27. jún. 2012 - 21:24Þórhallur Heimisson

Getur nær-dauða reynsla varpað ljósi á líf eftir dauðann?

„Nær- dauða-reynsla“ er grófleg þýðing mín á ensku skilgreiningunni Near death experience. Það er erfitt að skilgreina og skýra hvað átt er við með nær-dauða-reynslu. Með einhverjum fyrirvörum má þó segja þetta: Nær- dauða -reynsla er reynsla þess einstaklings sem hefur verið við dauðans dyr, hefur dáið í læknisfræðilegri merkingu, en hefur síðan snúið aftur til lífsins, verið endurlífgaður, og vitnar um að hann hafi verið einhversstaðar annars staðar en í myrku meðvitundarleysi hins dána líkama.

Það eru til fjölmargar reynslusögur sem lúta að þessu. Sumir segja svo frá að þeir hafi farið á einhvern hátt út úr líkamanum og séð sjálfa sig að ofan, horft niður úr loftinu á skurðarborðið, þar sem læknar börðust við að endurlífga dáinn líkamann. Þeir hinir sömu lýsa þessu ferðalagi meðvitundarinnar utan líkamans sem hægfara svifi, eins og hitastreymi sem ber þá upp og lætur þá svífa utan og ofan þess sem er að gerast í kringum þá. En svo eru önnur sem vitna um allt öðruvísi ferðalag. Þau segja svo frá að þau hafi ferðast á miklum hraða gegnum einhverskonar göng, oft í átt að sterkum ljóskjarna, stundum í átt að fjölskyldu og vinum sem hafa látist fyrir löngu.

Lýsing í smáatriðum

Sum þeirra sem upplifa sig svífandi yfir líkama sínum á skurðarborði geta stundum lýst í smáatriðum því hvað var um að vera í skurðstofunni. Hin, sem efast um að þessi reynsla hafi átt sér stað í raun og veru, benda gjarnan á að þarna hafi undirmeðvitund sjúklingsins líklegast verið að verki. Sjúklingurinn sé bara að „endurspila“ gamlar minningar úr kvikmyndum eða sjónvarpsþáttum eða fyrri reynslu sína af spítalavist. Það sé vísindalega sannað að meðvitundin geti ekki verið fyrir hendi utan líkamans. Þess vegna hljóti þessi reynsla að eiga sér eðlilega skýringu. Maðurinn sé aðeins tölva. Meðvitundi sé eins og tölvuforrit. Þegar rafmagn fer af tölvunni slokknar á forritinu.

Um allan heim eru samt til  frásagnir karla og kvenna sem búa að þessari reynslu. Frásagnir þeirra hafa margar verið skráðar og rannsakaðar og gefnar út. Slíkar rannsóknir voru sérstaklega viðamiklar á sjöunda og áttunda áratug síðustu aldar, þó nokkuð hafi dregið úr þeim síðan. Þá var líka mikill almennur áhugi á þessum málefnum, en fjarað hefur undan honum hin síðari árin. Svo nefnd sé ein þekkt rannsókn, þá gaf sálfræðingurinn Raymond Moody út rannsóknir sínar árið 1975 í bók sem hann nefndi „Life after life“, eða Lífið eftir lífið, en hún varð metsölubók og var meðal annars þýdd á íslensku. Þar ræddi Moody við fjölda sjúklinga og skráði sögu þeirra og reynslu.

