23. okt. 2015 - 11:28Jón Steinar Gunnlaugsson

Meiriháttar áfall fyrir réttarríkið

Í 249. gr. almennra hegningarlaga er kveðið á um að svonefnd umboðssvik skuli vera refsiverð. Þetta ákvæði er í þeim kafla laganna sem fjallar um auðgunarbrot. Fyrir þau skal því aðeins refsa að þau hafi verið framin í auðgunarskyni (243. gr. laganna).

Greinin um umboðssvikin hljóðar svo: „Ef maður sem fengið hefur aðstöðu til þess að gera eitthvað, sem annar maður verður bundinn við, eða hefur fjárreiður fyrir aðra á hendi, misnotar þessa aðstöðu sína, þá varðar það fangelsi allt að 2 árum, og má þyngja refsinguna, ef mjög miklar sakir eru, allt að 6 ára fangelsi.“

Af lagaákvæðinu er ljóst að skilyrði þess að sakaður maður verði talinn hafa framið umboðssvik eru að hann hafi misnotað aðstöðu sína í auðgunarskyni á kostnað þess sem hann hefur haft umboð fyrir. Ekki skiptir máli hvort hann hefur ætlað að auðgast sjálfur eða búa svo um hnúta að annar maður (eða lögaðili) auðgaðist.

Umboðssvik?

Fimmtudaginn 8. október sl. var kveðinn upp í Hæstarétti dómur í máli ákæruvaldsins gegn þremur fyrrverandi starfsmönnum Landsbanka Íslands hf. (LÍ), þar á meðal Sigurjóni Árnasyni fyrrverandi bankastjóra og Elínu Sigfúsdóttur framkvæmdastjóra fyrirtækjasviðs bankans. 

Þessum ákærðu var gefið að sök að hafa framið umboðssvik með sölu á hlutabréfum í LÍ „með því að hafa 30. september 2008 í störfum sínum fyrir bankann misnotað aðstöðu sína og stefnt fé hans í verulega hættu.“ Var háttsemi ákærðu nánar lýst svo að þau hefðu farið „út fyrir heimildir til lánveitinga er þau í sameiningu veittu Imon ehf. ... 5.163.000.000 króna lán til að fjármagna að fullu kaup félagsins á 250.000.000 hluta í Landsbankanum, án fullnægjandi trygginga fyrir endurgreiðslu lánsins, þar sem ekki voru fyrir hendi aðrar tryggingar en veð í hinum keyptu hlutabréfum og allsherjarveð í stofnfjárhlutum félagsins í Byr sparisjóði“. 

Með dómi Hæstaréttar voru hin ákærðu dæmd til fangelsisvistar fyrir umboðssvik, það er að segja fyrir að hafa brotið gegn fyrrgreindu ákvæði almennra hegningarlaga. Hlaut bankastjórinn fyrrverandi þriggja og hálfs árs fangelsisdóm fyrir tiltækið.

Enginn skaði

Bankinn var að selja hlutabréf sem hann átti sjálfur. Fyrir lá í málinu að lánsféð fór aldrei út úr bankanum, því bankinn tók það sjálfur til greiðslu á hlutabréfunum sem viðsemjandinn var að kaupa. Hlutabréfin urðu kaupandanum heldur ekki frjáls til ráðstöfunar, þar sem bankinn hélt þeim til tryggingar fyrir endurgreiðslu lánsins. Nokkrum dögum síðar féll bankinn og hin seldu hlutabréf urðu verðlaus. Áfram átti bankinn samt kröfuna um greiðslu kaupverðsins á hendur kaupandanum. Slitastjórnin fer með þá kröfu og mun ekki liggja skýrt fyrir hvort eitthvað hafi fengist greitt upp í hana. Niðurstaðan af þessu varð sú að bankinn beið engan skaða af þessum viðskiptum. Þvert á móti varð hann, ef eitthvað var, betur settur en fyrr, þar sem hann átti áfram kröfuna um greiðslu andvirðis hlutabréfanna. 

Í forsendum Hæstaréttar var tekið fram, að hinir ákærðu hefðu við þessa lánveitingu farið að öllu leyti eftir skriflegum reglum bankans um það efni. Jafnframt var auðvitað ljóst að þeir höfðu ekki í hyggju að láta nokkurn mann auðgast á kostnað bankans, hvorki sjálf sig né viðsemjandann. Það eru reyndar einhvers konar hugarórar að ímynda sér að slíkt hafi vakað fyrir þeim. Augljóst var í málinu að viðskiptin höfðu af þeirra hálfu verið gerð í þágu bankans.  Engin aðstaða hafði verið misnotuð, engum hagsmunum var fórnað og enginn auðgunartilgangur fólst í viðskiptunum.

Tapsáhætta?

