27. jún. 2012 - 21:24Þórhallur Heimisson

Getur nær-dauða reynsla varpað ljósi á líf eftir dauðann?

„Nær- dauða-reynsla“ er grófleg þýðing mín á ensku skilgreiningunni Near death experience. Það er erfitt að skilgreina og skýra hvað átt er við með nær-dauða-reynslu. Með einhverjum fyrirvörum má þó segja þetta: Nær- dauða -reynsla er reynsla þess einstaklings sem hefur verið við dauðans dyr, hefur dáið í læknisfræðilegri merkingu, en hefur síðan snúið aftur til lífsins, verið endurlífgaður, og vitnar um að hann hafi verið einhversstaðar annars staðar en í myrku meðvitundarleysi hins dána líkama.

Það eru til fjölmargar reynslusögur sem lúta að þessu. Sumir segja svo frá að þeir hafi farið á einhvern hátt út úr líkamanum og séð sjálfa sig að ofan, horft niður úr loftinu á skurðarborðið, þar sem læknar börðust við að endurlífga dáinn líkamann. Þeir hinir sömu lýsa þessu ferðalagi meðvitundarinnar utan líkamans sem hægfara svifi, eins og hitastreymi sem ber þá upp og lætur þá svífa utan og ofan þess sem er að gerast í kringum þá. En svo eru önnur sem vitna um allt öðruvísi ferðalag. Þau segja svo frá að þau hafi ferðast á miklum hraða gegnum einhverskonar göng, oft í átt að sterkum ljóskjarna, stundum í átt að fjölskyldu og vinum sem hafa látist fyrir löngu.

Lýsing í smáatriðum

Sum þeirra sem upplifa sig svífandi yfir líkama sínum á skurðarborði geta stundum lýst í smáatriðum því hvað var um að vera í skurðstofunni. Hin, sem efast um að þessi reynsla hafi átt sér stað í raun og veru, benda gjarnan á að þarna hafi undirmeðvitund sjúklingsins líklegast verið að verki. Sjúklingurinn sé bara að „endurspila“ gamlar minningar úr kvikmyndum eða sjónvarpsþáttum eða fyrri reynslu sína af spítalavist. Það sé vísindalega sannað að meðvitundin geti ekki verið fyrir hendi utan líkamans. Þess vegna hljóti þessi reynsla að eiga sér eðlilega skýringu. Maðurinn sé aðeins tölva. Meðvitundi sé eins og tölvuforrit. Þegar rafmagn fer af tölvunni slokknar á forritinu.

Um allan heim eru samt til  frásagnir karla og kvenna sem búa að þessari reynslu. Frásagnir þeirra hafa margar verið skráðar og rannsakaðar og gefnar út. Slíkar rannsóknir voru sérstaklega viðamiklar á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar, þó nokkuð hafi dregið úr þeim síðan. Þá var líka mikill almennur áhugi á þessum málefnum, en fjarað hefur undan honum hin síðari árin. Svo nefnd sé ein þekkt rannsókn, þá gaf sálfræðingurinn Raymond Moody út rannsóknir sínar árið 1975 í bók sem hann nefndi „Life after life“, eða Lífið eftir lífið, en hún varð metsölubók og var meðal annars þýdd á íslensku. Þar ræddi Moody við fjölda sjúklinga og skráði sögu þeirra og reynslu.

