10. feb. 2017 - 17:00Kristinn H. Gunnarsson

Lög á útgerðarmenn

Árum saman hefur ekki tekist að ná kjarasamningum milli sjómanna og útvegsmanna. Síðasti samningur var gerður í janúar 2009 og rann út tveimur árum síðar. Síðan hefur ekki verið  gerður kjarasamningur. Þetta ástand er einsdæmi og þekkist ekki í neinni annarri atvinnugrein. Það sem næst þessu kemst er kjaradeilda útvegsmanna við smábátasjómenn. Þar voru ekki kjarasamningar í gildi í 3 - 4 ár. Samningar náðust um síðir á forsendum útgerðarinnar.  Sjómenn hafa mátt þola verulegar kjararskerðingar þrátt fyrir hlutaskiptakerfið sem á að tryggja að aflahlutir fylgi afurðaverði.

Í smábátakerfinu voru veruleg brögð að því að kostnaður við leigu á kvóta var dreginn frá aflaverðmæti og sjómenn látir greiða kostnaðinn í blóra við skýr lagaákvæði sem bönnuðu slíkt athæfi. Einn formaður í sjómannafélagi líkti ástandinu á þessum tíma við villta vestrið til þess að undirstrika að útgerðarmenn fóru sínu fram hvað sem leið ákvæðum laga.

Staða sjómanna á skipum og bátum öðrum en smábátum hefur líka verið mörkuð af þeirri staðreynd að útgerðarmenn hafa tögl og haldir í samskiptunum við launamenn. Kvótakerfið færir útgerðinni nánast óskilyrt forræði yfir veiðiheimildunum.  Atvinnurekendur komast upp með að bera engar skyldur við áhöfnina. Það er hægt að leigja kvótann af bátnum. Það er hægt að leigja bátinn undan áhöfninni með kvótanum, það er hægt að ákvarða fiskverðið einhliða og skammta þannig áhöfninni hlut úr hnefa. Það er hægt að flytja allan kvótann af bátnum um lengri eða skemmri tíma án þess að sjómenn fái rönd við reist.

Samþjöppunin í sjávarútvegi þýðir að tiltölulega fáir útvegsmenn geta sammælst um að koma í veg fyrir að sjómaður fái vinnu og um það eru fyrirliggjandi staðfestar upplýsingar að sjómönnum hefur ítrekað verið hótað brottrekstri  fyrir gagnrýni eða að upplýsa um ákvarðanir sem útgerðarmaður vildi að leynt færi. Það liggur líka fyrir að komið hefur til þess að hótanir af þessu tagi hafa verið framkvæmdar.

Kvótinn er vald  

Forræði útgerðarmanna yfir kvótanum og sú staðreynd að þeir hafa einkarétt ótímabundið og óskilyrt og eru  sérstaklega verndaðir gegn samkeppni um verðmikil réttindi gerir það að verkum að kvótahafarnir hafa yfirburðastöðu í samskiptum sínum við sjómenn.  Þar ríkir gamla 19. aldar skipulagið með húsbændur og hjú. Þar að auki er auðsöfnunin svo gífurleg í sjávarútveginum að útgerðarmenn eru mjög valdamiklir í þjóðfélaginu. Áhrif þeirra fara vaxandi með fjárfestingum í öðrum atvinnugreinum. Um langt árabil hafa útgerðarmenn og samtök þeirra, eins og LÍÚ, verið ráðandi aðilar í samskiptum við stjórnmálaflokkana og svo gott sem haft lyklavöldin að sjávarútvegsráðuneytinu. Kvóta fylgir vald. Vald er grundvallarhugtak í þjóðfélaginu. Kvótanum fylgir auður. Auðinum fylgir enn meira vald.

Skýrasta dæmið um það hvernig kvótavaldið hefur  mulið undir útgerðarvaldið er að útgerðin ræður öllum þáttum atvinnugreinarinnar. Fiskseljandi og fiskkaupandi er sami aðilinn og oft einnig líka útflytjandinn. Sami aðilinn situr allt í kringum borðið og hagræðir hlutunum á þann veg sem færir honum mestan gróða, sem verður alltaf á kostnað sjómanna. Þetta er einokunarfyrirkomulag.

Nokkrar tölur um þróunina frá 2008 til 2015 segja alla söguna.  Þessi ár eru mestu gróðaár í sjávarútvegi, líklega nokkurn tíma.  Framlegðin er talin úr hundruðum milljarða króna. Eigið fé fyrirtækjanna hefur vaxið um 300 milljarða króna og á þá eftir að bæta við útgreiddum arði.

