Hannes Hólmsteinn Gissurarson
09. nóv. 2016 - 18:51Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Úrslit forsetakjörsins bandaríska

Ég skal játa, að ég varð hissa á úrslitum forsetakjörsins í Bandaríkjunum. Ég bjóst við, að á lokasprettinum myndu kjósendur taka öryggi fram yfir ævintýramennsku, djöfulinn, sem þeir þekkja, fram yfir djöfulinn, sem þeir þekkja ekki. Ég vissi raunar líka, að líklega hefði fylgi Trumps verið vanmælt í skoðanakönnunum, því að margir áræddu þá ekki að láta í ljós skoðun sína, svo megn sem andstaðan við hann er.

Ein skýring á úrslitunum er áreiðanlega röng: að Hillary Clinton hafi verið hafnað, af því að hún var kona. Kynferði hennar skipti engu máli. Henni var hafnað, af því að kjósendum geðjaðist ekki að henni og töldu hana ekki rétta manninn á réttum tíma. (Kjósendum geðjaðist ekki sérlega vel öllum að Margréti Thatcher í Bretlandi, en töldu margir hana þá rétta manninn til að gera réttu hlutina. Þeir sættu sig við hana frekar en að þeir elskuðu hana.) Mörgum virtust Clinton-hjónin vera kaldrifjaðir valdabraskarar í nánum tengslum við yfirstéttina, eins og lifandi komin út úr framhaldsmyndinni Spilaborginni, House of Cards. Þau voru fulltrúar Wall Street frekar en Main Street, fjármálaheimsins á austurströndinni frekar en alþýðufólks í miðríkjum Bandaríkjanna.

Ótrúlegt hefur verið að fylgjast með sumum svokölluðum álitsgjöfum, sem kunna enga aðra skýringu á úrslitunum en þá, að helmingur bandarískra kjósenda séu ómenntuð flón. Hæfileikar dreifast líklega jafnt á milli íbúa Norður-Ameríku og Evrópu, og raunar þurftu Bandaríkin þrisvar að bjarga Evrópu, fyrst í Norðurálfuófriðnum mikla 1914–1918, síðan í heimsstyrjöldinni síðari 1939–1945 og loks í Kalda stríðinu, þegar hið mikla vopnabúr Bandaríkjanna hélt Kremlverjum í skefjum. Ef flónin eru einhvers staðar, þá eru þau frekar í röðum múgsins, sem hrópaði í París 1914 „À Berlin“ og í Berlín „Nach Paris“.

Hitt er annað mál, að ég deili ekki skoðunum eða smekk kjósenda Donalds Trumps. Ég var og er ósammála honum um alþjóðaviðskipti, sem öllum er í hag, að séu frjáls, og ég kunni ekki við framkomu hans. Mér fundust dólgur og hrappur togast á um forsetaembættið. Líklegustu skýringarnar á fylginu við Trump eru, að menn hafi síður viljað Hillary Clinton en hann, að margir telja sig fórnarlömb innflutts varnings og innflytjenda, þótt það sé í meira lagi hæpið, og að almenningur sé að senda hinni hrokafullu valdastétt í fjármálastofnunum, fjölmiðlum og háskólum Bandaríkjanna skilaboð um, að hann vilji, að á sig sé hlustað.

Nú reynir á stjórnmálastofnanir Bandaríkjanna. Eins og einn lærimeistari minn, Karl Popper, sagði, eiga slíkar stofnanir að vera gerðar fyrir storminn frekar en lognið, blendna valdsmenn frekar en góðviljaða. Þær þurfa að standast menn eins og Trump. Kjör Trumps ætti líka að minna okkur á, að stjórnarskrár eiga ekki að vera upptalningar á frómum óskum eða heimildir fyrir valdsmenn til að níðast á borgurunum í nafni háleitra hugsjóna (eins og hið svokallaða stjórnlagaráð okkar Íslendinga hélt), heldur eiga þær að vera hemill á valdbeitingu. Þær eiga að vera varnargarður gagnvart mönnum eins og Trump.

Trump mun líka eflaust reka sig á. Þótt lýðveldissinnar (repúblikanar) séu í meiri hluta í báðum deildum Bandaríkjaþings, munu þeir ekki fylgja honum að öllum málum. Hann mun lenda í miklum erfiðleikum með að efna loforð sín. (Raunar finnst mér sumt í þessu forsetakjöri minna á það, þegar Andrew Jackson var kjörinn forseti 1829. Hann var lýðsinni, populisti, sem deildi hart á og barðist gegn valdastétt þess tíma. En líklega hafa þeir sérfræðingar í bandarískum stjórnmálum, sem fram koma nú í fjölmiðlum af miklum móð, aldrei heyrt Jacksons getið.)