Allir höfðu sjúklingarnir upplifað eftirfarandi að sögn Moody:
  • Undarleg hljóð: Suð eða hringing samfara þeirri vissu að maður væri látinn.
  • Frið og lausn undan þjáningu: Sú þjáning sem fylgdi sjúkdómi eða aðgerð sem sjúklingur gekkst undir hvarf um leið og meðvitundin yfirgaf líkamann. Alger friður fylgdi í kjölfarið.
  • Meðvitund fyrir því að vera utan líkamans: Hinn deyjandi fékk þá tilfinningu að hann svifi út úr líkamanum – hann horfði á læknana að ofan, og honum leið vel.
  • Göngin: Margir vitnuðu um göngin – að þeir löðuðust að dimmum göngum og fóru í gegnum þau á miklum hraða. Við endi ganganna skein bjart ljós.
  • Ljósverur: Þegar komið var út úr göngunum sögðust sumir sjúklingar mæta látnum einstaklingum sem ljómuðu af innra ljósi. Gjarnan voru þetta látnir ástvinir sem komu til að taka á móti þeim.
  • Ljósveran eina: Eftir að hafa hitt ljósverurnar mörgu bar hinn látna fyrir eina skínandi andlega veru sem viðkomandi upplifði sem Guð, Jesús eða aðra trúarleg vera.
  • Andstaða við að snúa aftur: Ljósveran sagði hinum látna að hann yrði að snúa aftur til lífsins. Stundum fékk  viðkomandi að velja hvort hann sneri aftur eða héldi áfram inn í ljósið. Það var fyrst og fremst umhyggja fyrir ástvinum á jörðinni sem réði þeirri ákvörðun, ef hún gafst.
Íslenska hlið mála

Hér á Íslandi var lögð nokkur stund á rannsóknir í þessum fræðum á liðinni öld. Þar fór fremstur í flokki dr.Erlendur Haraldsson, fyrrum prófessor við Félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Hann ritaði bókina „At the Hour of Death“ ásamt Karlis Osis, en hún kom út kom árið 1977. Hún var gefin út hér á landi 1979 undir heitinu Sýnir á dánarbeði. Karlis Osis var forstöðumaður rannsóknardeildar American Society for Psychical Research.

Þeir Erlendur og Osis nálguðust þessar frásagnir á annan hátt en Moody. Moddy sagði sögu þeirra sem höfðu dáið en síðan verið endurlífgaðir. Erlendur og Osis fjölluðu um sýnir fólks rétt fyrir andlátið. Erlendur hélt þessum rannsóknum áfram og gaf meðal annars út árið 1978 bókina „Þessa heims og annars – könnun á dulrænni reynslu Íslendinga, trúarviðhorfum og þjóðtrú“, og „Látnir í heimi lifenda, niðurstöður rannsóknar um reynslu Íslendinga af látnu fólki“, árið 2005.

Ekki má gleyma að nefna rannsóknir hjartalæknisins Michael Sabom sem hann gaf út árið 1982 í bók sinni „Recollections of death: A medical Investigation“. Hann hafði lesið bók Moodys og fannst hún ekki nægilega vísindalega fram sett. Það merkilegasta við bók Saboms er að mínum dómi viðbætir aftan við megintexta. Í viðbætinn skráði hann frásagnir tuttugu og átta sjúklinga sem höfðu látist og snúið aftur og lýstu upplifun sinni af annarri vídd, tilvist handan þessa skynheims okkar. Um þá vídd og gerð hennar voru þeir ótrúlega sammála.

Tvennt einkenndi allar frásagnir þeirra. Annað mætti kalla veðurfarslýsing. Hitt var lýsing á sveit eða sveitalegu umhverfi. Annar helmingur þessara 28 sjúklinga taldi sig hafa séð umhverfi sem var ekkert nema himinn. Himininn í þessari handanveröld líktist hinum jarðneska himni. Hann var blár, sólin skein en líka sást í stöku ský. Jafnvel þoka var á sveima einhverstaðar í nánd. Tveir sjúklingar sem höfðu sérstakan áhuga á veðurlýsingum töluðu um bláan himinn með stöku skýi í nánd.

Hinn helmingur þeirra sem lýstu reynslu sinni af þessari handanveröld sögðu frá görðum, grænu túni eða engjum þar sem sást í einhverskonar hlið. Þessar himnesku lendur voru að mestu leiti óbyggðar. Það sást ekki í nein hús, dýr eða persónur. Aðeins endalaus tún og engi og garðlendi. Nokkrir sögðust þó hafa skynjað búfénað á beit, og einhverjir höfðu tekið eftir fólki af öllum þjóðernum við einhverja iðju.