Allir höfðu sjúklingarnir upplifað eftirfarandi að sögn Moody:
  • Undarleg hljóð: Suð eða hringing samfara þeirri vissu að maður væri látinn.
  • Frið og lausn undan þjáningu: Sú þjáning sem fylgdi sjúkdómi eða aðgerð sem sjúklingur gekkst undir hvarf um leið og meðvitundin yfirgaf líkamann. Alger friður fylgdi í kjölfarið.
  • Meðvitund fyrir því að vera utan líkamans: Hinn deyjandi fékk þá tilfinningu að hann svifi út úr líkamanum – hann horfði á læknana að ofan, og honum leið vel.
  • Göngin: Margir vitnuðu um göngin – að þeir löðuðust að dimmum göngum og fóru í gegnum þau á miklum hraða. Við endi ganganna skein bjart ljós.
  • Ljósverur: Þegar komið var út úr göngunum sögðust sumir sjúklingar mæta látnum einstaklingum sem ljómuðu af innra ljósi. Gjarnan voru þetta látnir ástvinir sem komu til að taka á móti þeim.
  • Ljósveran eina: Eftir að hafa hitt ljósverurnar mörgu bar hinn látna fyrir eina skínandi andlega veru sem viðkomandi upplifði sem Guð, Jesús eða aðra trúarleg vera.
  • Andstaða við að snúa aftur: Ljósveran sagði hinum látna að hann yrði að snúa aftur til lífsins. Stundum fékk  viðkomandi að velja hvort hann sneri aftur eða héldi áfram inn í ljósið. Það var fyrst og fremst umhyggja fyrir ástvinum á jörðinni sem réði þeirri ákvörðun, ef hún gafst.
Íslenska hlið mála

Hér á Íslandi var lögð nokkur stund á rannsóknir í þessum fræðum á liðinni öld. Þar fór fremstur í flokki dr.Erlendur Haraldsson, fyrrum prófessor við Félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Hann ritaði bókina „At the Hour of Death“ ásamt Karlis Osis, en hún kom út kom árið 1977. Hún var gefin út hér á landi 1979 undir heitinu Sýnir á dánarbeði. Karlis Osis var forstöðumaður rannsóknardeildar American Society for Psychical Research.

Þeir Erlendur og Osis nálguðust þessar frásagnir á annan hátt en Moody. Moddy sagði sögu þeirra sem höfðu dáið en síðan verið endurlífgaðir. Erlendur og Osis fjölluðu um sýnir fólks rétt fyrir andlátið. Erlendur hélt þessum rannsóknum áfram og gaf meðal annars út árið 1978 bókina „Þessa heims og annars – könnun á dulrænni reynslu Íslendinga, trúarviðhorfum og þjóðtrú“, og „Látnir í heimi lifenda, niðurstöður rannsóknar um reynslu Íslendinga af látnu fólki“, árið 2005.

Ekki má gleyma að nefna rannsóknir hjartalæknisins Michael Sabom sem hann gaf út árið 1982 í bók sinni „Recollections of death: A medical Investigation“. Hann hafði lesið bók Moodys og fannst hún ekki nægilega vísindalega fram sett. Það merkilegasta við bók Saboms er að mínum dómi viðbætir aftan við megintexta. Í viðbætinn skráði hann frásagnir tuttugu og átta sjúklinga sem höfðu látist og snúið aftur og lýstu upplifun sinni af annarri vídd, tilvist handan þessa skynheims okkar. Um þá vídd og gerð hennar voru þeir ótrúlega sammála.

Tvennt einkenndi allar frásagnir þeirra. Annað mætti kalla veðurfarslýsing. Hitt var lýsing á sveit eða sveitalegu umhverfi. Annar helmingur þessara 28 sjúklinga taldi sig hafa séð umhverfi sem var ekkert nema himinn. Himininn í þessari handanveröld líktist hinum jarðneska himni. Hann var blár, sólin skein en líka sást í stöku ský. Jafnvel þoka var á sveima einhverstaðar í nánd. Tveir sjúklingar sem höfðu sérstakan áhuga á veðurlýsingum töluðu um bláan himinn með stöku skýi í nánd.

Hinn helmingur þeirra sem lýstu reynslu sinni af þessari handanveröld sögðu frá görðum, grænu túni eða engjum þar sem sást í einhverskonar hlið. Þessar himnesku lendur voru að mestu leiti óbyggðar. Það sást ekki í nein hús, dýr eða persónur. Aðeins endalaus tún og engi og garðlendi. Nokkrir sögðust þó hafa skynjað búfénað á beit, og einhverjir höfðu tekið eftir fólki af öllum þjóðernum við einhverja iðju.

Hvað þýðir þetta?

