Hannes Hólmsteinn Gissurarson
09. nóv. 2016 - 18:51Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Úrslit forsetakjörsins bandaríska

Ég skal játa, að ég varð hissa á úrslitum forsetakjörsins í Bandaríkjunum. Ég bjóst við, að á lokasprettinum myndu kjósendur taka öryggi fram yfir ævintýramennsku, djöfulinn, sem þeir þekkja, fram yfir djöfulinn, sem þeir þekkja ekki. Ég vissi raunar líka, að líklega hefði fylgi Trumps verið vanmælt í skoðanakönnunum, því að margir áræddu þá ekki að láta í ljós skoðun sína, svo megn sem andstaðan við hann er.

Ein skýring á úrslitunum er áreiðanlega röng: að Hillary Clinton hafi verið hafnað, af því að hún var kona. Kynferði hennar skipti engu máli. Henni var hafnað, af því að kjósendum geðjaðist ekki að henni og töldu hana ekki rétta manninn á réttum tíma. (Kjósendum geðjaðist ekki sérlega vel öllum að Margréti Thatcher í Bretlandi, en töldu margir hana þá rétta manninn til að gera réttu hlutina. Þeir sættu sig við hana frekar en að þeir elskuðu hana.) Mörgum virtust Clinton-hjónin vera kaldrifjaðir valdabraskarar í nánum tengslum við yfirstéttina, eins og lifandi komin út úr framhaldsmyndinni Spilaborginni, House of Cards. Þau voru fulltrúar Wall Street frekar en Main Street, fjármálaheimsins á austurströndinni frekar en alþýðufólks í miðríkjum Bandaríkjanna.

Ótrúlegt hefur verið að fylgjast með sumum svokölluðum álitsgjöfum, sem kunna enga aðra skýringu á úrslitunum en þá, að helmingur bandarískra kjósenda séu ómenntuð flón. Hæfileikar dreifast líklega jafnt á milli íbúa Norður-Ameríku og Evrópu, og raunar þurftu Bandaríkin þrisvar að bjarga Evrópu, fyrst í Norðurálfuófriðnum mikla 1914–1918, síðan í heimsstyrjöldinni síðari 1939–1945 og loks í Kalda stríðinu, þegar hið mikla vopnabúr Bandaríkjanna hélt Kremlverjum í skefjum. Ef flónin eru einhvers staðar, þá eru þau frekar í röðum múgsins, sem hrópaði í París 1914 „À Berlin“ og í Berlín „Nach Paris“.

Hitt er annað mál, að ég deili ekki skoðunum eða smekk kjósenda Donalds Trumps. Ég var og er ósammála honum um alþjóðaviðskipti, sem öllum er í hag, að séu frjáls, og ég kunni ekki við framkomu hans. Mér fundust dólgur og hrappur togast á um forsetaembættið. Líklegustu skýringarnar á fylginu við Trump eru, að menn hafi síður viljað Hillary Clinton en hann, að margir telja sig fórnarlömb innflutts varnings og innflytjenda, þótt það sé í meira lagi hæpið, og að almenningur sé að senda hinni hrokafullu valdastétt í fjármálastofnunum, fjölmiðlum og háskólum Bandaríkjanna skilaboð um, að hann vilji, að á sig sé hlustað.

Nú reynir á stjórnmálastofnanir Bandaríkjanna. Eins og einn lærimeistari minn, Karl Popper, sagði, eiga slíkar stofnanir að vera gerðar fyrir storminn frekar en lognið, blendna valdsmenn frekar en góðviljaða. Þær þurfa að standast menn eins og Trump. Kjör Trumps ætti líka að minna okkur á, að stjórnarskrár eiga ekki að vera upptalningar á frómum óskum eða heimildir fyrir valdsmenn til að níðast á borgurunum í nafni háleitra hugsjóna (eins og hið svokallaða stjórnlagaráð okkar Íslendinga hélt), heldur eiga þær að vera hemill á valdbeitingu. Þær eiga að vera varnargarður gagnvart mönnum eins og Trump.

Trump mun líka eflaust reka sig á. Þótt lýðveldissinnar (repúblikanar) séu í meiri hluta í báðum deildum Bandaríkjaþings, munu þeir ekki fylgja honum að öllum málum. Hann mun lenda í miklum erfiðleikum með að efna loforð sín. (Raunar finnst mér sumt í þessu forsetakjöri minna á það, þegar Andrew Jackson var kjörinn forseti 1829. Hann var lýðsinni, populisti, sem deildi hart á og barðist gegn valdastétt þess tíma. En líklega hafa þeir sérfræðingar í bandarískum stjórnmálum, sem fram koma nú í fjölmiðlum af miklum móð, aldrei heyrt Jacksons getið.)