En bein viðskipti útgerðar við fiskvinnslu uxu á tímabilinu úr 57% í 71%. Verðið í þeim viðskiptum hækkað aðeins um 20,5%. Til samanburðar þá hækkað vísitala neysluverðs um 39,1% þannig að fiskverð til sjómanna hækkaði mun minna. Verðvísitala sjávarafurða hækkaði um 50,5%  á þessum árum eða rúmlega tvöfalt meira en fiskverðið í beinum viðskiptum til sjómanna.  Sjómenn fengu ekki réttmætan hlut úr almennu góðu árferði í sjávarútveginum. Útgerðarmennirnir minna orðið á faktorinn á dögum Skúla fógeta sem réðu því sem þeir vildu og sögðu undirmönnum sínum að "mæla rétt."

Kvótalöggjöfin er meginorsökin fyrir þessari þjóðfélagslegu röskun sem birtist þjóðinni í því að kjaraasamningar nást ekki milli útgerðar og sjómanna. Útgerðin þarf ekki að semja, hún fer sínu fram og ræður því sem hún vill. Meðan aðstæður eru á þann veg verður ekki samið. Lausnin er sú að breyta lögum um úthlutun veiðiheimilda. Afnema þarf einokun fáeinna útgerðamanna á verðmætustu réttindunum í eigu þjóðarinnar og gera þeim að starfa við samkeppnisskilyrði sem eiga við í öðrum atvinnugreinum. Það þarf lög á útgerðarmenn.

 

Kristinn H. Gunnarsson

Birtist fyrst í Vestfirðir. Smelltu hér til að lesa blaðið.




28.jan. 2017 - 07:00 Kristinn H. Gunnarsson

Ójöfnuður vex með hnattvæðingunni en sár fátækt minnkar

Hnattvæðingin er umdeild. Alþjóðavæðing kapítalismans hefur á sér ýmsar myndir, sumar hverjar óásættanlegar. Taumlaus græðgi,  vaxandi ójöfnuður í dreifingu eigna og tekna, á köflum yfirgengileg ósvífni og alger firring á samfélagslegri ábyrgð og skyldum hafa valdið óróa og vaxandi vantrú á kapitalismanum sem efnahagskerfi.
19.des. 2016 - 07:00 Kristinn H. Gunnarsson

Það þarf enga ríkisstjórn

Það er komin upp pattstaða varðandi ríkisstjórnarmyndun.  Þrír flokkar hafa fengið umboð til stjórnarmyndunar og öllum hefur mistekist. Það er ekki í augsýn nein ríkisstjórn sem hefur meirihluta þingmanna á bak við sig.  Þessi staða er afleiðing af úrslitum kosninganna. Línur voru nokkuð skýrar hvað varðar megindrætti. Annars vegar voru flokkar sem bentu á landlæga spillingu og hins vegar flokkar sem vildu litlu breyta. Fyrrnefndi hópurinn vísaði í kerfislægan vanda þar sem hagsmunaaðilar fá að ráða miklu um sína hagsmuni.

02.des. 2016 - 07:00 Vestfirðir

Landsbyggðarskattur útgerðarmannanna

Í aðdraganda Alþingiskosninganna mátti enn einu sinni sjá og heyra hræðsluáróður útgerðarauðvaldsins í þeim búningi að veiðigjöldin, sem ríkið innheimtir fyrir veittan einkarétt til veiða á Íslandsmiðum, væru landsbyggðaskattur. Áróðurinn gengur út á að deila álögðum veiðigjöldum niður á kjördæmi landsins og halda því fram að íbúar landsbyggðarinnar séu að greiða þessar fárhæðir suður og sér ekki til gagns.
19.nóv. 2016 - 07:00 Kristinn H. Gunnarsson

Alþingiskosningarnar: Krafa um breytingar en hikandi þó

Úrslit Alþingiskosninganna í síðasta mánuði eru skýr krafa um breytingar á ýmsum sviðum þjóðlífsins. En kjósendur voru samt hikandi þegar kom að því að velja þá sem hrinda ættu breytingunum í framkvæmd. Fyrir vikið er framhaldið óljóst. Næsta ríkisstjórn getur verið borin uppi af fráfarandi ríkisstjórnarflokki og hún getur líka verið  byggð á stjórnarandstöðunni.
28.okt. 2016 - 07:00 Kristinn H. Gunnarsson

Kosið um spillinguna á Íslandi

Í komandi Alþingiskosningum um næstu helgi verður fyrst og fremst gert upp við landlæga spillingu í íslensku þjóðfélagi. Hrun viðskiptabankana haustið 2008 opnaði augu almennings fyrir því að ekki væri allt með felldu. Fram að því voru landsmenn þeirrar skoðunar að bæði stjórnsýsla og stjórnmálin væru nánast óspillt og bæru af flestum öðrum þjóðum.
16.okt. 2016 - 18:00 Kristinn H. Gunnarsson