Í fyrri dómum hefur Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu að svonefnd „tapsáhætta“ geti jafngilt auðgunarásetningi. Hugsunin á bak við þá ályktun er þá væntanlega sú að eftir afhendingu fjárverðmæta til annars manns, án viðhlítandi trygginga fyrir greiðslu andvirðis þeirra, hafi ætlaður brotamaður vísvitandi skapað hættu á fjártjóni umbjóðanda síns, ef hætta er talin á að sá sem við verðmætunum tók muni ekki greiða andvirðið. Í því tilviki sem hér um ræðir hafði viðsemjandinn keypt hlutabréf sem bankinn hafði sjálfur átt og voru í vörslu hans. Við söluna fékk bankinn veðrétt í bréfunum (handveð) til tryggingar fyrir endurgreiðslu (bankinn hafði reyndar einnig tryggingarrétt í öðrum verðmætum). 

Bankinn veitti sem sagt lán, lánsféð fór aldrei úr bankanum og bankinn hafði handveð í hinum seldu bréfum, sem hann aldrei lét af hendi. Hver var tapsáhættan? Þegar þessi atvik eru metin sést að verðið á bréfunum í þessum viðskiptum skipti engu máli. Bréfin voru sjálf til tryggingar láninu sem veitt var, hvort sem verðið var ákveðið hærra en efni stóðu til eða ekki. Viðsemjandinn gat ekki ráðstafað bréfunum, sem hann hafði keypt, vegna þess að þau voru í vörslum bankans til tryggingar endurgreiðslu lánsins. Það var í reynd engin raunveruleg hætta á að bankinn tapaði lánsfénu. Engin skilyrði voru uppfyllt fyrir því að telja að hér hefði umboðssvikabrot verið framið. Ákærðu höfðu farið eftir þeim reglum um lánveitinguna sem giltu á vettvangi bankans og enginn ásetningur um að hafa fé af bankanum var til staðar. Það átti því einfaldlega að sýkna þau af þessari ákæru.

Hvers vegna?

Hvernig stendur á því að Hæstiréttur Íslands kveður upp svona dóm? Ég kann ekki svarið við þeirri spurningu. Ég trúi því ekki að dómararnir séu að taka þátt í einhvers konar löglausri herferð gegn þeim sem stjórnuðu íslensku bönkunum fyrir „hrunið“ haustið 2008. Er skýringar ef til vill að leita í því írafári sem málaálagið hefur skapað í réttinum og ég hef lýst í fyrri skrifum mínum? Dómararnir gefi sér ekki tíma til að öðlast skilning á lagareglum og atburðarás sem fyrir þá er lögð? 

Í viðbót við framangreinda annmarka á sakfellingu í þessum dómi ættu menn einnig að hafa hugfast að við búum við reglu sem segir að vafa um sök skuli meta sakborningi í hag. Henni var svo sannarlega ekki beitt í þessu máli.

Þessi dómur er að mínum dómi ekkert minna en meiriháttar áfall fyrir alla sem vilja að  meginreglum réttarríkisins sé beitt í íslenskri dómsýslu. 



12.des. 2017 - 08:54 Jón Steinar Gunnlaugsson

Dapurleg upprifjun

Það var sorglegt að fylgjast með upprifjun á því í fréttum í síðustu viku hvernig margir Íslendingar höguðu sér fyrst eftir bankahrunið 2008. Menn fóru í ógnandi hópum að heimilum fólks, sem það taldi í fávisku sinni að borið hefði einhverja óskilgreinda ábyrgð á hörmungunum. Þar urðu meðal annars stjórnmálamenn og bankamenn fyrir barðinu á þessum tilræðismönnum. Í viðtölum kváðust hetjurnar ekki bera neina ábyrgð á gjörðum sínum. Þeir væru bara hver og einn eitt snjókorn í fannferginu sem á árásarþolum dundi. Einn sagði meira að segja, að hann og félagar hans hefðu orðið þess varir að nafngreindur stjórnmálamaður tæki aðför þeirra nærri sér og hefði jafnvel hræðst þá. Þá hefðu þeir fjölgað ferðum sínum að heimili þessa einstaklings!
02.des. 2017 - 14:00 Jón Steinar Gunnlaugsson

Ánægjuleg tíðindi af dómurum

Aðalfundur Dómarafélags Íslands var haldinn föstudaginn 24. nóvember s.l. Þar urðu þau tíðindi að félagið samþykkti siðareglur fyrir dómara.
23.nóv. 2017 - 09:34 Jón Steinar Gunnlaugsson

Dómarar gæta hagsmuna sinna

Hinn 14. nóvember s.l. var í Hæstarétti kveðinn upp dómur sem gefur tilefni til hugleiðinga af alvarlegum toga. Í þessum dómi (mál nr. 705/2017) staðfesti rétturinn úrskurð Héraðsdóms Reykjavíkur 9. nóvember 2017 þar sem synjað var kröfu verjenda þriggja ákærðra manna um að meðdómsmaðurinn Ingimundur Einarsson viki sæti vegna vanhæfis í sakamáli gegn þeim.
21.nóv. 2017 - 09:13 Jón Steinar Gunnlaugsson

