Hannes Hólmsteinn Gissurarson
11. des. 2011 - 22:59Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Seinheppni og óskhyggja

Orðið „seinheppni“ hefur aðra merkingu í íslensku en orðin „afglöp“ eða „fávísi“. Það er notað um mistök, sem verða vandræðaleg fyrir rás viðburða, þótt stundum komi óskhyggja við sögu.

Gunnar Knudsen, þá forsætisráðherra Noregs, sagði til dæmis í stórþinginu 17. febrúar 1914: „Núna horfir svo við að á himni alþjóðastjórnmálanna er hvergi ský að sjá miðað við það, sem verið hefur í mörg ár.“ Nokkrum mánuðum síðar logaði álfan.

Ekki þótti heldur spámannlega mælt er Jón Trausti skrifaði um jafnaðarstefnu að Þorsteini Erlingssyni látnum í Skírni 1915: „Nú er fremur að dofna yfir henni úti um heiminn og forkólfar hennar farnir að fara sér hægar. Hvernig sem menn líta á hana verður því ekki neitað að hún hefir haft geysiáhrif, einnig á kirkjuna, og mörgu hrundið til verulegra bóta. Hér á landi hefir henni líklega að mestu lokið með Þorsteini.“

Seinheppni stafar stundum af því að menn eru of vissir í sinni sök. Til dæmis birti bandaríska stórblaðið Chicago Daily Tribune risafyrirsögn á forsíðu 3. nóvember 1948: „Dewey sigrar Truman.“ Skoðanakannanir höfðu bent til sigurs Tómasar Deweys ríkisstjóra í forsetakjöri í Bandaríkjunum og blaðið studdi hann eindregið en Truman sigraði.

Sama ár skrifaði kanadísk-bandaríski hagfræðingurinn John Kenneth Galbraith um viðskiptahöft í Vestur-Þýskalandi: „Það hefur aldrei verið minnsti möguleiki á endurreisn í Þýskalandi með afnámi þeirra.“ Ludwig Erhard, þá viðskiptaráðherra, afnam höftin um þær mundir og í hönd fór „þýska efnahagsundrið“.

Og Þorvaldur Gylfason hagfræðiprófessor sagði í Lesbók Morgunblaðsins 23. nóvember 1996: „Taílendingar hafa á skömmum tíma náð aðdáunarverðum árangri af eigin rammleik og heilbrigðu hyggjuviti. Sjálf berum við Íslendingar með sama hætti einir ábyrgð á því, hversu kjörum okkar hefur hrakað síðustu ár miðað við margar aðrar þjóðir nær og fjær.“ Þorvaldur hafði varla sleppt orðinu, þegar stórkostleg kreppa skall á í Taílandi, og dróst hagkerfið saman um 10,2% árið 1997. Hagvöxtur (án teljandi skuldasöfnunar) reyndist hins vegar ör næstu átta ár á Íslandi.

[Þessi fróðleiksmoli birtist í Morgunblaðinu 10. desember 2011 og er sóttur í ýmsa staði í bók mína, Kjarna málsins. Fleyg orð á íslensku.)





25.júl. 2014 - 05:11 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Fróðleg málstofa á mánudag

Landið var síðan 2009–2013 eitt af þeim löndum, þar sem atvinnufrelsi hafði minnkað mest í heiminum. Hagkerfið var 2013 ófrjálsast Norðurlanda.
13.júl. 2014 - 23:57 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Tvær fjasbókarfærslur

Getur verið, að við höfum allir rangt fyrir okkur, þessir samkennarar mínir og ég? 
12.júl. 2014 - 16:20 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Stúlkan frá Ipanema

Það er rólegt og kliðmjúkt bossa-nova-lag og fléttað inn í textann munúð og söknuði eftir því, sem aldrei varð.
11.júl. 2014 - 09:28 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Góður vinnustaður

Auðvitað er misjafn sauður í mörgu fé, en ég verð þó að segja, að Háskóli Íslands er góður vinnustaður. Mér hefur líkað vel að kenna þar, frá því að ég var skipaður lektor í stjórnmálafræði sumarið 1988.
10.júl. 2014 - 17:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hver átti frumkvæðið?

