklings sem hefur verið við dauðans dyr, hefur dáið í læknisfræðilegri merkingu, en hefur síðan snúið aftur til lífsins, verið endurlífgaður, og vitnar um að hann hafi verið einhversstaðar annars staðar en í myrku meðvitundarleysi hins dána líkama.

Það eru til fjölmargar reynslusögur sem lúta að þessu. Sumir segja svo frá að þeir hafi farið á einhvern hátt út úr líkamanum og séð sjálfa sig að ofan, horft niður úr loftinu á skurðarborðið, þar sem læknar börðust við að endurlífga dáinn líkamann. Þeir hinir sömu lýsa þessu ferðalagi meðvitundarinnar utan líkamans sem hægfara svifi, eins og hitastreymi sem ber þá upp og lætur þá svífa utan og ofan þess sem er að gerast í kringum þá. En svo eru önnur sem vitna um allt öðruvísi ferðalag. Þau segja svo frá að þau hafi ferðast á miklum hraða gegnum einhverskonar göng, oft í átt að sterkum ljóskjarna, stundum í átt að fjölskyldu og vinum sem hafa látist fyrir löngu.

Lýsing í smáatriðum

Sum þeirra sem upplifa sig svífandi yfir líkama sínum á skurðarborði geta stundum lýst í smáatriðum því hvað var um að vera í skurðstofunni. Hin, sem efast um að þessi reynsla hafi átt sér stað í raun og veru, benda gjarnan á að þarna hafi undirmeðvitund sjúklingsins líklegast verið að verki. Sjúklingurinn sé bara að „endurspila“ gamlar minningar úr kvikmyndum eða sjónvarpsþáttum eða fyrri reynslu sína af spítalavist. Það sé vísindalega sannað að meðvitundin geti ekki verið fyrir hendi utan líkamans. Þess vegna hljóti þessi reynsla að eiga sér eðlilega skýringu. Maðurinn sé aðeins tölva. Meðvitundi sé eins og tölvuforrit. Þegar rafmagn fer af tölvunni slokknar á forritinu.

Um allan heim eru samt til  frásagnir karla og kvenna sem búa að þessari reynslu. Frásagnir þeirra hafa margar verið skráðar og rannsakaðar og gefnar út. Slíkar rannsóknir voru sérstaklega viðamiklar á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar, þó nokkuð hafi dregið úr þeim síðan. Þá var líka mikill almennur áhugi á þessum málefnum, en fjarað hefur undan honum hin síðari árin. Svo nefnd sé ein þekkt rannsókn, þá gaf sálfræðingurinn Raymond Moody út rannsóknir sínar árið 1975 í bók sem hann nefndi „Life after life“, eða Lífið eftir lífið, en hún varð metsölubók og var meðal annars þýdd á íslensku. Þar ræddi Moody við fjölda sjúklinga og skráði sögu þeirra og reynslu.

Allir höfðu sjúklingarnir upplifað eftirfarandi að sögn Moody:
  • Undarleg hljóð: Suð eða hringing samfara þeirri vissu að maður væri látinn.
  • Frið og lausn undan þjáningu: Sú þjáning sem fylgdi sjúkdómi eða aðgerð sem sjúklingur gekkst undir hvarf um leið og meðvitundin yfirgaf líkamann. Alger friður fylgdi í kjölfarið.
  • Meðvitund fyrir því að vera utan líkamans: Hinn deyjandi fékk þá tilfinningu að hann svifi út úr líkamanum – hann horfði á læknana að ofan, og honum leið vel.
  • Göngin: Margir vitnuðu um göngin – að þeir löðuðust að dimmum göngum og fóru í gegnum þau á miklum hraða. Við endi ganganna skein bjart ljós.
  • Ljósverur: Þegar komið var út úr göngunum sögðust sumir sjúklingar mæta látnum einstaklingum sem ljómuðu af innra ljósi. Gjarnan voru þetta látnir ástvinir sem komu til að taka á móti þeim.
  • Ljósveran eina: Eftir að hafa hitt ljósverurnar mörgu bar hinn látna fyrir eina skínandi andlega veru sem viðkomandi upplifði sem Guð, Jesús eða aðra trúarleg vera.
  • Andstaða við að snúa aftur: Ljósveran sagði hinum látna að hann yrði að snúa aftur til lífsins. Stundum fékk  viðkomandi að velja hvort hann sneri aftur eða héldi áfram inn í ljósið. Það var fyrst og fremst umhyggja fyrir ástvinum á jörðinni sem réði þeirri ákvörðun, ef hún gafst.
Íslenska hlið mála

Hér á Íslandi var lögð nokkur stund á rannsóknir í þessum fræðum á liðinni öld. Þar fór fremstur í flokki dr.Erlendur Haraldsson, fyrrum prófessor við Félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Hann ritaði bókina „At the Hour of Death“ ásamt Karlis Osis, en hún kom út kom árið 1977. Hún var gefin út hér á landi 1979 undir heitinu Sýnir á dánarbeði. Karlis Osis var forstöðumaður rannsóknardeildar American Society for Psychical Research.