Jafnframt ætti kjör Trumps að vera Evrópubúum áminning um, að þeir verða nú að verja sig sjálfir. Þeir hafa getuna til þess. Vissulega hrista Rússar vopn sín við landamæri Finnlands, Eystrasaltsríkjanna og Póllands. En verg landsframleiðsla þeirra er ekki meiri en Ítalíu. Ef Evrópulöndin standa við fyrirheit sín um að nota 2% af vergri landsframleiðslu til varna, þá hafa þau ekkert að óttast. Evrópulöndin þurfa ekki aðeins traustari varnir, heldur líka lægri skatta, aukið svigrúm framkvæmdamanna, sveigjanlegri vinnumarkað og meiri ráðdeild í ríkisrekstri. Þau þurfa færri bótaþega og fleiri frumkvöðla.

Þegar Trump hélt sigurræðu sína, virtist hann vera gætnari en í kosningabaráttunni. Þótt ég trúi ekki á það, að ljónið verði að grænmetisætu fyrir áskoranir og fundarsamþykktir annarra, er batnandi manni vonandi best að lifa.




17.jún. 2017 - 10:27 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Kammerherrann fær fyrir kampavíni

Seðlabankinn virðist ekkert geta fengið af þessu mikla fé. Hann tapar mörgum tugum milljarða.
11.jún. 2017 - 10:11 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Átakanleg saga kvenhetju

Er ekki samlíðunin uppspretta hins æðsta söngs? Samlíðunin með þeim Ástu Sóllilju og Yeonmi Park á jörðinni?
07.jún. 2017 - 00:32 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hæg voru heimatök

Ef til vill datt einhverjum í hug annað íslenskt spakmæli, Illur fengur illa forgengur, þegar sænska fjármálaeftirlitið lokaði HQ banka árið 2010 vegna alls kyns fjárglæfra.
04.jún. 2017 - 10:24 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Skipan Landsréttar

Sigríður Andersen dómsmálaráðherra hefur farið skynsamlega og röggsamlega að.
03.jún. 2017 - 14:30 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Sagt í Seoul

Mér var falið að andmæla eða öllu heldur bregðast við þremur fyrirlestrum um kóreska efnahagsundrið, þegar ég sótti á dögunum ráðstefnu í Seoul.
01.jún. 2017 - 10:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Frjálshyggja á Íslandi á 19. og 20. öld

Þar ræði ég um Jón Sigurðsson, Arnljót Ólafsson, Jón Þorláksson, Benjamín Eiríksson, Ólaf Björnsson og Ragnar Árnason, en einnig um Þráin Eggertsson, Birgi Þór Runólfsson, Ásgeir Jónsson, Vilhjálm Egilsson og Tryggva Þór Herbertsson og fleiri …
20.maí 2017 - 12:57 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Einangrað eins og Norður-Kórea?

Það var því ómaksins vert að fara í öndverðum maí 2017 út á Kóreuskaga og kynna sér helstu ástæður þess, að Norður-Kórea er einangruð.
13.maí 2017 - 11:12 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Í landi morgunkyrrðarinnar

 Það var fróðlegt að sækja ráðstefnu Mont Pèlerin-samtakanna í Suður-Kóreu í maí 2017 …
06.maí 2017 - 09:23 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Listin að tæma banka

Í bók sinni staðfestir Svaneborg það, sem ég hef haldið fram opinberlega, að kaupendur FIH banka léku á forsvarsmann seljenda, Má Guðmundsson seðlabankastjóra.
29.apr. 2017 - 05:19 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Minningin um fórnarlömbin

Alræðisherrarnir mega ekki sofna svefninum langa í fullvissu um, að myrkraverk þeirra hverfi með þeim úr sögunni.
22.apr. 2017 - 06:01 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Þegar kóngur heimtaði Ísland

Karl Jóhann reiddist mjög og krafðist þess, að ríki sitt Noregur fengi aftur eyjarnar í Norður-Atlantshafi, Ísland, Færeyjar og Grænland.
20.apr. 2017 - 17:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvert skal stefna í utanríkismálum?

Hagsmunir Íslendinga væru skýrir, þröngir og raunhæfir: Þeir snerust um að selja fisk og aðra vöru og þjónustu og tryggja öryggi í herlausu landi …
15.apr. 2017 - 14:02 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Með lögum skal land ...

Hvað merkir málshátturinn?
08.apr. 2017 - 19:39 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Þrjár ófréttir

Í bankahruninu leynast nokkrar ófréttir, sem eru þó fréttnæmar.
04.apr. 2017 - 10:06 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Þorir Gunnar Smári ekki í rökræðu?

Eða notum bara hans orð: samræða við auðvaldið eða málpípur þess er ekki möguleg.
02.apr. 2017 - 12:06 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Af málþingi á laugardag

Í umræðum eftir ræðu Funds kvað ég íhalds- og frjálshyggjumenn alls ekki mega hverfa frá frjálsum alþjóðaviðskiptum …
01.apr. 2017 - 14:03 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Fréttirnar í fréttinni

… árið 2008 hafnaði bandaríski seðlabankinn gjaldeyrisskiptasamningi við íslenska seðlabankann …

30.mar. 2017 - 16:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Gloria Álvarez kemur og heldur ræðu

Hér skýrir Gloria mál sitt.
25.mar. 2017 - 11:08 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Víðtæk spilling?

