Jólahefðir Austurríkismanna

©wienweb.at, Jacqueline Kacetl

Jólahefðir Austurríkismanna eru mjög svipaðar íslenskum fyrir utan Nikolaus, Krampus, Christkind og vitringana þrjá.

Að kvöldi 5. desember fer Heilagur Nikolaus (klæddur biskupsklæðum og með staf) á milli húsa og gefur börnum litlar gjafir í skóna þeirra í gluggum eða dyrum, á meðan Krampus (ill vera með horn) minnir börnin að hegða sér vel, því annars mega þau búast við barsmíðum. Þessa kumpána má sjá gangandi um helstu verslunargötur sama kvöld (líkt og myndin).

Á aðfangadag 24. desember fá börnin gjafir frá Christkind, barni með gullið hár og vængi sem tákna nýfædda jesúbarnið. Annars eru hefðir Austurríkismanna svipaðar á aðfangadag, þeir skreyta jólatréð, syngja sálma, skiptast á gjöfum og borða sérstakan jólamat. Trúaðar fjölskyldur lesa úr Biblíunni og fara í messu.

Þann 6. janúar kríta bændur nöfn vitringa á hurðir, C fyrir Caspar, M fyrir Melchoir, og B fyrir Balthazar, sem eiga að verja fólkið gegn veikindum næsta árið.  Aðrir segja að þetta sé latína fyrir “Jesús blessi þetta hús” (“Christus mansionem benedicat”)

Þegar ég var að lesa mér til um jólahefðir Austurríkismanna komst ég að því að lagið „Heims um ból“ var samið í Austurríki þann 24. desember árið 1818 af Franz Gruber og var við ljóð Joseph Franz Mohr sem heitir “Stille Nacht”.  Sú útgafa var þó aðeins öðruvísi.  Lagið eins og við þekkjum það í dag er frá árinu 1832, þökk sé söngvurum frá Zillertal í Austurríki.

Eftir að ég skrifaði greinina um jólamarkaðina las ég að 70 síður eru tileinkaðar “Pro-Christkind” á Facebook.  Þar vilja menn banna bandarísku ímyndina af Jólasveininum (Santa Claus) og hvetja foreldra til að segja sögur af Christkind og munu verðlauna búðir og jólamarkaði sem banna jólasveina og hreindýr.  Þessi herferð hefur staðið í um 5 ár en þökk sé Facebook og Twitter eru fleiri þátttakendur þetta árið.  Hópurinn mótmælti núna á götum Graz og ætla að gera slíkt hið sama í Vínarborg.

Gamli jólamarkaðurinn, Freyung, í Vínarborg er fyrsti jólamarkaðurinn sem notar ekki neinar jólasveinaskreytingar vegna þess að þær teljast ekki nógu hefðbundnar. Jólalög eins og “Jingle Bells” og “Last Christmas” hafa einnig verið tekin af spilalistanum.  Í staðinn eru notuð lög sungin af kórum.  Margir vegfarenda eru hins vegar mjög ósáttir við að sjá límmiðana “Enginn jólasveinn” sem markaðurinn selur. Eigandinn sagði hins vegar að það væru margir markaðir að það væri í lagi að einn væri hefðbundinn, sérstaklega þar sem Christkindlmarkt vitnar ekki í jólasveininn. 

Fyrst fannst mér þetta fáránlegt en fór svo að hugsa um okkar hefðir heima á Íslandi. Ég man hversu erfitt ég átti að útskýra þær fyrir útlendingum.  Hversu mikið hafa okkar eigin sögur breyst? Íslensku jólasveinarnir eru ekki klæddir í rauðu og hvítu, heldur eru það áhrif frá Bandaríkjunum og jólalögin eru ekki alltaf alíslensk.  Það sannast því sem endranær að sinn er siður í hverju landi.