Þeir Erlendur og Osis nálguðust þessar frásagnir á annan hátt en Moody. Moddy sagði sögu þeirra sem höfðu dáið en síðan verið endurlífgaðir. Erlendur og Osis fjölluðu um sýnir fólks rétt fyrir andlátið. Erlendur hélt þessum rannsóknum áfram og gaf meðal annars út árið 1978 bókina „Þessa heims og annars – könnun á dulrænni reynslu Íslendinga, trúarviðhorfum og þjóðtrú“, og „Látnir í heimi lifenda, niðurstöður rannsóknar um reynslu Íslendinga af látnu fólki“, árið 2005.

Ekki má gleyma að nefna rannsóknir hjartalæknisins Michael Sabom sem hann gaf út árið 1982 í bók sinni „Recollections of death: A medical Investigation“. Hann hafði lesið bók Moodys og fannst hún ekki nægilega vísindalega fram sett. Það merkilegasta við bók Saboms er að mínum dómi viðbætir aftan við megintexta. Í viðbætinn skráði hann frásagnir tuttugu og átta sjúklinga sem höfðu látist og snúið aftur og lýstu upplifun sinni af annarri vídd, tilvist handan þessa skynheims okkar. Um þá vídd og gerð hennar voru þeir ótrúlega sammála.

Tvennt einkenndi allar frásagnir þeirra. Annað mætti kalla veðurfarslýsing. Hitt var lýsing á sveit eða sveitalegu umhverfi. Annar helmingur þessara 28 sjúklinga taldi sig hafa séð umhverfi sem var ekkert nema himinn. Himininn í þessari handanveröld líktist hinum jarðneska himni. Hann var blár, sólin skein en líka sást í stöku ský. Jafnvel þoka var á sveima einhverstaðar í nánd. Tveir sjúklingar sem höfðu sérstakan áhuga á veðurlýsingum töluðu um bláan himinn með stöku skýi í nánd.

Hinn helmingur þeirra sem lýstu reynslu sinni af þessari handanveröld sögðu frá görðum, grænu túni eða engjum þar sem sást í einhverskonar hlið. Þessar himnesku lendur voru að mestu leiti óbyggðar. Það sást ekki í nein hús, dýr eða persónur. Aðeins endalaus tún og engi og garðlendi. Nokkrir sögðust þó hafa skynjað búfénað á beit, og einhverjir höfðu tekið eftir fólki af öllum þjóðernum við einhverja iðju.

Hvað þýðir þetta?

Það er hægt að túlka þessar sýnir með ýmsu móti. Sjúklingarnir gætu verið að upplifa eitthvað alveg einstakt, eitthvað sem þeim þyrkir stórkostlegt, en er þeim um leið algerlega framandi. Þeir túlka þessa reynslu sína samkvæmt eigin hugmyndum um himnaríki – eða lífið eftir dauðann. Þannig túlka sjúklingarnir líka reynsluna af því að snúa aftur til heimsins út frá fyrri reynslu sinni og skoðunum. Þeir tala um að þeim sé á einhvern hátt kippt niður í gegnum göngin sem áður voru nefnd.

Vörubílstjóri lýsti þessum göngum til dæmis eins og pípulögn eða röraræsi á vegi. Þess vegna má draga þá ályktun að þessi tilvist sé ekki svona eins og hér að ofan sé lýst. Þetta sé aðeins mannleg túlkun á því sem orð ná ekki yfir.

En svo gæti líka verið að að hinn látni, sjúklingurinn sem dó og var vakinn aftur til lífsins, hafi raunverulega séð inn í tilvistina sem býður eftir dauðann. Hann væri þá að lýsa raunverulegri reynslu. Og þessi tilvist væri þá raunverulega eins og hann lýsir henni - himinn, sól, ský, engi, tún, fegurð, dýr, fólk í fjarska, hlið. Þessa reynslu er auðvitað ekki hægt að sanna. Því þessa tilvist er ekki hægt að rannsaka vísindalega. Hún er algerlega utan okkar reynslusviðs – ef hún er til myndi einhver bæta við.
Ef við gefum okkur að reynsla þessara sjúklinga sé sönn og frásagnir þeirra sömuleiðis, þá er þessi tilvist sem þeir segja frá utan okkar heims, á öðru sviði.

