22. des. 2009 - 16:27Jón Steinsson

Reglur um veðlán

Að undanförnu hef ég og Gauti B. Eggertsson gagnrýnt Seðlabanka Íslands talsvert fyrir það að hafa lánað bönkunum mörg hundruð milljarða króna á árunum 2007 og 2008 gegn veðum sem að mestu voru óvarin skuldabréf bankanna sjálfra (svokölluð ástarbréf). Þar sem í þessu felst gagnrýni á störf Davíðs Oddssonar, þáverandi Seðlabankastjóra, hafa þessi skrif kallað á það að Hannes Hólmsteinn Gissurarson hefur verið í fullri vinnu við að verja Davíð. Afrakstur þessa starfs má finna hér, hér, hér, hér, hér, hér og nú síðast hér. Gauti hefur svarað mörgu af því sem Hannes hefur sagt hér, hér, hér, hér, hér og hér ( sjá einnig hér, hér og hér).

Nú síðast varpar Hannes kastljósinu að skrifum mínum frá því 25. september 2008. Þá skrifaði ég í Morgunblaðið:

Stór útgáfa ríkistryggðra bréfa myndi líklega hafa aukaverkanir í för með sér hvað varðar lausafjárstöðu bankanna í krónum. En Seðlabankinn á að geta leyst þann vanda með því að rýmka reglur um veðhæfar eignir í endurhverfum viðskiptum við Seðlabankann. (Greinina má finna hér.)

Hannes virðist halda að hér hafi hann fundið ummæli sem sanni að ég hafi verið að færa rök fyrir allt öðru fyrir hrun en eftir hrun.

Það er ótrúlegt hvað Hannes hefur hugsað lengi um þetta mál án þess að skilja út á hvað gagnrýni mín og Gauta gengur. Honum virðist bókstaflega fyrirmunað að skilja það að við höfum ekki verið að gagnrýna lánveitingarnar sjálfar. Það sem við höfum verið að gagnrýna er hvaða veða var krafist þegar þessi lán voru veitt. Við höfum einmitt verið að benda á að Seðlabankinn hefði átt að taka venjuleg útlán bankanna (sem einhver raunveruleg verðmæti voru á bak við) sem veð í stað ástarbréfa. Til þess hefði þurft að "rýmka" reglur um veðhæfi.

Sjálfur hafði ég reyndar ekki hugmyndaflug til þess að láta mér detta í hug að Seðlabankinn væri óbeint að lána stóru bönkunum mörg hundruð milljarða gegn óvörðum bréfum þeirra sjálfra. Ef ég hefði áttað mig á því fyrr hefði ég gagnrýnt bankann enn meira fyrir reglur sínar um veðhæf bréf. Fyrir hrun talaði ég mjög eindregið fyrir því að Seðlabankinn og ríkisstjórnin veitti bönkunum rúma fyrirgreiðslu. En ég lagði áherslu á það að grunvallarreglum um slíkar þrautarvaralánveitingar væri fylgt.

Þetta kemur skýrt fram í skrifum mínum á Deigluna 13. apríl 2008 þar sem ég segi um fyrirgreiðslu Seðlabankans og ríkisins til bankanna:

Slík aðgerð er hins vegar mjög flókin. Í fyrsta lagi þyrfti að ákvarða á hvaða kjörum Seðlabankinn byði bönkunum slíka fjármögnun. Í öðru lagi þyrfti að ákveða hvaða eignir Seðlabankinn tæki sem veð gegn slíkri fjármögnun.

Hin viðteknu sannindi um góða peningamálastjórn á tímum lausafjárkreppu er regla Bagehots: Lend freely, but at a penalty rate and against good colateral. En auk þess að fara fram á veð og hagstæð kjör væri líklega nauðsynlegt fyrir ríkissjóð og Seðlabankann að setja ýmis önnur skilyrði fyrir slíkum lánveitingum til þess að tryggja hagsmuni íslenskra skattborgara. (Greinina má finna hér.)

Kjarni þessa máls er ekki að Seðlabankinn hafi veitt of mikil lán. Kjarni málsins er að Seðlabankinn fylgdi ekki reglu Bagehots þar sem hann tók ekki góð veð. Lykilspurningin er: Af hverju tók Seðlabankinn þó ekki þau raunverulegu verðmæti sem til staðar voru sem veð þegar hann lánaði bönkunum mörg hundruð milljarða.