Mismunandi niðurstöður jafn réttar

Á heimasíðu Hæsta­rétt­ar hef­ur nú verið birt viðtal við Ei­rík Tóm­as­son sem lét af störf­um sem dóm­ari við rétt­inn 1. sept­em­ber sl. Það er nýbreytni í starfi rétt­ar­ins að birta svona efni á heimasíðu sinni. Gam­an væri að heyra hvernig starfs­hátt­um við þessa létt­met­issíðu er háttað. Hver er ábyrgðarmaður síðunn­ar? Hver tók viðtalið við Ei­rík? Skrifaði hann það sjálf­ur? Er þarna kannski verið að mynda vett­vang þar sem dóm­ar­ar geta tjáð sig um starfs­hætti al­mennt við dóm­inn? Meg­um við eiga von á að dóm­ar­ar sem enn eru við störf muni sýna sig þarna? Kannski tel­ur dóm­ur­inn að venju­leg­ir fjöl­miðlar í land­inu ráði ekki við að fjalla um starf­semi rétt­ar­ins og þess vegna þurfi hann að sjá um það sjálf­ur?
16.nóv. 2017 - 10:53 Jón Steinar Gunnlaugsson

Málinu drepið á dreif

Í síðustu viku kom Helgi Seljan fréttamaður á RÚV að máli við mig og óskaði eftir viðtali um nýútkomna bók mína „Með lognið í fangið“ og málssókn Benedikts Bogasonar hæstaréttardómara á hendur mér. Benedikt byggir málssókn sína á því að ég hafi meitt æru hans með því að nota í bókinni orðið „dómsmorð“ um dóm hans og þriggja annarra dómara í febrúar 2012 þar sem gamall vinur minn, heiðursmaðurinn Baldur Guðlaugsson, var dæmdur í tveggja ára fangelsi fyrir innherjasvik. Krefst Benedikt ómerkingar ummæla minna um þetta og 2ja milljón króna bóta.
08.ágú. 2017 - 09:01 Jón Steinar Gunnlaugsson

Einfalt réttlæti þess sem valdið hefur

Á síðustu dögum hafa hin svokölluðu „neyðarlög“ frá árinu 2008 komið til umræðu á vettvangi fjölmiðla og þá hvort lögin hafi staðist stjórnarskrána. Minnt skal á að sá sem hér skrifar sat sem dómari í Hæstarétti þegar dæmt var um þetta og komst einn dómara að þeirri niðurstöðu að lögin stæðust ekki. Engin haldbær lögfræðileg rök hefðu fundist fyrir því að taka hefði mátt eignir af einum hópi manna (almennum kröfuhöfum banka) og færa þær til annars hóps (innistæðueigenda).
01.ágú. 2017 - 09:03 Jón Steinar Gunnlaugsson

Neyðarlögin og eignaupptaka

Vinur minn Hannes H. Gissurarson skrifar fróðleiksmola sem birtir voru í Morgunblaðinu og Pressunni s.l. laugardag 29. júlí. Þar spyr hann hvort neyðarlögin hafi verið eignaupptaka. Hann víkur að sératkvæði mínu t.d. í H. 340/2011, þar sem ég taldi að lögin hefðu ekki staðist.
31.júl. 2017 - 09:05 Jón Steinar Gunnlaugsson

Einstakur afreksmaður

S.l. laugardag 29. júlí varð Björgvin Þorsteinsson Íslandsmeistari í flokki 35 ára og eldri í golfi. Mótið fór fram í Vestmannaeyjum. Björgvin er 64 ára gamall og atti á mótinu kappi við miklu yngri golfmeistara. Ekki nóg með það. Hann lék hringina þrjá á 209 höggum eða einu höggi undir pari vallarins. Næsti maður var á 216 höggum.
15.júl. 2017 - 11:53 Jón Steinar Gunnlaugsson

Undirheimafólkið

Veist er harkalega að tjáningarfrelsi þeirra sem setja fram skoðanir sem samrýmast ekki þeim rétttrúnaði og skammhugsun sem tröllríður þjóðfélaginu og margir fjölmiðlar virðast einatt taka undir.
07.júl. 2017 - 10:41 Jón Steinar Gunnlaugsson

Skyldulesning

Nýlega kom afar merkileg bók út hjá Almenna bókafélaginu. Hún ber heitið „Með lífið að veði“ og er eftir unga konu, Yeonmi Park, sem fæddist á árinu 1993 í Norður-Kóreu. Undirtitill bókarinnar er „Leið norðurkóreskar stúlku til frelsis“.
08.jún. 2017 - 12:45 Jón Steinar Gunnlaugsson

Hugsanalögregla

Sagt hefur verið frá því í fréttum að svonefnd úrskurðarnefnd lögmanna hafi gert mér að sæta áminningu. Atvik málsins eru öll hin kostulegustu og þykir mér nauðsynlegt að skýra þau nokkrum orðum.
02.jún. 2017 - 16:26 Jón Steinar Gunnlaugsson

Lögfræðingar á villigötum

Það er auðvitað æskilegt að lögfræðimenntað fólk tjái sig um álitaefni sem upp koma á vettvangi þjóðmálanna, þar sem reynir á lögskýringar og hugsanlegt lögmæti athafna stjórnvalda. Þegar þessu er sinnt er afar þýðingarmikið að lögfræðingarnir rugli ekki saman lögfræðinni sinni og þeim huglægu sjónarmiðum sem þeir kunna að hafa til þess máls sem til meðferðar er.