Þetta er tilvistarsvið sem við getum ekki nálgast fyrr en við deyjum.

Og það er eitthvað algerlega annað en okkar heimur.

Ef til vill er það einmitt sú staðreynd, að meðvitund þeirra sem ganga í gegnum nær-dauða-reynslu, losnar undan undan áreitum þessa heims okkar eitt augnarblik, sem veldur því að þeir geta litið handan núverandi tilvistar og inn í þá næstu. Stillt sig inn á bylgjulengd sem vanalega er utan okkar færis að stilla okkur inn á. Truflanir lífsins eru svo miklar. Þetta er ef til vill sama bylgjulengd og dulspekingar alla trúarbragða reyna að stilla sig inn á. Þetta er bylgjulengd kristinna mystikera, múslímskra súfista og jógameistara búddista og hindúa. En meira að segja þeirra skynjun verður aldrei eins skýr og hinna sem deyja og snúa aftur til lífsins í þessum heimi.

Ekki hafa allir jákvæðu sögu að segja af þessari reynslu af tilvistinni handan dauðans. Það verður að nefnast eins og satt er. Í einni rannsókn þar sem 700 einstaklingar sögðu frá reynslu sinni af handanvíddinni, lýstu 105 henni henni sem „óþægilegri“. Það voru þó engir púkar eða brennandi eldar sem biðu handan ganganna – óþægindin virtust fremur stafa af því hvernig sjúklingarnir sjálfir litu á það sem var að gerast – hvernig þeir mátu það sem þeir sáu. Þeir sáu sömu aðstæður og hinir sem höfðu jákvæða upplifun. En þessar aðstæður virkuðu ógnandi á þá af einhverjum ástæðum.

Að lokum má ekki gleyma því að nær-dauða-reynsla er aðeins innlit í aðra tilvist – einskonar sýnishorn af dauðanum. Við getum ekki með vissu vitað hvert framhaldið er – sýnin endar þegar viðkomandi snýr aftur til jarðlífsins. Það er eins og ef við myndum millilenda á flugvellinum í París á leiðinni til Ítaliu. Þá gætum við ekki komið heim úr ferðalaginu og sagst hafa ferðast um Frakkland. En við gætum alla vega staðfest það fyrir vinum okkar að Frakkland væri til í raunveruleikanum – þó svo að við hefðum aðeins séð það út um gluggann á flugvélinni stutta stund.

Og svo er það spurningin: Er þetta raunverulegur dauði sem hér hefur verið lýst– ef hægt er að endurlífga hinn látna? Er hann þá látinn? „Hvað er dauði“ - eins og einn vinur minn, læknir og áhugamaður um dulsálarfræði spurði mig að? Eru þessar myndir og lýsingar sem hér hafa verið gerðar að umfjöllunarefni, ef til vill aðeins síðasta skynjun veru sem síðan slokknar algerlega á, eins og efasemdarmenn halda án efa fram? Tölvunnar sem kulnar? Svarið fáum við ef til vill aldrei í þessum heimi.

Ég læt Erlend Haraldsson og Karlis Osis hafa lokaorðið, sem er fengið úr bók þeirra Sýnir á dánarbeði:

Það er hvorki raunsætt né í anda vísindanna að sniðganga slíkar (dulsálfræðilegar) rannsóknir eða láta sem sú vitneskja, sem fengist hefur um þetta efni, sé ekki til. Sérstaklega á þetta við þegar grunur leikur á að niðurstöðurnar bendi til þess að ríkjandi skoðun vísindanna um dauðann sé ekki á rökum reist, og ný þekking kunni því að valda verulegum breytingum á ýmsum sviðum (Sýnir á dánarbeði, Skuggsjá 1979)






21.júl. 2014 - 10:32 Þórhallur Heimisson

Stund úlfsins

Það er einhvernvegin ekki sérstaklega bjargarlegt í henni veröld í dag. Fréttirnar af glæpsamlegri eldflaugaárás rússneskra hermanna á farþegaflugvél í millilandaflugi og fjöldamorð þeirra á saklausum  farþegum toppar vissulega fréttir sumarsins. En vart má á milli sjá hvor glæpaklíkan er verri, morðingjarnir í Rússlandi og austur- Úkraínu, eða morðingjarnir í Ísrael.
17.jún. 2014 - 11:50 Þórhallur Heimisson