Það er afskaplega sérstakt að sjá einn helsta frjálshyggjupostula Íslands teygja sig og toga til þess að réttlæta ríkisvæðingu Seðlabankans á tapi bankanna. Hann tala um björgunaraðgerðir. En hvaða vit er í því að Seðlabankinn ríkisvæði tap einkabanka í nafni björgunaraðgerða? Hefði ekki verið nær að reyna að búa þannig um hnútana að sem minnst af tapi bankanna lenti á skattgreiðendum?

Hannes virðist algjörlega misskilja hlutverk ríkisins. Hann ætti kannski að setjast niður og lesa von Mises og Hayek aftur áður en hann skoppar svona fram á ritvöllinn og fjallar um mál sem hann botnar ekkert í. Á endanum tók ríkisstjórn Geirs Haarde þá mikilvægu ákvörðun að setja neyðarlög sem gengu mjög langt í því að verja hag Íslendinga á kostnað erlendra kröfuhafa í stað þess að veita bönkunum þá 1000 ma.kr sem þeir sóttust eftir á þeim tíma. Það er líklega besta ákvörðun sem tekin var í öllu þessu ferli. (Neyðarlögin voru langt frá því að vera fullkomin. En það er önnur saga.)

Eftir stendur hins vegar að Seðlabankinn hafði ríkisvætt 300 ma.kr af tapi bankanna.

Left Right



03.jún. 2011 - 19:00 Jón Steinsson

Kanadadollar væri góður kostur!

Í morgun birtist áhugaverð frétt á vísi um að áhrifamenn í fjármálaráðuneyti og seðlabanka Kanada hefðu sýnt því mikinn áhuga að Ísland tæki upp kanadadollar sem lögeyri. Ég er í engri aðstöðu til þess að meta áreiðanleika þessarar fréttar (og mér finnst hún satt að segja nokkuð ótrúleg – „too good to be true“ – eins og kaninn myndi segja). En ef hún er rétt þá tel ég að um sé að ræða tækifæri sem við ættum að hreinlega að stökkva á.
26.maí 2011 - 09:00 Jón Steinsson

Boð og bönn í stað markaðslausna

Ríkisstjórnin hefur lagt fram á Alþingi frumvarp sem gerir talsverðar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Það er ýmislegt jákvætt í frumvarpinu en margt annað sem er afskaplega neikvætt. Því miður virðast hugmyndir um boð og bönn hafa átt undirtökin í stað hugmynda um markaðslausnir. Það væri unnt að ná markmiðum stjórnvalda um betri aðgang nýliða og að þjóðin njóti auðlindaarðsins að sanngjörnum hluta án þess að hagkvæmni greinarinnar væri fórnað. Sú leið var því miður ekki valin.

10.maí 2011 - 09:00 Jón Steinsson

Er veiðigjald landsbyggðarskattur?

Ein rök sem oft heyrast gegn því að útgerðarmenn greiði fyrir afnot af auðlindum sjávar er að slíkt gjald sé í raun landsbyggðarskattur. Þessi staðhæfing er í besta falli einstaklega villandi. 
05.maí 2011 - 17:00 Jón Steinsson

Njóta sjómenn auðlindaarðsins?

Tryggvi Þór Herbertsson, alþingismaður, skrifaði nýverið grein í Fréttablaðið um „sorgarsögu almenninga.“ Greinin er í flesta staði góð. Þó er eitt atriði sem ég vil gera verulegar athugasemdir við. Í greininni segir Tryggvi: „Sá auðlindaarður sem nú er í fiskveiðum við Íslands skiptist milli útgerða, sjómanna (vegna hlutaskiptakerfisins) og ríkisins í nokkuð jöfnum hlutum.“ Þetta fær ekki staðist. Eða réttara sagt, ekkert – hvorki kenningar né gögn – styður þá staðhæfingu þingmanns að hlutaskiptakerfið leiði til þess að hluti auðlindaarðsins renni til sjómanna.
20.apr. 2011 - 11:00 Jón Steinsson

Þjóðaratkvæði: Mun LÍÚ hafa betur?

Nú virðist stefna í þjóðaratkvæði um kvótann. Það liggur beinast við að kosið verði um hvort staðfesta eigi frumvarp sem hefur verið samþykkt af Alþingi. Þá er í rauninni verið að kjósa um leið Alþingis og leið LÍÚ (óbreytt ástand). Ef þetta verður farvegur þessa máls, skiptir öllu máli hvers eðlis frumvarpið verður sem Alþingi samþykkir.
18.apr. 2011 - 12:00 Jón Steinsson

Leysum kvótadeiluna á hálftíma

Friðrik Arngrímsson segir að unnt sé að leysa kvótadeiluna á hálftíma. Ég sammála honum að mikilvægasta atriðið – að arðurinn renni að sanngjörnum hluta til þjóðarinnar – er tiltölulega einfalt að leysa. Hér er tillaga að lausn:
14.apr. 2011 - 20:00 Jón Steinsson

Einhliða upptaka: Illskársti kosturinn?