Hvað þýðir þetta?

Það er hægt að túlka þessar sýnir með ýmsu móti. Sjúklingarnir gætu verið að upplifa eitthvað alveg einstakt, eitthvað sem þeim þyrkir stórkostlegt, en er þeim um leið algerlega framandi. Þeir túlka þessa reynslu sína samkvæmt eigin hugmyndum um himnaríki – eða lífið eftir dauðann. Þannig túlka sjúklingarnir líka reynsluna af því að snúa aftur til heimsins út frá fyrri reynslu sinni og skoðunum. Þeir tala um að þeim sé á einhvern hátt kippt niður í gegnum göngin sem áður voru nefnd.

Vörubílstjóri lýsti þessum göngum til dæmis eins og pípulögn eða röraræsi á vegi. Þess vegna má draga þá ályktun að þessi tilvist sé ekki svona eins og hér að ofan sé lýst. Þetta sé aðeins mannleg túlkun á því sem orð ná ekki yfir.

En svo gæti líka verið að að hinn látni, sjúklingurinn sem dó og var vakinn aftur til lífsins, hafi raunverulega séð inn í tilvistina sem býður eftir dauðann. Hann væri þá að lýsa raunverulegri reynslu. Og þessi tilvist væri þá raunverulega eins og hann lýsir henni - himinn, sól, ský, engi, tún, fegurð, dýr, fólk í fjarska, hlið. Þessa reynslu er auðvitað ekki hægt að sanna. Því þessa tilvist er ekki hægt að rannsaka vísindalega. Hún er algerlega utan okkar reynslusviðs – ef hún er til myndi einhver bæta við.
Ef við gefum okkur að reynsla þessara sjúklinga sé sönn og frásagnir þeirra sömuleiðis, þá er þessi tilvist sem þeir segja frá utan okkar heims, á öðru sviði.

Þetta er tilvistarsvið sem við getum ekki nálgast fyrr en við deyjum.

Og það er eitthvað algerlega annað en okkar heimur.

Ef til vill er það einmitt sú staðreynd, að meðvitund þeirra sem ganga í gegnum nær-dauða-reynslu, losnar undan undan áreitum þessa heims okkar eitt augnarblik, sem veldur því að þeir geta litið handan núverandi tilvistar og inn í þá næstu. Stillt sig inn á bylgjulengd sem vanalega er utan okkar færis að stilla okkur inn á. Truflanir lífsins eru svo miklar. Þetta er ef til vill sama bylgjulengd og dulspekingar alla trúarbragða reyna að stilla sig inn á. Þetta er bylgjulengd kristinna mystikera, múslímskra súfista og jógameistara búddista og hindúa. En meira að segja þeirra skynjun verður aldrei eins skýr og hinna sem deyja og snúa aftur til lífsins í þessum heimi.

Ekki hafa allir jákvæðu sögu að segja af þessari reynslu af tilvistinni handan dauðans. Það verður að nefnast eins og satt er. Í einni rannsókn þar sem 700 einstaklingar sögðu frá reynslu sinni af handanvíddinni, lýstu 105 henni henni sem „óþægilegri“. Það voru þó engir púkar eða brennandi eldar sem biðu handan ganganna – óþægindin virtust fremur stafa af því hvernig sjúklingarnir sjálfir litu á það sem var að gerast – hvernig þeir mátu það sem þeir sáu. Þeir sáu sömu aðstæður og hinir sem höfðu jákvæða upplifun. En þessar aðstæður virkuðu ógnandi á þá af einhverjum ástæðum.