En munu þessir ágætu fjölmiðlamenn stunda jafnákafa rannsóknarblaðamennsku um það, hver átti frumkvæði að því, að Már Guðmundsson seðlabankastjóri fékk greiddan málskostnað sinn?
09.júl. 2014 - 17:16 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Svör við spurningum tveggja fréttamanna

Ég staðfesti með ánægju, að Guðbjörg Andrea Jónsdóttir hefur alveg rétt fyrir sér.
09.júl. 2014 - 08:45 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Skopmynd Halldórs af mér

Ónei, Halldór Baldursson. Ég mun finna ýmislegt í rannsókn minni. Ég hef þegar fundið margt.
08.júl. 2014 - 09:35 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Einkennileg fréttamennska

En mér fundust tvær fréttir af þessu, sem ungir blaðamenn skrifa, einkennilegar og ekki í samræmi við það, sem ég hélt, að blaðamönnum væri kennt um fréttaskrif.
05.júl. 2014 - 06:30 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Innri endurskoðandinn systir ríkisendurskoðanda!

Ríkisendurskoðandi var því meðal annars að rannsaka verk eða vanrækslu systur sinnar.
04.júl. 2014 - 15:11 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvar eru nú Bubbi og Hörður Torfa?

En nú ber svo við, að þeir Hörður Torfason og Bubbi Morthens eru hvergi sjáanlegir með potta sína og pönnur fyrir utan Seðlabankann.
01.júl. 2014 - 18:56 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Línuritið, sem ég sýndi Guðmundi Andra

Guðmundur Andri Thorsson spyr á Fjasbók, hvenær sjálfstæðismenn ætli að biðjast afsökunar á hruninu, úr því að Suarez hefur beðið afsökunar á bitinu.
01.júl. 2014 - 17:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Raunveruleg tímamót

En þrjú ártöl gleymast, þótt þau marki mikilvæg tímamót.
30.jún. 2014 - 17:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Áttum við að stofna lýðveldi?

Því má velta fyrir sér, hvers vegna Íslendingar fóru ekki sömu leið og íbúar Kanada, Ástralíu og Nýja Sjálands, sem fengu fullt sjálfstæði, en kusu að slíta ekki konungssambandi við gamla heimalandið.
29.jún. 2014 - 17:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Gleymd þjóð

Eftir stríð voru Krím-tatarar sakaðir um að hafa unnið með þýska hernámsliðinu og allir fluttir burt, yfir 200 þúsund manns, samkvæmt skipun Stalíns 18. maí 1944.
28.jún. 2014 - 17:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Merkingarþrungnar minningar

Sumar minningar verða skyndilega merkingarþrungnar. Svo er til dæmis um hádegisverð, sem við Guðlaugur Þór Þórðarson alþingismaður snæddum saman á Íslenska barnum, eins og hann hét þá, í Pósthússtræti miðvikudaginn 29. febrúar 2012.
27.jún. 2014 - 17:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ríkur maður alltaf ljótur?

Hún hefur alltaf verið kona hagsýn og sagði eitt sinn: „Ríkur maður er aldrei ljótur.“ Piketty virðist hins vegar telja, að ríkur maður sé alltaf ljótur.
25.jún. 2014 - 15:53 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ný ritgerð mín í enskri bók

Ritgerð mín í bókinni nefnist „The Rise, Fall and Rise of Iceland“. Þar ræði ég um helstu skýringar, sem fram hafa verið settar á bankahruninu íslenska, en bendi á, að sumar þeirra fái ekki staðist.
24.jún. 2014 - 12:33 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Skemmtileg grein um Möggu okkar

Lýsir hann Möggu okkar af skilningi, samúð, en líka hreinskilni og reynir að meta, í hverju gildi hennar var fólgið.
22.jún. 2014 - 23:32 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvað segir Evrópusambandið sjálft?