01.maí 2017 - 12:08 Jón Steinar Gunnlaugsson

Aðför án ábyrgðar

Á Íslandi virðast handhafar ríkisvalds hvað eftir annað komast upp með að misbeita valdi gagnvart borgurum í landinu án þess að bera nokkra ábyrgð á því. Skiptir þá ekki máli þó að í skotlínu þeirra hafi verið persónulegir hagsmunir einstaklinga eða viðkvæmir viðskiptahagsmunir í atvinnurekstri.
29.mar. 2017 - 17:17 Jón Steinar Gunnlaugsson

Menn taki sjálfir ábyrgðina

Sómamaðurinn Sigurður Oddsson verkfræðingur og eldri borgari beinir til mín orðsendingu í Morgunblaðinu í gær. Tilefnið er skoðun sem ég tjáði á dögunum um að innleiða ætti verslunarfrelsi með áfengi eins og aðrar almennar neysluvörur.
28.feb. 2017 - 10:03 Jón Steinar Gunnlaugsson

Í þágu almennings

Styrmir Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, ritar athyglisverða grein í Morgunblaðið s.l. laugardag 25. febrúar  um það sem hann kallar „hina nýju stétt“ á Íslandi. Höfðar hann þar til þekktrar bókar eftir Milovan Djilas sem út kom fyrir mörgum áratugum. Telur Styrmir að elíta nútímans á Vesturlöndum sé í grundvallaratriðum sama fyrirbærið og þar var lýst. Einhvers konar yfirstétt ráði í reynd öllu, skari eld að eigin köku á kostnað almúgans og stjórni í reynd þeim málefnum samfélagsins sem hún vill stjórna.. Almenningur skynji þetta og sé hér að finna eina af skýringunum á framgangi Trumps í Bandaríkjunum og Le Pen í Frakklandi.

21.jan. 2017 - 10:09 Jón Steinar Gunnlaugsson

Gagnsæi og réttlæti í stað leyndar og ranglætis

Raunar sjá flestir að upplýsingar, sem lekið var til fjölmiðla í nýliðnum desembermánuði, en enginn hefur véfengt að efni til, sýna með óyggjandi hætti dæmi um tilvik þar sem dómarar við réttinn dæmdu vanhæfir í málum.
07.jan. 2017 - 10:24 Jón Steinar Gunnlaugsson

Um vanhæfi dómara og endurupptöku mála

Nú er er eðlilega um það rætt hverju varði ef í ljós kemur eftir uppkvaðningu dóms að vanhæfur dómari hafi setið í fjölskipuðum dómi.
02.jan. 2017 - 10:24 Jón Steinar Gunnlaugsson

Hvað láta Íslendingar bjóða sér?

Fráfarandi forseti Hæstaréttar og samdómarar hans hafa brotið gegn lagaskyldum sínum og misfarið með vald sitt.

16.des. 2016 - 08:10 Jón Steinar Gunnlaugsson

Viðskiptafélagar dómarans

Í upplýsingum sem fréttaþátturinn Kastljós birti á dögunum um fjármálaumsvif dómara við Hæstarétt Íslands á árunum fyrir bankahrun kom fram að Markús Sigurbjörnsson fráfarandi forseti Hæstaréttar hefði á árinu 2002 eignast gildan hlut í Glitni banka hf. sem þá hét reyndar Íslandsbanki hf. Verðmæti hlutarins hafi svo farið vaxandi á næstu árum á eftir. Hef ég aflað upplýsinga um að í árslok 2005 hafi markaðsverð þessara hlutabréfa numið um 30 milljónum króna og um 40 milljónum ári síðar.

15.des. 2016 - 10:24 Jón Steinar Gunnlaugsson

Spjöll fortíðar

Það er ánægjulegt að Hæstiréttur skuli hafa ákveðið að birta opinberlega upplýsingar um hagsmunatengsl dómaranna við réttinn. Batnandi mönnum er best að lifa.

12.des. 2016 - 09:30 Jón Steinar Gunnlaugsson

Bregðast verður við

Fara þarf orðum um efni þeirra upplýsinga sem fram komu í síðustu viku um fjármálaumsvif dómara Hæstaréttar fyrir „hrun“ og draga af þeim ályktanir.