Jafnframt ætti kjör Trumps að vera Evrópubúum áminning um, að þeir verða nú að verja sig sjálfir. Þeir hafa getuna til þess. Vissulega hrista Rússar vopn sín við landamæri Finnlands, Eystrasaltsríkjanna og Póllands. En verg landsframleiðsla þeirra er ekki meiri en Ítalíu. Ef Evrópulöndin standa við fyrirheit sín um að nota 2% af vergri landsframleiðslu til varna, þá hafa þau ekkert að óttast. Evrópulöndin þurfa ekki aðeins traustari varnir, heldur líka lægri skatta, aukið svigrúm framkvæmdamanna, sveigjanlegri vinnumarkað og meiri ráðdeild í ríkisrekstri. Þau þurfa færri bótaþega og fleiri frumkvöðla.

Þegar Trump hélt sigurræðu sína, virtist hann vera gætnari en í kosningabaráttunni. Þótt ég trúi ekki á það, að ljónið verði að grænmetisætu fyrir áskoranir og fundarsamþykktir annarra, er batnandi manni vonandi best að lifa.




19.feb. 2017 - 15:20 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hugleiðingar á 64 ára afmælinu

Ég er 64 ára í dag, 19. febrúar 2017. Þegar ég var yngri, miklu yngri, var sungið um það, hvort nokkur vildi sinna þeim, sem orðinn væri 64 ára.
18.feb. 2017 - 23:06 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvar eru gögnin um spillinguna?

Erlendis halda prófessorarnir Þorvaldur Gylfason og Stefán Ólafsson því fram að víðtæk stjórnmálaspilling hafi átt þátt í bankahruninu 2008. Hver eru gögnin?
11.feb. 2017 - 08:04 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rógur um Björn Ólafsson

Björn fékk áfyllingarleyfið í Bandaríkjunum 1941 af þeirri einföldu ástæðu, að ytra leist mönnum vel á þennan dugnaðarfork.
04.feb. 2017 - 18:41 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Fáfræðingur kynnir landið

Hvað er að segja um slíka fáfræði?
03.feb. 2017 - 15:42 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Svar mitt við spurningu Fréttablaðsins

Til þess eru margar ástæður, að vinnan við þessa skýrslu hefur tafist, en alls ekki sú, að slegið hafi verið slöku við í rannsókninni.
31.jan. 2017 - 23:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rannsóknaskýrsla mín fyrir 2016

Ég þurfti að skila rannsóknaskýrslu fyrir árið 2016, og þá rifjaðist margt upp. Hér er hún:
28.jan. 2017 - 11:59 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Lásu ritstjórarnir ekki greinina?

Ritstjórarnir hefðu því að minnsta kosti átt að hafa varann á og lesa vel yfir grein hans. Það hafa þeir bersýnilega ekki gert.
21.jan. 2017 - 11:03 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Róbinson Krúsó og Íslendingar

Í alkunnri skáldsögu Daníels Defoes deilir söguhetjan, Róbinson Krúsó, um skeið örlögum með Íslendingunum úr Grindavík.
14.jan. 2017 - 11:38 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Gæfa Dana og gengi

… velgengni Dana er þrátt fyrir endurdreifingarviðleitni jafnaðarmanna, ekki vegna hennar.

10.jan. 2017 - 14:30 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Orðaskipti okkar Björns Bjarnasonar

Ég skrifaði athugasemd:
07.jan. 2017 - 08:26 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Glatað tækifæri

Íslendingar misstu af stórkostlegu tækifæri, af því að þeir voru undirgefnir erlendum konungi.
31.des. 2016 - 15:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Missögn Baldurs

Svo vill líka til, að þessa missögn má hrekja með gögnum.
24.des. 2016 - 08:12 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Þjónusta, þrælkun, flótti

Í tilefni dagsins endurútgefur Almenna bókafélagið bókina Þjónusta, þrælkun, flótti eftir Aatami Kuortti.
19.des. 2016 - 13:24 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Tvö smáríki bindast vináttuböndum

Hinn 19. desember árið 2016 er aldarfjórðungur liðinn frá því, að Ísland varð fyrst til þess vestrænna ríkja að viðurkenna Slóveníu.
17.des. 2016 - 07:53 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Danavinátta í orði og verki

Prófessorarnir gerðu ekkert ólöglegt eða ósiðlegt, þegar þeir lánuðu sjálfum sér úr Sáttmálasjóði …
10.des. 2016 - 13:02 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Skjólið í Danmörku

Ekki hefði þá verið úr vegi að minnast á fyrirætlanir Dana í ágúst 1864 um að bjóða Þjóðverjum Ísland og Dönsku Vestur-Indíur í skiptum fyrir Norður-Slésvík.
03.des. 2016 - 09:18 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Blekkingarleikur Heaths

Nú eru Bretar að ganga úr ESB og eignast fiskimið sín aftur.
28.nóv. 2016 - 16:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Orðaskipti við Gauta B. Eggertsson á Facebook

Ef til vill finnast einhverjum þessi orðaskipti fróðleg.
26.nóv. 2016 - 05:32 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Mannkynbætur á Íslandi

… fylgismenn aukinna ríkisafskipta, þjóðernisjafnaðarmenn í Þýskalandi og lýðræðisjafnaðarmenn í Svíþjóð, gengu harðast fram í tilraunum til mannkynbóta …
19.nóv. 2016 - 06:45 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Var Platón jafnréttissinni?