Það er hægt að túlka þessar sýnir með ýmsu móti. Sjúklingarnir gætu verið að upplifa eitthvað alveg einstakt, eitthvað sem þeim þyrkir stórkostlegt, en er þeim um leið algerlega framandi. Þeir túlka þessa reynslu sína samkvæmt eigin hugmyndum um himnaríki – eða lífið eftir dauðann. Þannig túlka sjúklingarnir líka reynsluna af því að snúa aftur til heimsins út frá fyrri reynslu sinni og skoðunum. Þeir tala um að þeim sé á einhvern hátt kippt niður í gegnum göngin sem áður voru nefnd.

Vörubílstjóri lýsti þessum göngum til dæmis eins og pípulögn eða röraræsi á vegi. Þess vegna má draga þá ályktun að þessi tilvist sé ekki svona eins og hér að ofan sé lýst. Þetta sé aðeins mannleg túlkun á því sem orð ná ekki yfir.

En svo gæti líka verið að að hinn látni, sjúklingurinn sem dó og var vakinn aftur til lífsins, hafi raunverulega séð inn í tilvistina sem býður eftir dauðann. Hann væri þá að lýsa raunverulegri reynslu. Og þessi tilvist væri þá raunverulega eins og hann lýsir henni - himinn, sól, ský, engi, tún, fegurð, dýr, fólk í fjarska, hlið. Þessa reynslu er auðvitað ekki hægt að sanna. Því þessa tilvist er ekki hægt að rannsaka vísindalega. Hún er algerlega utan okkar reynslusviðs – ef hún er til myndi einhver bæta við.
Ef við gefum okkur að reynsla þessara sjúklinga sé sönn og frásagnir þeirra sömuleiðis, þá er þessi tilvist sem þeir segja frá utan okkar heims, á öðru sviði.

Þetta er tilvistarsvið sem við getum ekki nálgast fyrr en við deyjum.

Og það er eitthvað algerlega annað en okkar heimur.

Ef til vill er það einmitt sú staðreynd, að meðvitund þeirra sem ganga í gegnum nær-dauða-reynslu, losnar undan undan áreitum þessa heims okkar eitt augnarblik, sem veldur því að þeir geta litið handan núverandi tilvistar og inn í þá næstu. Stillt sig inn á bylgjulengd sem vanalega er utan okkar færis að stilla okkur inn á. Truflanir lífsins eru svo miklar. Þetta er ef til vill sama bylgjulengd og dulspekingar alla trúarbragða reyna að stilla sig inn á. Þetta er bylgjulengd kristinna mystikera, múslímskra súfista og jógameistara búddista og hindúa. En meira að segja þeirra skynjun verður aldrei eins skýr og hinna sem deyja og snúa aftur til lífsins í þessum heimi.

Ekki hafa allir jákvæðu sögu að segja af þessari reynslu af tilvistinni handan dauðans. Það verður að nefnast eins og satt er. Í einni rannsókn þar sem 700 einstaklingar sögðu frá reynslu sinni af handanvíddinni, lýstu 105 henni henni sem „óþægilegri“. Það voru þó engir púkar eða brennandi eldar sem biðu handan ganganna – óþægindin virtust fremur stafa af því hvernig sjúklingarnir sjálfir litu á það sem var að gerast – hvernig þeir mátu það sem þeir sáu. Þeir sáu sömu aðstæður og hinir sem höfðu jákvæða upplifun. En þessar aðstæður virkuðu ógnandi á þá af einhverjum ástæðum.

Að lokum má ekki gleyma því að nær-dauða-reynsla er aðeins innlit í aðra tilvist – einskonar sýnishorn af dauðanum. Við getum ekki með vissu vitað hvert framhaldið er – sýnin endar þegar viðkomandi snýr aftur til jarðlífsins. Það er eins og ef við myndum millilenda á flugvellinum í París á leiðinni til Ítaliu. Þá gætum við ekki komið heim úr ferðalaginu og sagst hafa ferðast um Frakkland. En við gætum alla vega staðfest það fyrir vinum okkar að Frakkland væri til í raunveruleikanum – þó svo að við hefðum aðeins séð það út um gluggann á flugvélinni stutta stund.

