Börn og skilnaður

Því miður er það staðreynd að stór hluti hjónabanda endar með skilnaði, gott ef það á ekki við þriðja hvert hjónaband árið 2011. Þó að hver skilnaður hafi sínar orsakir þá einkennist aðdragandi skilnaðar oftast af langvarandi erfðleikum sem koma niður á öllum í fjölskyldunni. Það er alltaf sárt þegar hjónaband eða sambúð sem stofnað var til af ást og með miklum væntingum, endar í deilum og sambúðarslitum. Sambúðarslitin eru reyndar jafn margvísleg eins og pörin sem í þeim lenda. Stundum skilur fólk í mikilli reiði og heift. Öðrum tekst að ganga frá sínum málum á þann hátt að leiðin fram á við er báðum auðveldari. En hverjar svo sem ástæður skilnaðarins eru eða hvernig sem að skilnaðinum er staðið, þá er skilnaðurinn skipsbrot og það getur tekið fólk langan tíma að ná áttum og fótfestu í lífinu á ný.

Skilnaður foreldra kemur oftar en ekki verst niður á börnunum. Deilur og ósætti sem gjarnan eru undanfari skilnaðar bitna ekki síður á börnunum en sjálfur skilnaðurinn. Og þó sífellt sé verið að vara fólk við því að gera börnin að fórnarlömbum í skilnaðarmálum, þá er það allt of algengt að slíkt gerist. Þegar langvarandi deilur einkenna heimilislífið reyna börnin oft að taka að sér sáttasemjarahlutverk án þess að beint ætla sér það. Þau passa sig á því að segja ekki eða gera neitt sem getur komið af stað deilum og illindum foreldranna og sum hver grípa jafnvel inn í deilurnar á einhvern hátt til þess að stöðva þær.

Á vissan hátt geta þau þannig orðið meðvirk í deilunum og þau fela eigin tilfinningar og skoðanir til þess að bjarga málunum. Það er algengt ef ekkert er að gert, að börnin fari að kenna sér um hvernig komið er og hugsi jafnvel með sér :„Ef ég hefði nú bara verið stilltari þá væru pabbi og mamma ekki að rífast“, eða „það er mér að kenna að pabbi og mamma vilja ekki búa saman lengur“. Í öllum atganginum sem getur fylgt skilnaðinum gleymist þessi sjálfsásökun barnanna og hún getur grafið um sig í sálinni og markað þau fyrir lífstíð. Sumir foreldrar neyða börnin sín til þess að taka afstöðu í deilunni, jafnvel óaafvitandi. Börnin verða þá að velja með hvoru foreldrinu þau standi. það val er auðvitað barninu ómögulegt. Barnið stendur með báðum foreldrum sínum, vill hvorugt særa, og þykir jafn vænt um bæði. Það er því aldrei of oft brýnt fyrir hjónum sem standa í þessum erfiðu sporum að varast það að neyða börnin sín til þess að velja á milli foreldranna. Börnin eru ekki skiptimynt í deilum hinna fullorðnu, þaðan af síður vopn í hendi til að ná sér niður á maka sínum.

Stundum gerist það einnig þegar skilnaður er orðin staðreynd að afar og ömmur fá ekki lengur að umgangast barnabörnin sín. Það foreldri sem fer með forræðið yfir börnunum neitar þá fyrrum tengdarforeldrum sínum um tíma með börnunum, og er það auðvitað jafn sárt fyrir bæði ungu kynslóðina og þá eldri. Börnin eru þá aftur notuð sem vopn í þeirri hefndarbaráttu sem svo oft vill fylgja skilnaðinum.

Skilnaður er alltaf sár og erfiður þó að staðan geti verið sú í sumum hjónaböndum að enginn önnur leið sé út úr þeirri kreppu sem sambúðin er komin í. En hver svo sem orsök skilnaðarins er, ættu foreldrar alltaf að hafa í huga velferð barna sinna og forðast það að nota þau sem vopn í baráttu sinni gegn fyrri maka og fjölskyldu hans. Því börn eru ekki vopn heldur einstaklingar og þeirra er framtíðin.