07.nóv. 2016 - 09:14 Jón Steinar Gunnlaugsson

Brýnasta verkefnið?

Um nokkra hríð hefur sá sem þetta skrifar reynt að vekja athygli þjóðarinnar og þá ekki síst forráðamanna hennar á óviðunandi ástandi við æðsta dómstól þjóðarinnar, Hæstarétt. Þar er málaálagið svo mikið að öllum ætti að vera ljóst að dómararnir eiga þess ekki nokkurn kost að vinna þau verk sem þeim er ætlað að vinna á þann hátt sem nauðsynlegt er.
06.okt. 2016 - 11:21 Jón Steinar Gunnlaugsson

Í boði bannsins!


20.sep. 2016 - 11:55 Jón Steinar Gunnlaugsson

Hreinn skjöldur

Á fréttavefnum „Vísir.is“ birtist hinn 17. september s.l. frétt þess efnis að nefnd um dómarastörf, sem starfað hefur eftir lögum um dómstóla nr. 15/1998, hafi vorið 2014 skilað tillögum til innanríkisráðherra um að sérstök heimild yrði sett í dómstólalög um að haldin yrði opinber skrá um eignarhluti dómara í félögum og atvinnufyrirtækjum. 
06.sep. 2016 - 09:11 Jón Steinar Gunnlaugsson

Að gæta virðingar sinnar

Halldór Blöndal fyrrverandi forseti Alþingis sendir mér kveðju í Morgunblaðinu 3. september. Segir hann mig ekki hafa gætt virðingar minnar, eins og hann kemst að orði, þegar ég lét uppi þá skoðun nýverið að 40. gr. stjórnarskrár fæli það í sér að heimild á fjárlögum dygði ekki til að ríkið mætti afsala fasteignum sínum. Til þess þyrfti heimild í settum lögum. Vitnaði ég máli mínu til stuðnings til Stjórnskipunarréttar eftir Gunnar G. Schram sem út kom 1999, þar sem sagt er að þetta sé óumdeilt meðal fræðimanna. Ég hefði eins getað vitnað til ritsins Stjórnskipun Íslands eftir Ólaf Jóhannesson frá 1960. Til upprifjunar skal þess getið að umrætt ákvæði í stjórnarskrá kveður m.a. á um að ekki megi taka lán er skuldbindi ríkið, „né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“

02.sep. 2016 - 12:30 Jón Steinar Gunnlaugsson

„Hrægammar“ frekar en starfsmenn!

Alveg eru almennar umræður í þessu landi stórbrotnar. Nú fer þjóðin af hjörunum vegna þess að þrjú eignarhaldsfélög eftir gömlu bankana hafa ákveðið að greiða svonefndum lykilstarfsmönnum sínum kaupauka ef þeir standi sig við að koma eignum félaganna í verð hratt og örugglega. Í hópi þessara starfsmanna munu bæði vera íslenskir menn og erlendir. Háar fjárhæðir eru nefndar og bæði fjölmiðlar og ráðamenn lýsa hneykslan sinni.

30.ágú. 2016 - 13:32 Jón Steinar Gunnlaugsson

Minnisblað fjármálaráðherra um afsal lands

Í síðustu viku sendi ég til birtingar litla athugasemd um að íslenska ríkið hefði ekki heimild til að afsala fasteignum sínum nema til þess væri heimild í almennum lögum. Tilefnið voru fréttir um að fjármálaráðherra hefði gefið Reykjavíkurborg afsal fyrir suðurhluta hinnar svonefndu „neyðarbrautar“ á Reykjavíkurflugvelli. Þetta var sagt byggt á heimild í fjárlögum 2013. Ábending mín var um að í 40. gr. stjórnarskrárinnar væri kveðið skýrt á um að lagaheimild þyrfti til afsals ríkisins á fasteignum sínum. Væri óumdeilt meðal fræðimanna í lögfræði að fjárlög dygðu ekki til. Heimildin þyrfti að vera í almennum lögum.
27.ágú. 2016 - 17:59 Jón Steinar Gunnlaugsson

Undarlegur undandráttur

Á Alþingi s.l. vor voru samþykkt ný lög um dómstólaskipan, þar sem stofnað var millidómsstig, Landsréttur. Þegar innanríkisráðherra lagði fram frumvarpið að þessum lögum lét hann þess getið að í vinnslu væri í ráðuneytinu sérstakt frumvarp um breytingu á ákvæðum laga um skipan nýrra dómara að dómstólum landsins. Kvaðst ráðherrann hafa sérstakan áhuga á því máli.
24.ágú. 2016 - 09:30 Jón Steinar Gunnlaugsson

Um heimild ríkisins til að selja fasteignir sínar

Síðustu daga hefur í Morgunblaðinu og eftir atvikum öðrum fjölmiðlum verið fjallað um sölu ríkisins til Reykjavíkurborgar á landi við suðvesturenda svonefndrar neyðarbrautar við Skerjafjörð. Hafa þeir sem andvígir eru þessari ráðstöfun talið að lagaheimild hafi skort til sölunnar, þar sem heimild í fjárlögum árið 2013 hafi ekki verið nýtt meðan hún var í gildi.