Endurómur af þessum umræðum heyrðist í Lesbók Morgunblaðsins í árslok 2006 …
16.nóv. 2016 - 06:48 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Helstu sérfræðingar heims um uppboðsleiðina

Af hverju að breyta kerfi, sem verkar vel?
16.nóv. 2016 - 00:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Sérhæfing og fámenni

Þar hélt hún því fram, að Ísland kynni að vera of lítil stjórnunareining. Hin mikla fjölgun sjálfstæðra smáríkja væri ekki nauðsynlega æskileg.
15.nóv. 2016 - 00:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Bjarni Benediktsson

Bjarni fæddist 30. apríl 1908 og lést af slysförum 10. júlí 1970, aðeins 62 ára.
12.nóv. 2016 - 06:53 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Svar Margrétar S. Björnsdóttur

„Ég tek þetta aftur, því að ég heilsa þér ekki.“
10.nóv. 2016 - 20:13 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Samtöl í sendiráðsboði

Samtöl við fræga fólkið …
08.nóv. 2016 - 17:55 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ritdómur um bók Rögnvalds

Ég birti ritdóm í Journal of Economics Library, Vol. 3, No. 2, um nýlega bók Rögnvalds Hannessonar prófessors, Ecofundamentalism.
05.nóv. 2016 - 10:06 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Gengisleysi íslenska vinstrisins

Skýringarnar á gengisleysi vinstrisins síðustu árin eru margar:
03.nóv. 2016 - 12:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Samtal okkar Björns

Hér er þátturinn á ÍNN, þar sem við Björn Bjarnason, fyrrverandi ráðherra, spjöllum saman um úrslit kosninganna, stjórnarmyndunartilraunir og forsetakjörið í Bandaríkjunum:
02.nóv. 2016 - 14:52 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

ÍNN klukkan átta í kvöld

Við Björn Bjarnason ræðum saman um þingkosningarnar á Íslandi, hugsanlega stjórnarmyndun og forsetakjörið í Bandaríkjunum á ÍNN klukkan átta í kvöld, miðvikudagskvöldið 2. nóvember.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.

Verk hans, Kjarni málsins. Fleyg orð á íslensku, 992 bls. tilvitnanasafn, var gefið út af Bókafélaginu í nóvemberbyrjun 2010. Árið 2009 komu út eftir hann 828 blaðsíðna þýðing á Svartbók kommúnismans (Livre noir du communisme) á vegum Háskólaútgáfunnar og 160 bls. bók, Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör, sem Bókafélagið gaf út. 

Nýjustu verk hans eru Íslenskir kommúnistar 1918–1998, 624 bls. myndskreytt ágrip af sögu íslensku kommúnista- og sósíalistahreyfingarinnar allt til endaloka Alþýðubandalagsins, sem Almenna bókafélagið gaf út 2011, og The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable, sem Háskólaútgáfan gaf út 2015. Hann vinnur nú að skýrslu á ensku fyrir fjármálaráðuneytið um erlenda áhrifaþætti í íslenska bankahruninu.

Akureyri vikublað
Akureyri vikublað - 14.2.2017
Algjör gaur
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 18.2.2017
Hvar eru gögnin um spillinguna?
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 13.2.2017
Um hvítvín og umhverfissubbur
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 19.2.2017
Hugleiðingar á 64 ára afmælinu
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 17.2.2017
Taktu afstöðu og dansaðu
Aðsend grein
Aðsend grein - 19.2.2017
Kúldrast í kotbýlum
Akureyri vikublað
Akureyri vikublað - 17.2.2017
Hin dásamlegu mistök
Vesturland
Vesturland - 17.2.2017
Verkfall sjómanna – til umhugsunar
Aðsend grein
Aðsend grein - 18.2.2017
Einelti er samfélagsmein
Ingrid Kuhlman
Ingrid Kuhlman - 20.2.2017
Orð hafa mátt – vöndum valið
Björgvin G. Sigurðsson
Björgvin G. Sigurðsson - 18.2.2017
Trump og tónarnir frá þriðja ríkinu
Magnús Þór Hafsteinsson
Magnús Þór Hafsteinsson - 19.2.2017
Verkfallið
Kristinn Karl Brynjarsson
Kristinn Karl Brynjarsson - 22.2.2017
Rafretturugl ráðherra
Fleiri pressupennar