Að lokum má ekki gleyma því að nær-dauða-reynsla er aðeins innlit í aðra tilvist – einskonar sýnishorn af dauðanum. Við getum ekki með vissu vitað hvert framhaldið er – sýnin endar þegar viðkomandi snýr aftur til jarðlífsins. Það er eins og ef við myndum millilenda á flugvellinum í París á leiðinni til Ítaliu. Þá gætum við ekki komið heim úr ferðalaginu og sagst hafa ferðast um Frakkland. En við gætum alla vega staðfest það fyrir vinum okkar að Frakkland væri til í raunveruleikanum – þó svo að við hefðum aðeins séð það út um gluggann á flugvélinni stutta stund.

Og svo er það spurningin: Er þetta raunverulegur dauði sem hér hefur verið lýst– ef hægt er að endurlífga hinn látna? Er hann þá látinn? „Hvað er dauði“ - eins og einn vinur minn, læknir og áhugamaður um dulsálarfræði spurði mig að? Eru þessar myndir og lýsingar sem hér hafa verið gerðar að umfjöllunarefni, ef til vill aðeins síðasta skynjun veru sem síðan slokknar algerlega á, eins og efasemdarmenn halda án efa fram? Tölvunnar sem kulnar? Svarið fáum við ef til vill aldrei í þessum heimi.

Ég læt Erlend Haraldsson og Karlis Osis hafa lokaorðið, sem er fengið úr bók þeirra Sýnir á dánarbeði:

Það er hvorki raunsætt né í anda vísindanna að sniðganga slíkar (dulsálfræðilegar) rannsóknir eða láta sem sú vitneskja, sem fengist hefur um þetta efni, sé ekki til. Sérstaklega á þetta við þegar grunur leikur á að niðurstöðurnar bendi til þess að ríkjandi skoðun vísindanna um dauðann sé ekki á rökum reist, og ný þekking kunni því að valda verulegum breytingum á ýmsum sviðum (Sýnir á dánarbeði, Skuggsjá 1979)






16.apr. 2015 - 10:47 Þórhallur Heimisson

Guð - Tortímandi eða Kærleikur?

Kristnir menn byggja túlkun sína á Guði á því hvernig hann Jesús Kristur sagði okkur frá honum. Þannig byggir hin kristna guðsmynd á þeirri guðsmynd sem Jesús sýnir okkur og bendir okkur á og túlkar.
10.apr. 2015 - 14:50 Þórhallur Heimisson

Í fótspor Innrásarinnar í Normandí

Á komandi vori eru liðin 70 ár frá því er Innrásin í Normandí hófst, sem markaði upphafið að endalokum Síðari heimsstyrjaldarinnar. Af því tilefni mun undirritaður halda til Normandí á slóðir innrásarinnar í samvinnu við ferðaskrifstofuna Vita þann 22. – 29. ágúst næstkomandi. Á 60 ára afmæli innrásarinnar stóð ég fyrir samskonar ferð og gaf auk þess út bókina Ragnarök, sem meðal annars sagði frá þessum mikla hildarleik. Líkt og þá verður nú flogið til London en þaðan er ekið til Portsmouth þar sem var ein stærsta flotastöð innrásarflotans sem í júní 1944 hélt yfir Ermasundið. Á leið til Portsmouth er komið við í British War Museum í London. Í Portsmouth er að finna safn breska flotans, Royal Navy Museum, þar sem skoða má herskip af öllum stærðum og gerðum frá ýmsum tímum. Þar liggur meðal annars HMS.Victory Nelsons flotaforingja.
07.apr. 2015 - 11:07 Þórhallur Heimisson

Er líf eftir dauðann?

Kristin trú er fyrst og fremst uppristrú, trú á sigur lífsins yfir dauðanum, að lífið endi ekki við dauðans dyr, heldur muni hinn upprisni Jesús Kristur leiða okkur frá dauðanum til lífsins hjá Guði. Fáir hafa orðað þetta betur finnst mér en hr.Sigurbjörn Einarsson biskup í erindi sem hann hélt árið 1984 undir heitinu “Spurningar um dauðann”. 
27.mar. 2015 - 18:44 Þórhallur Heimisson

Krossfestum hann!