09.júl. 2016 - 10:05 Jón Steinar Gunnlaugsson

Bara á Íslandi


19.maí 2016 - 07:30 Jón Steinar Gunnlaugsson

Að sýna sjálfum sér virðingu

Ég skora því á eldri sem yngri kjósendur við forsetakjörið að gerast ekki fórnarlömb einhliða áróðurs og illmælgi þegar þeir taka afstöðu, heldur sýna sjálfum sér þá virðingu að kynna sér og rifja upp sannleikann um feril þessa manns áður en þeir taka afstöðu. Annað er mönnum ekki sæmandi.
28.apr. 2016 - 09:46 Jón Steinar Gunnlaugsson

Undanskot eigna?

Sami hópur messaði líka yfir okkur á árunum áður hversu dásamlegir útrásarmenn væru sem bæru orðstí okkar um gervallan heiminn. Núna síðast hafa þeir talið ámælisvert að menn eigi peningaeignir erlendis og virðist þá ekki skipta máli hvort slíku eignarhaldi fylgi brot gegn íslenskum lagareglum eða ekki. Menn sem „tengjast“ slíkum eignum eru bannfærðir og jafnvel hraktir úr trúnaðarstörfum, þó að ekkert fleira komi til og fyrir virðist liggja að þeir hafi ekki á nokkurn hátt brotið gegn íslenskum lagareglum. 
07.apr. 2016 - 10:24 Jón Steinar Gunnlaugsson

Aðför

Og þeir sem þessa dagana tala um lágkúru í umræðum um þjóðfélagsmál, ósannindi og skotgrafahernað ættu kannski að hugleiða hvort svona framferði, eins og þessir fréttamenn viðhöfðu, er ekki kannski fremur en nokkuð annað til þess fallið að auka veg lágkúrunnar.
08.mar. 2016 - 11:00 Jón Steinar Gunnlaugsson

Kunningjagæska

Varadómarar eru þeir lögfræðingar nefndir sem eru kallaðir inn til að taka sæti í Hæstarétti í einstökum málum án þess að hafa hlotið skipun sem hæstaréttardómarar. Um þetta gilda núna lagaákvæði sem sett voru inn í lögin um dómstóla í árslok 2012 (lög nr. 138/2012). Fastur dómari þarf að forfallast til að heimilt sé að kalla inn varadómara fyrir hann. Þetta má gera þó að í sjálfu sér sé unnt að setja fyrir hann annan dómara með fasta skipun við réttinn. Var í athugasemdum með frumvarpi að fyrrgreindri lagabreytingu sagt að þetta væri gert vegna hinna miklu anna sem rétturinn býr nú við.
06.feb. 2016 - 10:06 Jón Steinar Gunnlaugsson

Áfellisdómur yfir samdómara

Sumarið 2014 urðu umræður í blöðum um dómaraverk Benedikts Bogasonar, nú hæstaréttardómara, meðan hann var ennþá „bara“ héraðsdómari. Þá hafði hann látið lögreglunni í té dómsúrskurð sem heimilaði símhlustun hjá manni sem var verið að sleppa úr gæsluvarðhaldi. Það var eins og lögreglan hefði viljað heyra manninn segja eitthvað í símann sem hann hefði ekki viljað skýra henni frá á grundvelli reglunnar um að sökuðum mönnum sé heimilt að neita að svara spurningum lögreglu. Heimildin virðist hafa verið auðfengin hjá Benedikt héraðsdómara.
29.jan. 2016 - 09:22 Jón Steinar Gunnlaugsson

Hnýsni í einkamál annarra

Eina lögbrotið sem unnt er að sjá að hér hafi verið framið er meðferð yfirlögfræðingsins á einkapóstinum sem hún fékk í hendur fyrir mistök. 
05.jan. 2016 - 09:59 Jón Steinar Gunnlaugsson

Réttarríki?


Sá dómur Héraðsdóms Reykjavíkur sem hér hefur verið gerður að umtalsefni er mikið áfall fyrir þá sem vilja reyna að halda uppi réttarríki á Íslandi. Að framan var leitast við að lýsa þeim helgu skyldum sem hvíla á dómara í refsimáli. Það hrópar á hvern þann sem kynnir sér þetta mál að þær skyldur voru ekki hafðar að leiðarljósi þegar þetta mál var til lykta leitt. Erfitt er að segja til um ástæður þess. Ætli ekki sé réttast að hver og einn lesandi geti sér til um þær? 
14.des. 2015 - 11:48 Jón Steinar Gunnlaugsson

Engin svör

Hvað gerir maður, sem situr í valdastöðu og fær á opinberum vettvangi á sig málefnalega gagnrýni sem á ríkan rétt á sér, en hann veit ekki hverju hann á að svara? Hann þegir. Í þögninni felst reyndar efnismikið svar, þó að menn þurfi almennt að hafa svolítið fyrir því að skilja þetta.
08.des. 2015 - 09:44 Jón Steinar Gunnlaugsson

Brettum nú upp ermar!