Þetta er forvitnilegt rannsóknarefni. Hvað er spilling, og hvernig verður hún mæld?
22.mar. 2017 - 20:16 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Nokkrir fyrirlestrar framundan

Ég mun flytja nokkra fyrirlestra á næstunni:
19.mar. 2017 - 00:24 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rógur og brigsl háskólakennara

Erlendis fer Þorvaldur Gylfason prófessor mikinn um þjóð sína, sem hann kveður um ómenningu líkari Rússum austur í álfu en Norðurlandabúum.
11.mar. 2017 - 14:39 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hrunmangarafélagið

Líklega eru villurnar hjá Hrunmangarafélaginu þó jafnmargar og maðkarnir í mjöli Hörmangarafélagsins.
04.mar. 2017 - 12:24 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Valþröng fanganna

Ekki er alltaf til einhver Kirka, sem hvíslað geti ráðum að Ódysseifi um, hvernig sigla skuli fram hjá Skyllu og Karybdís
01.mar. 2017 - 09:50 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hrunið og endurreisnin: Útgáfuráðstefna

f því tilefni er útgáfuráðstefna í Háskóla Íslands miðvikudaginn 1. mars kl. 16–18.
25.feb. 2017 - 12:15 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hirðuleysi háskólakennarans

Hirðuleysið er ein af höfuðsyndunum sjö. Síst ætti það að eiga sér bólstað í Háskóla Íslands.
23.feb. 2017 - 12:17 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Er Sóley Tómasdóttir okkar Trump?

Á henni að leyfast það, sem hún sakar einmitt Trump um, að bera fram tilhæfulausar staðhæfingar og ásakanir og þurfa aldrei að svara fyrir orð sín?
22.feb. 2017 - 21:06 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rafræn fræðirit til varnar frelsi

RNH, Rannsóknarsetur um nýsköpun og hagvöxt, hefur tekið að sér það verkefni að setja ýmis fræðirit, sem iðulega eru uppseld eða illfáanleg, á Netið.
19.feb. 2017 - 15:20 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hugleiðingar á 64 ára afmælinu

Ég er 64 ára í dag, 19. febrúar 2017. Þegar ég var yngri, miklu yngri, var sungið um það, hvort nokkur vildi sinna þeim, sem orðinn væri 64 ára.
18.feb. 2017 - 23:06 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvar eru gögnin um spillinguna?

Erlendis halda prófessorarnir Þorvaldur Gylfason og Stefán Ólafsson því fram að víðtæk stjórnmálaspilling hafi átt þátt í bankahruninu 2008. Hver eru gögnin?
11.feb. 2017 - 08:04 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rógur um Björn Ólafsson

Björn fékk áfyllingarleyfið í Bandaríkjunum 1941 af þeirri einföldu ástæðu, að ytra leist mönnum vel á þennan dugnaðarfork.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.

Verk hans, Kjarni málsins. Fleyg orð á íslensku, 992 bls. tilvitnanasafn, var gefið út af Bókafélaginu í nóvemberbyrjun 2010. Árið 2009 komu út eftir hann 828 blaðsíðna þýðing á Svartbók kommúnismans (Livre noir du communisme) á vegum Háskólaútgáfunnar og 160 bls. bók, Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör, sem Bókafélagið gaf út. 

Nýjustu verk hans eru Íslenskir kommúnistar 1918–1998, 624 bls. myndskreytt ágrip af sögu íslensku kommúnista- og sósíalistahreyfingarinnar allt til endaloka Alþýðubandalagsins, sem Almenna bókafélagið gaf út 2011, og The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable, sem Háskólaútgáfan gaf út 2015. Hann vinnur nú að skýrslu á ensku fyrir fjármálaráðuneytið um erlenda áhrifaþætti í íslenska bankahruninu.

Jon og óskar: Giftingahringar
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 14.6.2017
Þetta rugl sem er í kringum lífeyrissjóðina
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 11.6.2017
Átakanleg saga kvenhetju
Brynjar Nielsson
Brynjar Nielsson - 17.6.2017
Reiði og hefnd
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 09.6.2017
Enn eitt hryðjuverkið
Sara Pálsdóttir
Sara Pálsdóttir - 09.6.2017
Réttur leigutaka gagnvart leigusala
Davíð Már Kristinsson
Davíð Már Kristinsson - 17.6.2017
Úrslitaleikur á móti Úkraínu
Sigurður G. Guðjónsson
Sigurður G. Guðjónsson - 18.6.2017
Glórulaus hugmynd hjá forsetanum
Kristinn Karl Brynjarsson
Kristinn Karl Brynjarsson - 09.6.2017
Borgarlínan er aukaverkefni!!
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 17.6.2017
Kammerherrann fær fyrir kampavíni
Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson - 17.6.2017
Independence day - free from Icelandic
Brynjar Nielsson
Brynjar Nielsson - 20.6.2017
Blaðabarnið gleymir
Fleiri pressupennar