Eitt af því sem við getum verið alveg viss um varðandi Jesú er þetta: Hann var krossfestur, dó á krossi. Um það eru allir á sama máli, lærisveinar hans, kristnar heimildir og andstæðingarnir sem hæddu hann vegna þessa.
20.mar. 2015 - 16:05 Þórhallur Heimisson

„Hamarinn“, íslam og orrustan við Poitier 732 – lokakafli

Eins og ég sagði frá í þriðja hluta þessarar frásagnar er nú komið að því að segja frá sjálfri orrustunni sem skipti sköpum fyrir framtíð Evrópu.
13.mar. 2015 - 14:53 Þórhallur Heimisson

Hamarinn, múslímar og orrustan við Poitier 732 - 3. hluti

Við skildum við í síðasta pistli þar sem herdeildir soldánsins gengu fram á Karl konung Franka við borgina Poitier nærri parís árið 732 eftir Krist.
07.mar. 2015 - 15:26 Þórhallur Heimisson

„Hamarinn“, íslam og árið 732 – annar hluti

Áður en lengra er haldið skulum við bakka aðeins í tíma. Karl hafði þurft að berjast til metorða og þegar múslímar gerðu innrás í Frakkland sat hann svo sannarlega ekki fastur í sessi sem konungur Franka. Hann fæddist árið 688 og var óskilgetinn sonur Pepins Frankakonungs. Móðir hans hét Alpaida. Þegar Pepin konungur lést árið 714 hafði hann lifað báða skilgetna syni sína.
05.mar. 2015 - 17:08 Þórhallur Heimisson

„Hamarinn“ sem bjargaði Evrópu undan innrásarher múslíma árið 732 - Fyrsti hluti

Í kringum árið 300 eftir Krist var Rómverska keisaradæmið orðið ofvaxið og það klofnaði undan eigin þunga í Vest-Rómverska ríkið með höfuðstöðvar í Róm og Aust –Rómverska ríkið en höfuðborg þess var Konstantínópel. Kölluði víkingar og Væringjar síðar þá borg Miklagarð, því hún var hin mesta borg miðalda í Evrópu. Vest-Rómverska ríkið liðaðist fljótlega í sundur undan árásum þjóðflutningatímans en draumurinn um endurreisn keisaradæmisins forna tórði áfram allt fram á okkar daga.
23.feb. 2015 - 13:14 Þórhallur Heimisson

55.000 manna prestakall verður 255.000 manns á HM í Falun

Þann 18. febrúar síðastliðinn byrjaði Heimsmeistaramótið á skíðum í Falun í Svíþjóð og stendur það til 1. mars næstkomandi. Í Falun búa um 55.000 manns og Falu prestakall þar sem ég starfa sem sóknarprestur/kirkjuhirðir, eða Sænska kirkjan í Falun eins og það kallast venjulega, annast þjónustu við alla íbúa borgarinnar. 78% íbúa Falun eru meðlimir í sænsku kirkjunni, en kirkjunni ber að þjónusta alla sem búa í sveitafélaginu.
19.feb. 2015 - 18:44 Þórhallur Heimisson

Gyðingdómur annar hluti: Frá árinu 70 og til 20 aldarinnar

Ísraelsmenn gerðu tvær uppreisnir gegn Rómaveldi er að lokum leiddu til eyðingar forn-ríkisins. Við lásum um þá fyrri í síðasta pistli. Hin síðari var gerð árið 130 ekr. undir stjórn stjörnusonarins, .i.Bar Kochba;, sem margir trúðu að væri messías. Rómverjar drógu her að úr öllum áttum , allt frá Bretlandseyjum, og andstaðan var vonlaus til lengdar.
16.feb. 2015 - 12:58 Þórhallur Heimisson