Og svo er það spurningin: Er þetta raunverulegur dauði sem hér hefur verið lýst– ef hægt er að endurlífga hinn látna? Er hann þá látinn? „Hvað er dauði“ - eins og einn vinur minn, læknir og áhugamaður um dulsálarfræði spurði mig að? Eru þessar myndir og lýsingar sem hér hafa verið gerðar að umfjöllunarefni, ef til vill aðeins síðasta skynjun veru sem síðan slokknar algerlega á, eins og efasemdarmenn halda án efa fram? Tölvunnar sem kulnar? Svarið fáum við ef til vill aldrei í þessum heimi.

Ég læt Erlend Haraldsson og Karlis Osis hafa lokaorðið, sem er fengið úr bók þeirra Sýnir á dánarbeði:

Það er hvorki raunsætt né í anda vísindanna að sniðganga slíkar (dulsálfræðilegar) rannsóknir eða láta sem sú vitneskja, sem fengist hefur um þetta efni, sé ekki til. Sérstaklega á þetta við þegar grunur leikur á að niðurstöðurnar bendi til þess að ríkjandi skoðun vísindanna um dauðann sé ekki á rökum reist, og ný þekking kunni því að valda verulegum breytingum á ýmsum sviðum (Sýnir á dánarbeði, Skuggsjá 1979)






29.apr. 2016 - 12:24 Þórhallur Heimisson

Vopnaleit við morgunmessu

Hún er viðsjárverð veröldin um þessar mundir og háfgert stríðsástand í Evrópu. Því viljum við oft gleyma hér á Landinu bláa, þar sem er nú tiltölulega friðsælt þrátt fyrir endalausar uppákomur og leiðindi varðandi banka og peningamenn og allt þeirra versen og óréttlæti.
27.mar. 2016 - 07:00 Þórhallur Heimisson

5 staðreyndir um upprisu Jesú

1. Staðurinn – Við vitum nokkuð nákvæmlega hvar krossfesting Jesú og upprisa áttu sér stað, eða á þeim stað þar sem Grafarkirkjan stendur í Jerúsalem. Þar hefur verið kirkja frá því um 300 eftir Krist, en þar höfðu kristnir safnast saman til bæna allt frá dögum Jesú.
25.mar. 2016 - 09:58 Þórhallur Heimisson

Krossfesting Jesú

Aftökustaðirnir í Rómaveldi á tímum Jesús voru hver öðrum líkir. Yfirleitt rétt utan við borgarhliðin, á fjölförnum vegi sem lá inn í borgina, því allir áttu að geta barið hina krossfestu augum. Þar var oft að finna krossa uppistandandi frá fyrri aftökum og á þeim hangandi rotnandi lík sem óargadýr, hundar og fuglar höfðu kroppað í, rifið í sig – lokkuð að aftökustaðnum af blóðlyktinni. Hinir dæmdu vissu hvað beið þeirra þegar þeir hröktust undan hermönnunum í gegnum borgina, hver með sinn kross, niðurlægðir, barðir og aðhlátursefni lýðsins.
21.mar. 2016 - 20:49 Þórhallur Heimisson

Fátækt á Íslandi um páska

Ég var eiginlega næstum búinn að gleyma því hvernig þetta er. Að vera prestur á Íslandi rétt fyrir hátíðir. Ég hef starfað í Svíþjóð undanfarin rúmlega þrjú ár og þar ekki sama rútínan.

17.mar. 2016 - 15:05 Þórhallur Heimisson

Var María Magdalena höfundur Markúsarguðspjalls?

Þá standa páskar fyrir dyrum og upplagt að nota dagana í pælingar um leyndardóma fortíðarinnar. Einn af þeim snertir Maríu Magdalenu, konuna sem fylgdi Jesú allt frá Galíleu og til Golgata, og Markúsarguðspjall, - elsta guðspjallið.
25.feb. 2016 - 21:00 Þórhallur Heimisson

Fjör í fermingarfræðslu kirkjunnar

Um þessar mundir er fermingarstarfið að ná ákveðnu hámarki í söfnuðum landsins. Enda styttist óðum í fyrstu fermingarnar sem í ár verða í lok mars. Þó margt sé breytingum háð í þjóðfélaginu stendur fermingin enn fyrir sínu, og stærstur hluti 14 ára unglinga tekur þátt í fermingarfræðslu í kristnum söfnuði á Íslandi. Um 70 % Íslendinga eru í Þjóðkirkjunni, en um 90% alls í kristnum söfnuðum þar sem flest ungmenni fermast.
15.feb. 2016 - 09:33 Þórhallur Heimisson