Allt of margir „málsmetandi menn“ afskrifa einhliða upptök alþjóðlegs gjaldmiðils sem ótækan kost fyrir okkur í gjaldeyrismálum. Fram að þessu hef ég ekki séð rök sem mér hefur fundist sannfærandi hvað þetta varðar. Um þetta fjallaði ég í grein í Fréttablaðinu fyrr í vikunni sem er aðgengileg hér:
06.apr. 2011 - 11:00 Jón Steinsson

Trójuhestur frá SA í sjávarútvegsmálum

Samtök atvinnulífsins hafa lagt fram „sáttatillögu“ í sjávarútvegi. Eins og allt annað sem kemur frá SA/LÍÚ er um Trójuhest að ræða. Þessi svokallaða „sáttatillaga“ þeirra gengur í rauninni út á það að breyta kerfinu þannig að auðveldara verði fyrir útgerðarmenn að hrifsa til sín enn stærri hluta af auðlindaarðinum. Það er með ólíkindum hvað SA/LÍÚ eru óforskammaðir að setja fram svona tillögu og kalla hana „sáttatillögu“. 

22.mar. 2011 - 09:00 Jón Steinsson

Orðsending til Samfylkingarinnar

Ágreiningurinn innan ríkisstjórnarinnar varðandi Evrópumál virðist vera orðinn það alvarlegur að óvíst er um áframhaldandi líf stjórnarinnar. Varðandi flest mál hefur líf þessara ríkisstjórnar enga úrslitaþýðingu. Það verður áfram deilt um ESB, um skattkerfið, um velferðarkerfið, um stóriðju og virkjanir og margt fleira þótt þessi ríkisstjórn fari frá. En eitt grundvallarmál í íslenskum stjórnmálum deyr líklega fyrir fullt og allt ef þessi ríkisstjórn fellur. Það er sú hugmynd að útgerðarmenn eigi að greiða markaðsverð fyrir afnota af auðlindum sjávar. Ekkert annað ríkisstjórnarmynstur mun koma slíku í gegn.
31.jan. 2011 - 15:00 Jón Steinsson

Hræðsluáróður Björns Vals

Þá eru línur loksins farnar að skýrast í kvótamálinu. Samfylkingin stendur fast á því stefnumáli flokksins og ríkisstjórnarinnar að kvótinn verði innkallaður á tuttugu árum og boðinn til endurúthlutunar gegn gjaldi. Útgerðarmenn hafa hins vegar fengið nýjan bandamann, Björn Val Gíslason, sem berst af miklu afli fyrir því að þeir haldi forréttindum sínum í nýjum umbúðum.
28.jan. 2011 - 15:00 Jón Steinsson

Tillaga að sátt í sjávarútvegsmálum

Nú hefur LÍÚ tekið alla kjarasamninga í landinu í gíslingu til þess að knýja á um áframhaldandi forréttindi í formi úthlutunar veiðiheimilda gegn gjaldi sem er langt undir verðmæti þeirra. LÍÚ er þannig að hafa kjarabót upp á 50-100 m.kr. á dag af vinnandi fólki á Íslandi.
26.des. 2010 - 12:25 Jón Steinsson

Vísindamaður ársins á Íslandi

Íþróttafréttamenn á Íslandi hafa búið til afskaplega skemmtilega hefð með því að útnefna í lok hvers árs íþróttamann ársins. Tíu íþróttamenn eru tilnefndir. Oftast eru nokkur landsþekkt nöfn á listanum. En síðan eru alltaf líka nokkrir afreksíþróttamenn sem ekki hafa hlotið nærri jafn mikla athygli. Verðlaunin eru því gott tækifæri fyrir venjulega íþróttaáhugamenn til þess að víkka sjóndeildarhringinn og kynnast afreksfólki sem þeir myndu kannski annars ekki taka eftir. Verðlaunin eru þar að auki hið besta tæki til þess að vekja athygli barna og unglinga á góðum fyrirmyndum. Og svo eru þau auðvitað góð hvatning fyrir íþróttamennina sjálfa.

21.nóv. 2010 - 11:14 Jón Steinsson

Hverjir eiga erindi á stjórnlagaþing?