17. Júní - íslenski fáninn

Við Norðurlandaþjóðirnar eigum margt sameiginlegt, saga landanna er á margan hátt tengd og menning sömuleiðis. Enda er það oft þannig að þeir sem eru frá landsvæðum utan Norðurlandanna líta á Norðurlöndin sem eina heild. Eitt af því sem einkennir Norðurlöndin og undirstrikar sameiginlega menningu eru fánarnir okkar. Yfir öllum Norðurlöndum nema Grænlandi blakir krossfáninn. En krossfáninn okkar, íslenski fáninn, á afmæli í þann 19. júní.
05.jún. 2014 - 12:38 Þórhallur Heimisson

Biblían, áttundi hluti - nokkrar frægar sögur og persónur

Jæja, þá er komið að áttunda hlutanum í þessum Biblíupælingum mínum - sem jafnframt verður sá síðasti í bili. Auðvitað er hægt að halda áfram endalaust að fjalla um Biblíuna, en ég læt þetta nægja að þessu sinni.
27.maí 2014 - 20:46 Þórhallur Heimisson

Biblían sjöundi hluti - djöfullinn, Satan, Lúsífer

Í sex pistlum hef ég nú verið að leiða ykkur í gegnum völundarhús Biblíunnar kæru lesendur. Ég ætlaði að enda á einum pistli enn - hinum sjöunda - en get þó ekki látið hjá leiðast að bæta við aukapistli og helga hann Hinum illa. Því hann kemur oft við sögu á spjöldum heilagrar ritningar - og í sögu kirkjunnar allt til þessa dags. Þð er varla hægt að fjalla um biblíuna án þess að skoða þennan vágest nánar. Þannig að pistlarnir verða átta og fjallar þessi um djöfulinn.
24.maí 2014 - 07:00 Þórhallur Heimisson

Biblían sjötti hluti - Nýja testamentið, málshættir og speki

Þá fer að halla á síðari hluta þessarar pistlaraðar um Biblíuna. Í þessum sjötta pistli ætla ég að fjalla um Nýja testamentið og Biblíulega málshætti sem okkur eru tamir en fæstir vita að eru úr Biblíunni. Og svo lýk ég með sjöunda pistlinum sem mun fjalla um þekktar sögur, persónur og uppákomur úr Biblíunni.
15.maí 2014 - 10:32 Þórhallur Heimisson

Biblían - fimmti hluti, leyndu ritin

Eftir skemmtilega Júróvisíónhelgi er upplagt að halda áfram með pælingar um Biblíuna. Hér kemur fimmti hluti í þessum pistlaflokki mínum. Og nú ætla ég að fjalla um Apókrýfu ritin svokölluðu.
06.maí 2014 - 13:08 Þórhallur Heimisson

Biblían - fjórði hluti

Eins og èg nefndi í síðasta pistli er ætlunin að skoða Gamla testamentið í þessum pistli.
02.maí 2014 - 13:12 Þórhallur Heimisson

Biblían - þriðji hluti

Eins og ég fjallaði um í síðasta pistli þà urðu bækur Biblíunnar til á löngum tíma og við ólíkar aðstæður. En hvað er eiginlega langur tími? Gerir tímalengd endilega texta fjarlægan okkur, eða atburði eða sögu sem hann segir frà?
28.apr. 2014 - 20:57 Þórhallur Heimisson

Biblían - annar hluti

Þá höldum við áfram þessum Biblíupælingum í vorþeynum. Alla vega er vor í lofti þar sem ég sit og skrifa þetta í sólskininu hér í Dölunum í Svíþjóð.
25.apr. 2014 - 18:59 Þórhallur Heimisson

Biblían - fyrsti hluti

Undanfarnar vikur hef ég skrifað nokkra pistla um Hallgrím Pétursson og æfi hans hér á Pressunni. Nú tekur við ný pistlaröð og að þessu sinni ætla ég að kafa  ofaní Bók bókanna, Biblíuna, sögu hennar, uppruna og innihald. Vonandi hefur þú ánægju af ágæti lesandi - og einhvern fróðleik.
20.apr. 2014 - 11:18 Þórhallur Heimisson

María Magdalena og páskaeggin

Margskonar kenningar eru til um uppruna páskaeggjanna. En vissir þú lesandi góður að ein þeirra rekur páskaeggjahefðina allt aftur til Maríu Magdalenu?
13.apr. 2014 - 17:10 Þórhallur Heimisson