Ókeypis matur í grunnskólum

Mikil umræða hefur orðið í fjölmiðlum að undanförnu vegna fréttar um að 11 ára stúlka í Fellaskóla hefði ekki fengið að taka þátt í pítsuveilsu á Öskudag í skólanum.
04.feb. 2016 - 16:52 Þórhallur Heimisson

Hin mörgu andlit íslam – haustið 2016

Nú eru liðin rétt 10 ár síðan ég gaf út bókina “Hin mörgu andlit trúarbragðanna”. Þar fjallaði ég nokkuð almennt um trúarbrögð heimsins – og lagði sérstaka áherslu á nýja trúarhópa og söfnuði.

24.jan. 2016 - 10:44 Þórhallur Heimisson

FH-ingur rekinn úr landi

Furðulegt þetta líf. Í liðinni viku var ég að sækja son minn á fótboltaæfingu hjá FH þar sem hann byrjaði að æfa eftir áramót. Ekkert merkilegt við það, nema hann hefur ekki verið allt of ánægður, erfitt að finna sig í nýjum hóp, og erfitt að læra á æfingarnar. Þjálfararnir taka þessu þó öllu með stakri þolinmæði og gera sitt besta.
14.jan. 2016 - 19:01 Þórhallur Heimisson

Gamaldags spurning Siðmenntar um sköpunartrú og vísindi

Tilefni þessara vangaveltna um sköpunartrú og vísindi er könnun sem Siðmennt hefur verið að kynna að undanförnu um afstöðu Íslendinga til ýmissa mála er snerta kirkju og trú.
05.jan. 2016 - 13:51 Þórhallur Heimisson

Ertu með til Jerúsalem haustið 2016?

Á komandi hausti mun ég fara sem leiðsögumaður til Jerúsalem á vegum ferðaskrifstofunnar Víta. Nú í upphafi árs leitar hugurinn því þangað og hlakka ég mikið til, enda ferðin verið lengi í undirbúningi. Hópurinn mun halda til Rómar frá Íslandi og sigla þaðan með viðkomu í Napolí og á Möltu til Haifi. En þaðan verður haldið í pílagrímsferð til Galíleuvatns, Betlehem, Nasaret, Mazada, Dauða hafsin – og Jerúsalem!
22.des. 2015 - 14:33 Þórhallur Heimisson

Gleðileg englajól

Á jólum eru englar í miklu hlutverki. Það eru þeir sem birtast, fyrst einn og síðar fjöldi himneskra hersveita, til að boða fæðingu Frelsarans í jólaguðspjallinu.
16.des. 2015 - 11:52 Þórhallur Heimisson

Tilboð til Alþingismanna – námskeið um bætt samskipti á vinnustað

Undanfarið haust hef ég verið að bjóða upp á námskeið fyrir skóla og fyrirtæki um bætt samskipti á vinnustað. Hefur það reynst býsna vel og orðið til að opna augu margra.
14.des. 2015 - 11:51 Þórhallur Heimisson

Kevi og Arjan heim fyrir jólin

Sem prestur er ég í þeim forréttindasporum að fá að taka þátt í jólaundirbúningnum með fjölmörgu frábæru fólki á aðventu. Þær eru óteljandi heimsóknirnar og aðventustundirnar hjá margskonar klúbbum og félögum og stofnunum og fyrirtækjum sem ég fæ að taka þátt í. Rétt eins og aðrir prestar á aðventu. Og mikið er ég þakklátur fyrir það.
03.des. 2015 - 15:59 Þórhallur Heimisson

Hvers vegna ætti ég að greiða sóknargjöld til kirkjunnar?