Það er margt frábært fólk í framboði til stjórnlagaþings. Raunar er úrvalið svo gott að nokkur hætta er á því að kjósendur fari á mis við sterka frambjóðendur sem ekki eru þjóðþekktir fyrir. Ég vil vekja athygli á þremur frambjóðendum sem ég tel að eigi sérstaklega erindi á þingið:
27.okt. 2010 - 14:45 Jón Steinsson

Sammála Hreyfingunni

Stjórnvöld hafa nýverið kynnt áform um breytingar á gjaldþrotalögum fyrir einstaklinga. Áformin kveða á um að kröfur fyrnist að tveimur árum liðnum. Þetta er mikilvægt skref í rétta átt sem stjórnvöld hefðu átt að stíga strax haustið 2008. En betra seint en aldrei.
15.okt. 2010 - 09:35 Jón Steinsson

130 milljarða skattahækkun?

Átján prósent niðurfærsla verðtryggðra húsnæðislána myndi kosta Íbúðalánasjóð 130 milljarða króna. Ríkissjóður þyrfti að bæta sjóðnum þessi útgjöld. Niðurfærslan myndi því þýða 130 milljarða ríkisútgjöld. Það er algilt lögmál að aukin ríkisútgjöld kalla á aukna skatta (eða peningaprentun). Skuldaniðurfærslan sem hefur verið í umræðunni síðustu daga jafngildir því 130 milljarða skattahækkun.
12.okt. 2010 - 18:58 Jón Steinsson

Pressan gerir mér grikk

Pressan birti fyrr í dag pistil undir mínu nafni fyrir mistök. Greinin er eftir Jón Ríkharðsson og er aðgengileg hér:
09.sep. 2010 - 10:33 Jón Steinsson

Nýtur þjóðin arðsins nú þegar?


23.ágú. 2010 - 11:26 Jón Steinsson

Af hverju er LÍÚ á móti tilboðsleiðinni?

Forsvarsmenn útgerðarmanna hafa tekið mjög harða afstöðu gegn „tilboðsleiðinni“ í sjávarútvegi. Að þeirra mati er „samningaleiðin“ mun fýsilegri. Ástæðan fyrir þessu er sáraeinföld. Forsvarsmenn LÍÚ gera sér grein fyrir því að það er miklu líklegra að þeim takist að halda auðlindagjaldinu niðri ef samningaleiðin er farin.
03.ágú. 2010 - 11:00 Jón Steinsson

Einkavæðing auðlinda: Rök með og á móti

Er þjóðin dottin í gamaldags forræðishyggju, eða eru kannski einhver „málefnaleg“ rök sem hægt er að færa fyrir því að viðhalda opinberu eignarhaldið á auðlindum þjóðarinnar?
17.júl. 2010 - 15:54 Jón Steinsson

Þurfa dómarar að hafa dómgreind?

Ég hef litlu við þetta að bæta; nema kannski að sum mál snúast ekki um réttlæti heldur um hagsæld, það er, hvaða fordæmi er best með tilliti til þess að fólk hafi í framtíðinni rétta hvaða til verðmætasköpunar. Ég myndir því segja að í sumum málum eigi dómarar að spyrja sig: Hvar liggur hagkvæmnin? En í flestum málum er rétta spurningin: Hvar liggur réttlætið?

Jón Steinsson
Er B.A. í hagfræði frá Princeton og doktor í hagfræði frá Harvard. Hann starfar nú sem lektor í hagfræði við Columbia háskóla í New York.

Heimasíða Jóns hjá Columbia-háskóla.
Jón Óðinn Waage
Jón Óðinn Waage - 09.12.2014
Mér finnst þetta heimska
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 13.12.2014
Fámenn valdaklíka hámar í sig mest af kökunni
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 20.12.2014
Vilhjálmur þagnaði skyndilega …
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 10.12.2014
Rangar ályktanir dregnar af dómi
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 18.12.2014
Hvar eru peningarnir hans afa?
Guðlaugur Þór Þórðarson
Guðlaugur Þór Þórðarson - 12.12.2014
Pólitísk dauðasynd og óhelgi?
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 07.12.2014
Einar dansaði við Herttu
Guðlaugur Þór Þórðarson
Guðlaugur Þór Þórðarson - 09.12.2014
Steingrímur J. og Katrín bera vitni
Sólveig Sigurðardóttir
Sólveig Sigurðardóttir - 10.12.2014
Offitan stjórnaði: Stattu við markmiðin
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 16.12.2014
Steinólfur í Fagradal
Fleiri pressupennar