Stóra byggðastefnan

Í íslensku hagkerfi verða til mikil verðmæti á hverju ári. Hversu mikil hverju sinni má ráða af því hver hagvöxturinn er.  Almennt má segja að með vaxandi kaupmætti almennings hækka ýmis eftirsótt gæði í verði.  Verð á fiskikvóta á Íslandsmiðum fylgir bættum efnahag í viðskiptalöndum íslensks sjávarútvegs.
04.okt. 2016 - 07:00 Kristinn H. Gunnarsson

Píratar ræna lýðræðinu

Hinir hefðbundnu stjórnmálaflokkar hafa komið sér í þá stöðu að stuðningur við þá er í algeru lágmarki og hefur aldrei verið rýrar að vöxtum síðustu 100 árin. Í síðustu könnunum eru flokkarnir fjórir, Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur, Samfylking og Vinstri græn með samtals innan við 60% af fylginu.  Í síðustu könnun Gallup eru Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur samtals með aðeins 35% fylgi og hinir tveir Samfylking og Vinstri græn enn minna eða aðeins 24%. Í könnun MMR er mælingin svipuð. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur mælast samanlagt með 32% fylgi og Samfylkingin og Vinstri græn eru með 21% fylgi. Í annarri könnunnini eru flokkarnir fjórir samanlagt eða 53% fylgisins og í hinni eilítið meira eða 59%.  Til samanburðar má nefna að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn höfðu allt fram til kosninganna 2009 aðeins einu sinni mistekist að fá hreinan meirihluta á Alþingi.

15.sep. 2016 - 13:53 Kristinn H. Gunnarsson

Röng fjölmiðlaumfjöllum bjargar Sjálfstæðisflokknum


04.sep. 2016 - 15:00 Kristinn H. Gunnarsson

Flokkarnir hafna almenningi

Endurbætur á lýðræðinu hefur borið hæst í stjórnmálunum frá bruni viðskiptabankanna. Einkum á þann hátt að auka áhrif almennings á endanlegar ákvarðanir í mikilvægum og umdeildum málum. Hefur verið horft til ákvæðis stjórnarskrárinnar sem heimildar forseta Íslands að neita að skrifa undir lög sem Alþingi hefur samþykkt og kalla þannig fram almenna atkvæðagreiðslu um viðkomandi mál.

25.ágú. 2016 - 15:00 Kristinn H. Gunnarsson

Uppboðsleiðin er framfaraskref

Enn á ný blossar upp umræða um stjórn fiskveiða í aðdraganda alþingiskosninga. Þetta mál hefur allt frá kosningunum 1991 verið eldfimt þjóðfélagsmál. Óréttlætið og ósanngirnin vegna ótímabundinnar úthlutun réttinda til þess nytja fiskistofna við landið til fyrirframvalinna útgerðarfyrirtækja birtist hverjum sem hefur opin augun eftir að framsalið var leyft. Í réttindunum eru mikil verðmæti, raunar miklu meiri en nokkur útgerðarmaður hefur unnið til.


Kristinn H. Gunnarsson
Kristinn Halldór er ritstjóri Vestfjarða, landshlutablaðs Vefpressunnar og skrifar frá Bolungarvík.

Hann var alþingismaður fyrir Vestfjarðakjördæmi og Norðvesturkjördæmi á árunum 1991-2009 fyrir Alþýðubandalagið, Framsóknarflokkinn, Frjálslynda flokkinn ásamt því að hafa setið utan flokka. 


Pressupennar
vinsælast í vikunni
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 18.2.2017
Hvar eru gögnin um spillinguna?
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 19.2.2017
Hugleiðingar á 64 ára afmælinu
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 17.2.2017
Taktu afstöðu og dansaðu
Vesturland
Vesturland - 17.2.2017
Verkfall sjómanna – til umhugsunar
Akureyri vikublað
Akureyri vikublað - 17.2.2017
Hin dásamlegu mistök
Aðsend grein
Aðsend grein - 19.2.2017
Kúldrast í kotbýlum
Aðsend grein
Aðsend grein - 18.2.2017
Einelti er samfélagsmein
Björgvin G. Sigurðsson
Björgvin G. Sigurðsson - 18.2.2017
Trump og tónarnir frá þriðja ríkinu
Magnús Þór Hafsteinsson
Magnús Þór Hafsteinsson - 19.2.2017
Verkfallið
Ingrid Kuhlman
Ingrid Kuhlman - 20.2.2017
Orð hafa mátt – vöndum valið
Fleiri pressupennar