Það eru margir sem spyrja sig að því um þessar mundir. Og kjósa síðan að svara eigin spurningu með því að segja sig úr Þjóðkirkjunni og ganga þess í stað til liðs við félagsskap sem hefur það eitt að markmiði að endurgreiða félagsmönnum sóknargjaldið sem ríkið innheimtir fyrir öll trúfélög landsins.
18.nóv. 2015 - 21:08 Þórhallur Heimisson

Kalífatið og ISIS - Islamic State

Eftir hryllilega hryðjuverkaárás á París um liðna helgi hefur farið fram mikil umræða í fjölmiðlum um morðingjana sem að baki standa og hafa lýst ábyrgð á voðaverkunum, það er að segja ISIS.  ISIS stendur fyrir Islamic State of Iraq and Syria –íslamskt ríki Íraks, eða einfaldlega hið íslamska ríki.
12.nóv. 2015 - 15:02 Þórhallur Heimisson

Í stuði með Guði

Ég var að horfa á grín þeirra í Harmageddon um þjóðkirkjuna hér um daginn á Stöð 2. Spurningin sem þeir voru að reyna að fá ýmsa aðila til að svara var hvernig mætti fá fleira fólk til að ganga í þjóðkirkjuna. Eða alla vega til að hætta við að ganga úr henni.
05.nóv. 2015 - 13:43 Þórhallur Heimisson

Trúarbragðaskóli Breiðholtskirkju, annar hluti, - kirkjudeildirnar allar

Þá er hægt að fara að bóka hjá sér næstkomandi sunnudag kl.19.00. Þá heldur Trúarbragðaskóli Breiðholtskirkju áfram. 
20.okt. 2015 - 18:22 Þórhallur Heimisson

Flóttafólk og skortur á vinnuafli

Stundum finnst manni eins og að hið fornkveðna eigi sérstaklega við líðandi stund, þegar segja má að hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gjöri.
08.okt. 2015 - 11:30 Þórhallur Heimisson

Ég er kominn heim í heiðardalinn…..

Þá hafa orðið þau umskipti í mínu lífi að ég er aftur fluttur heim í heiðardalinn. Undanfarin þrjú ár hef ég verið búsettur ásamt eiginkonu og yngsta syni okkar í Svíþjóð. En nú erum við sem sagt komin til landsins á ný.

Þórhallur Heimisson

Þórhallur Heimisson er fæddur 30.07.61. Hann starfar sem settur sóknarprestur í Breiðholtskirkju. Hann hefur auk prestsstarfa annast hjónaráðgjöf, gefið út bækur um trúmál, hjónaband og sambúð og sagnfræði, ritað pistla, gert útvarpsþætti og kennt trúarbragðasögu í KHÍ og HÍ. Hann hefur einnig um árabil verið leiðsögumaður í Rómarferðum og ferðalögum um austanvert Miðjarðarhaf, til Króatíu, Montenegró, Grikklands og Tyrklands - auk Búlgaríu, Rúmeníu og fleiri landa.

Sigurður G. Guðjónsson
Sigurður G. Guðjónsson - 16.4.2016
Að hoppa upp í rassgatið ...
Jón Baldvin Hannibalsson
Jón Baldvin Hannibalsson - 27.4.2016
Hvað er eiginlega að?
Brynjar Nielsson
Brynjar Nielsson - 16.4.2016
Lýðskrum vinstri manna
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 18.4.2016
Skil ekki þessi hörðu viðbrögð
Hildur Eir Bolladóttir
Hildur Eir Bolladóttir - 21.4.2016
Við þurfum nýjan forseta
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 18.4.2016
Baldur svarar Gunnari Smára
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 17.4.2016
Sjálfstæðismenn með hnífinn á lofti
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 24.4.2016
Aulafyndni Gunnars Smára Noregsfara
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 17.4.2016
Jóhann Páll og Sósíalistaflokkurinn
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 26.4.2016
Ofboðslega rotið og óréttlátt
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 19.4.2016
Jóhann Páll og Alþýðubandalagið
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 20.4.2016
Fáir, fátækir, smáir
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 25.4.2016
Guðmundur Andri: Ekkert skjól í sögunni
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 21.4.2016
Smæðarhagkvæmni
Sigurður G. Guðjónsson
Sigurður G. Guðjónsson - 26.4.2016
Hinir merktu
Fleiri pressupennar