Mér segir svo hugur að valdahópurinn sem situr í Hæstarétti hafi fengið að hafa allt of mikil áhrif á störf þeirra sem nú vinna að gerð þessa frumvarps. Þar sé viðleitnin að breyta sem minnstu og halda dauðahaldi í vald dómaranna á sviðum sem þeir eiga ekki að koma nærri.
01.des. 2015 - 14:37 Jón Steinar Gunnlaugsson

Guðlegt innsæi?

Kynferðisbrot reynast dómstólum oft erfið í meðförum. Í þeim felst inngrip í líf brotaþola sem árásarmaður hefur engan rétt til. Engin áhöld eru um að fyrir slík brot ber að refsa.
24.nóv. 2015 - 10:56 Jón Steinar Gunnlaugsson

Saga af hetjudáðum

Í síðustu viku sótti okkur Íslendinga heim bandarískur maður, William (Bill) Browder að nafni. Þessi maður hafði að segja afar merkilega sögu úr samtímanum og má kannski segja að atburðarás hennar standi ennþá yfir. Hann hafði verið með fjárfestingastarfsemi í Rússlandi fyrir og fyrst eftir síðustu aldamót, allt þar til honum var meinuð för inn í landið á árinu 2005, og fékk hann ekki að koma þangað aftur. Hann átti þar fé í fjárfestingarsjóðum (Hermitage Management Funds) sem var afrakstur af vel heppnaðri fjárfestingastarfsemi árin á undan. Nú var hann fallinn í ónáð hjá Pútín forseta og því úthýst úr landinu. Browder áttaði sig strax á því hvað væri á seyði og lánaðist að koma fjármunum sínum og nánustu samstarfsmönnum úr landi.
10.nóv. 2015 - 10:43 Jón Steinar Gunnlaugsson

Réttarfar þjónkunar

Ég fór og sá kvikmyndina „Stúlkurnar á Kleppjárnsreykjum“ eftir Ölmu Ómarsdóttur. Hafði reyndar gluggað í ritgerð vinar míns Þórs Whiteheads prófessors í sagnfræði um „ástandið“ sem birt var fyrir nokkrum misserum. Þetta er frásögn af heiftarframkomu okkar litla samfélags við ungar stúlkur, fyrir nokkrum áratugum, sem ofstækisfullir samborgarar töldu spilltar fyrir þá sök að hafa umgengist unga aðkomumenn úr setuliði Breta og síðar Bandaríkjamanna á stríðsárunum. Þær voru fordæmdar í samfélaginu og sumar dæmdar til einangrunardvalar á þessu stúlknaheimili uppi í Borgarfirði, án þess að hafa brotið neitt af sér annað en að aðhafast eitthvað sem siðferðispostulum þess tíma líkaði ekki. Raunar virðast meira að segja meintar „sakir“ sumra þeirra hafa verið með öllu ósannaðar. Núna er nægilega langur tími liðinn frá þessum illvirkjum gagnvart stúlkunum til að um það sé fjallað á eðlilegan hátt, þar sem áherslan liggur á augljósum misgjörðum samfélagsins gagnvart þeim.
17.okt. 2015 - 14:09 Jón Steinar Gunnlaugsson

Hin eina rétta niðurstaða

Að undanförnu hafa kviknað umræður í fjölmiðlum um aðferðir við skipun dómara að íslenskum dómstólum. Ég hef tekið þátt og þá meðal annars fjallað um hlutverk dómara, eins og ég tel það vera, því afstaða til þess hlýtur að skipta máli þegar við ákveðum hvernig við veljum fólk til þessara þýðingarmiklu starfa. Meðal annars hef ég sagt að við verðum að leggja til grundvallar í starfi dómarans að ein rétt niðurstaða sé í sérhverju lögfræðilegu álitamáli.
28.sep. 2015 - 11:05 Jón Steinar Gunnlaugsson

Veljum þau hæfustu

„Ef níu hæfustu lögfræðingarnir sem sækjast eftir dómaraembættum í Hæstarétti eru konur skulum við skipa þær allar og engan karl.“
18.sep. 2015 - 10:00 Jón Steinar Gunnlaugsson

Skiptir munnlegur málflutningur ekki máli?

Allir sem fylgjast með rekstri dómsmála fyrir íslenskum dómstólum ættu að hafa gert sér ljóst hversu óviðunandi það ástand er sem ríkir í Hæstarétti Íslands vegna allt of mikils málafjölda. Á undanförnum misserum hef ég fjallað nokkuð um þetta í ræðu og riti og þá einkum í bókum mínum „Veikburða Hæstiréttur“ og „Í krafti sannfæringar“.
07.sep. 2015 - 09:48 Jón Steinar Gunnlaugsson

Sjálfsafgreiðsla?