Gyðingdómur – fyrsti hluti

Vaxandi gyðigahatur í Evrópu og átökin fyrir botni Miðjarðarhafsins eru daglega í fréttum. Nú síðast fengum við fréttir af skotárás á samkomuhús gyðinga í Kaupmannahöfn. Það er eins og gamall draugur hafu verið særður fram og ekki sér fyrir endan á reimleikunum.
11.feb. 2015 - 22:50 Þórhallur Heimisson

Að ná árangri á vinnustað – með jákvæðni


07.feb. 2015 - 02:27 Þórhallur Heimisson

Heimsmeistaramótið í Falun í norrænum skíðagreinum 2015

Það er ekki laust við að mikil spenna ríki í borginni Falun í Dölunum í Svíþjóð þessi misserin, en þetta er einmitt heimaborg mín um þessar mundir.
01.feb. 2015 - 13:31 Þórhallur Heimisson

Jihad – heilagt stríð múslíma

Jihad og Jihadistar eru hugtök sem við heyrum um í fréttum nærri daglega þessi misserin. Að Jihadistar eða Íslamistar eða bókstafstrúaðir múslímar hafi gert og sagt þetta og hitt – oftast eitthvað hræðilegt.
25.jan. 2015 - 17:13 Þórhallur Heimisson

Í birtu vonarinnar

Ég sé dimm skýin dreifast.
Storminn þunga stökkva á braut.
18.jan. 2015 - 18:46 Þórhallur Heimisson

70 ár frá frelsun Auschwitz

Þann 27. janúar á þessu ári eru 70 ár liðin síðan sovéskar hersveitir frelsuðu eftirlifandi fanga úr útrýmingarbúðum Þjóðverja í Auschwitz.
11.jan. 2015 - 00:17 Þórhallur Heimisson

Je suis Charlie

Hryðjuverkaárásirnar í París í vikunni sem leið fylla mann óhug og sýna enn einu sinni hversu viðkvæmt vestrænt lýðræði er og hversu erfitt er að verjast öfgamenn sem eru tilbúnir að fórna sér fyrir málstaðinn – hversu sjúkur sem hann er. 
07.jan. 2015 - 18:27 Þórhallur Heimisson

Fátækt á Íslandi

Þegar þetta er skrifað eru mánaðarmót ný liðin og eins og um hver mánaðarmót er straumur fólks til safnaða þjóðkirkjunnar og hjálparstofnanna í leit að fjárhagslegri aðstoð. Það eru reyndar sérstaklega erfið mánaðarmótin að þessu sinni, því jól og áramót eru nýliðin með tilheyrandi aukakostnaði fyrir fjölskyldur.
05.jan. 2015 - 08:00 Þórhallur Heimisson

Trúarbrögðin - lykillinn að bættum samskiptum þjóða á 21. öld

Í bókaskápnum heima hjá mér geymi ég gamalt og snjáð myndaalbúm sem mér þykir ákaflega vænt um. Það varð til fyrir einum 28 árum þegar ég dvaldi einn vetur í Danaveldi við leiklistarnám. Í Danmörku komst ég í kynni við friðarsinna sem börðust gegn Pershing-kjarnorkueldflaugum Bandaríkjamanna sem Nató var þá að sýsla við að setja upp í Evrópu.
29.des. 2014 - 10:44 Þórhallur Heimisson

Innflytjendur og gullna reglan

Gullna reglan svokallaða er ein megin undirstaða kristinnar siðfræði. Hana er að finna í ræðu Jesú Krists í Matteusarpguðspjalli og hún hljóðar þannig með orðum hans

Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson er fæddur 30.07.61. Hann starfar sem kirkjuhirðir hjà sænsku kirkjunni í Falun. Hann var um àrabil prestur og sóknarprestur í Hafnarfjarðarkirkju en hefur auk þess annast hjónaráðgjöf, gefið út bækur um trúmál, hjónaband og sambúð og sagnfræði, ritað pistla, gert útvarpsþætti, kennt í KHÍ og HÍ og verið leiðsögumaður í Rómarferðum.