Eins og aðrir hafa bent á, fer hér ekkert á milli mála: not negotiable.
21.jún. 2014 - 15:08 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Eva afhjúpar öfgafemínismann

Eva Hauksdóttir skrifar vel rökstudda grein gegn öfgafemínismanum í nýútkomnu hefti Þjóðmála.
20.jún. 2014 - 20:36 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ragnhildur um tvískinnung vinstri manna

En hvers vegna héldu íslenskir vinstri menn enga útifundi við kínversku eða rússnesku sendiráðin, þegar Sýrlandsstjórn, sem nýtur stuðnings beggja þessara stórvelda, reynir að berja niður uppreisn af ótrúlegri grimmd?
17.jún. 2014 - 15:49 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Íslendingar geta litið stoltir um öxl

Eftir bankahrunið komst í tísku, sérstaklega í hópi menntamanna, að gera lítið úr Íslendingum, sjálfstæðisbaráttu þeirra og þjóðernisvitund. Það er jafnfráleitt og þegar menn voru fyrir bankahrunið að tala um Íslendinga sem snjöllustu þjóð í heimi.
15.jún. 2014 - 18:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Fróðleiksmoli um kynbundna kúgun

Á meðan ég var að semja fyrirlesturinn, rifjaðist upp fyrir mér, þegar Helga Kress flutti það, sem hún kallaði „jómfrúrfyrirlestur“ sinn sem prófessor í Háskóla Íslands 10. október 1991.
14.jún. 2014 - 18:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Áfengiskaup leka

Lekar eru jafnan álitamál. Hvenær eiga leyndarmál erindi til almennings og hvenær eiga menn að fara að dæmi Arreboes? Eiga blaðamenn að virða trúnað við menn, sem sjálfir virtu ekki trúnað, og neita að segja til þeirra?
13.jún. 2014 - 18:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Brestir í kenningu Pikettys?

Ekki er allt sem sýnist í þessum fræðum. Hitt er annað mál, að frjálslynt fólk hefur meiri áhuga á auðsköpun en endurdreifingu. Það vill jafna upp á við, ekki niður á við. 
12.jún. 2014 - 18:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Á ráðstefnu í Prag

Ég sæki dagana 12.–13. júní ráðstefnu Evrópuvettvangs minningar og samvisku (Platform for European Memory and Conscience) í Prag um „arfleifð alræðisstefnunnar“.
11.jún. 2014 - 18:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Fyrirlestrar mínir í Brasilíu

Ég flutti tvo fyrirlestra í Brasilíu í maímánuði 2014, annan í Porto Alegre 25. maí, hinn í Curitiba 31. maí.
10.jún. 2014 - 18:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Snjallt hjá Framsóknarflokknum

Snjallt var hjá Framsóknarflokknum að skipa Stefán Ólafsson áfram stjórnarformann Tryggingastofnunar ríkisins.
09.jún. 2014 - 15:14 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Grýlubrellur Stefáns Ólafssonar

Þegar ég stundaði heimspekinám fyrir óralöngu, var eitt námskeiðið í rökfræði. Þar vorum við vöruð við ýmsum rökleysum eða brellum, sem báru virðuleg nöfn á latínu. Ein hafði þó enskt heiti, „straw man fallacy“, þegar andstæðingi er gerð upp skoðun, sem tiltölulega auðvelt er að hrekja.
06.jún. 2014 - 17:16 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Viðbrögðin við fyrirlestri mínum

Þegar ég flutti fyrirlestur minn að morgni 6. júní, var troðfullt í fundarsalnum, og menn hlustuðu kurteislega, en með steinrunnin andlit, og lófatakið var dauflegt á eftir.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.

Verk hans, Kjarni málsins. Fleyg orð á íslensku, 992 bls. tilvitnanasafn, var gefið út af Bókafélaginu í nóvemberbyrjun 2010. Árið 2009 komu út eftir hann 828 blaðsíðna þýðing á Svartbók kommúnismans (Livre noir du communisme) á vegum Háskólaútgáfunnar og 160 bls. bók, Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör, sem Bókafélagið gaf út. 

Nýjasta verk hans er Íslenskir kommúnistar 1918–1998, sem er 624 bls. myndskreytt ágrip af sögu íslensku kommúnista- og sósíalistahreyfingarinnar allt til endaloka Alþýðubandalagsins, og gefur Almenna bókafélagið það út. 

Sverrir Björn Þráinsson
Sverrir Björn Þráinsson - 13.7.2014
„Þú hæstvirta aukakíló“
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 13.7.2014
Tvær fjasbókarfærslur
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 12.7.2014
Stúlkan frá Ipanema
Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson - 21.7.2014
Stund úlfsins
Brynjar Eldon Geirsson
Brynjar Eldon Geirsson - 16.7.2014
Hver sigrar á The Open
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 25.7.2014
Fróðleg málstofa á mánudag
Fleiri pressupennar