„Það er vitaskuld þýðingarmikið að þeir sem kunna að hafa brotið af sér með refsiverðum hætti í aðdraganda bankahrunsins verði látnir sæta ábyrgð fyrir. En þegar þeir eru sóttir til þeirrar ábyrgðar er jafnvel ennþá þýðingarmeira að þeir fái að njóta alls þess réttar sem sakaðir menn eiga að njóta samkvæmt lögum.“

22.jún. 2015 - 10:12

Jafnrétti borgara

Í gegnum tíðina hefur mannfólkið haft á því afar misjafnar skoðanir hvernig rétt sé að fást við alls konar atvik og kringumstæður í samfélagi mannanna sem menn telja að færa þurfi til betri vegar. Í hugum sumra verður oftast fyrst uppi tilhneigingin til að beita ríkisvaldi til að knýja fram lagfæringar. Segja má að þetta sé aðferð sósíalismans. Oft áttum við okkur þá ekki nægilega vel á því að valdbeiting felur í sér skerðingu á frelsi.
07.apr. 2015 - 10:19 Jón Steinar Gunnlaugsson

Ómarkvissar dómsúrlausnir

Meðferðin á þessum málaflokki í Hæstarétti sýnir vel hversu rík þörf er á að breyta skipulagi og starfsháttum við þennan æðsta dómstól, þannig að hann geti sinnt því hlutverki að veita skýrar leiðbeiningar um réttarstöðu á málasviðum, þar sem tekist er á um mikla hagsmuni, eins og í þessum flokki mála.
21.mar. 2015 - 09:29 Jón Steinar Gunnlaugsson

Orðaleikur Jóns Sigurðssonar

Sá góði maður Jón Sigurðsson, fyrrverandi Seðlabankastjóri og formaður Framsóknarflokksins, víkur í pistli á Pressunni í gær 20. mars að grein minni í Morgunblaðinu sama dag, þar sem ég benti á að óbreytt stjórnarskrá leyfði okkur ekki aðild að Evróðusambandinu. Ástæðan er sú að í aðildinni felst skerðing á fullveldi Íslands sem stjórnarskrá okkar kveður á um skýrum stöfum. Við getum því ekki gerst aðilar nema stjórnarskránni verði breytt að þessu leyti.
20.mar. 2015 - 11:00 Jón Steinar Gunnlaugsson

Stjórnarskráin leyfir ekki aðild

Stjórnmálaumræður á Íslandi taka oft á sig undarlegar myndir svo ekki sé meira sagt. Nú ræða menn ekki annað meira en viðræður við Evrópusambandið um aðild Íslands að því. Enginn virðist telja ástæðu til að nefna, að Ísland getur ekki samið um aðild að þessu sambandi. Stjórnarskrá okkar leyfir það ekki. Skilyrði fyrir aðild Íslands er að stjórnarskránni verði fyrst breytt og þar sett inn heimild til að stjórnvöld megi framselja ríkisvald í hendur alþjóðlegra ríkjasambanda eins og ESB. Eru þeir menn að gegna skyldum sínum sem trúnaðarmenn almennings í landinu sem standa í viðræðum við aðrar þjóðir um málefni sem þeim er óheimilt að semja um samkvæmt stjórnlögum landsins? Hafa þeir gert viðmælanda sínum grein fyrir stöðu málsins að þessu leyti?

Jón Steinar Gunnlaugsson
Lögmaður. Fyrrverandi dómari við Hæstarétt.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 17.11.2017
Ég fresta skýrslunni: Hvers vegna?
Magnús Þór Hafsteinsson
Magnús Þór Hafsteinsson - 26.11.2017
Trúverðugleiki í húfi
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 18.11.2017
Um daður, áreitni og afleiðingar
Davíð Már Kristinsson
Davíð Már Kristinsson - 20.11.2017
Íslands nýjasta nýtt
Sigurður Jónsson
Sigurður Jónsson - 19.11.2017
Stór mál fyrir íbúa Suðurnesja
Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson - 21.11.2017
Lífræn grasrótarþjóðkirkja
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 25.11.2017
Landsdómsmálið
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 23.11.2017
Dómarar gæta hagsmuna sinna
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 21.11.2017
Mismunandi niðurstöður jafn réttar
Börkur Gunnarsson
Börkur Gunnarsson - 22.11.2017
Nafnar
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 18.11.2017
Fjórði fundurinn
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 16.11.2017
Málinu drepið á dreif
Kristinn H. Gunnarsson
Kristinn H. Gunnarsson - 18.11.2017
Uppreist æra í stað siðbótar
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 02.12.2017
Ánægjuleg tíðindi af dómurum
Fleiri pressupennar