Hallgrímur Pétursson – fimmti hluti

Í lok fjórða hluta þessarar pistlaraðar um Hallgrím Pétursson stóð skáldið yfir moldum Ragnheiðar Brynjólfsdóttur í Skálholti.
07.apr. 2014 - 17:03 Þórhallur Heimisson

Hallgrímur Pétursson - fjórði hluti

Við skildum við Hallgrím Pétursson í síðasta pistli þar sem hann hafði sent Ragnheiði Brynjólfsdóttur, dóttir Brynjólfs biskups Sveinssonar í Skálholti, handritið að sínum dýrasta kveðskap. Var það í maí árið 1661. Hafði handritið að geyma meðal annars Passíusálmana, Sálminn um blómið og sálminn Um fallvaltleika heimsins.
03.apr. 2014 - 18:42 Þórhallur Heimisson

Hallgrímur Pétursson - Þriðji hluti

Við sáum í síðasta pistli að lífsbaráttan hafði verið hörð hjá þeim Guðríði og Hallgrími á Suðurnesjum. 
30.mar. 2014 - 17:56 Þórhallur Heimisson

Hallgrímur Pétursson - Annar hluti

Eins og fram kom í síðasta pistli var Hallgrímur fæddur árið 1614. Þannig eru nú liðin 400 ár frá fæðingu hans. Það er áhugavert að skoða líf hans í ljósi samtímaatburða í Evrópu, en oft vilja þeir gleymast þegar við Íslendingar erum að fjalla um sögu okkar.
28.mar. 2014 - 11:22 Þórhallur Heimisson

Hallgrímur Pétursson - fyrsti hluti

Þá er liðið á seinni hluta föstu og brátt nálgast páskar.  Um þessar mundir stendur lestur Passíusálma sem hæst og nær hámarki á föstudaginn langa þegar sálmarnir eru lesnir í heild sinni í kirkjum víða um land.

25.mar. 2014 - 08:00 Þórhallur Heimisson

Boðunardagur Maríu

Um fáar kenningar kirkjunnar hefur verið meira deilt í gegnum tíðina en þá́ að María móðir Jesú hafi orðið þunguð fyrir heilagan anda, en ekki eftir ná́ttúrulegum leiðum, og hafi síðan fætt son sinn í heiminn, sem er einnig sonur Guðs, þótt hún væri enn þá meyja.
15.mar. 2014 - 16:21 Þórhallur Heimisson

Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarumsóknina

Eins og einhverjir lesendur kannski vita hef ég lengi verið efins um að við Íslendingar ættum að ganga í Evrópusambandið - ESB. 
13.mar. 2014 - 08:00 Þórhallur Heimisson

Hlið eldsins- fjórði og síðasti hluti

Grikkir héldi nú stuttann herráðsfund. Leonidas sagði að það væri vissulega enginn skömm að hörfa frá orustu sem ekki væri hægt að sigra. Hvatti hann bandamenn Spartverja til að forða sér meðan enn væri tími. En sjálfur sagðist han myndu verjast áfram með Spartverjum sínum til síðasta manns.
12.mar. 2014 - 11:22 Þórhallur Heimisson

Hlið eldsins - Þriðji hluti

Á tímum þegar vofur hægri og vinstri öfga ganga aftur ljósum logum og sótt er að lýðræði og mannréttindum víða um heim, er holt fyrir sálina að rifja upp þá atburði sem urðu um 400 fyrir Krist á Grikklandi, í vöggu lýðræðisins.

Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson er fæddur 30.07.61. Hann starfar sem kirkjuhirðir hjà sænsku kirkjunni í Falun. Hann var um àrabil prestur og sóknarprestur í Hafnarfjarðarkirkju en hefur auk þess annast hjónaráðgjöf, gefið út bækur um trúmál, hjónaband og sambúð og sagnfræði, ritað pistla, gert útvarpsþætti, kennt í KHÍ og HÍ og verið leiðsögumaður í Rómarferðum.
Aðsend grein
Aðsend grein - 10.7.2014
Átt þú atvinnumann framtíðarinnar?
Sverrir Björn Þráinsson
Sverrir Björn Þráinsson - 13.7.2014
„Þú hæstvirta aukakíló“
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 11.7.2014
Góður vinnustaður
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 13.7.2014
Tvær fjasbókarfærslur
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 09.7.2014
Svör við spurningum tveggja fréttamanna
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 12.7.2014
Stúlkan frá Ipanema
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 10.7.2014
Hver átti frumkvæðið?
Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson - 21.7.2014
Stund úlfsins
Brynjar Eldon Geirsson
Brynjar Eldon Geirsson - 16.7.2014
Hver sigrar á The Open
Fleiri pressupennar