Hannes Hólmsteinn Gissurarson
20. jan. 2012 - 12:06Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Jóhannes Halldórsson: Minningarorð

Þótt einn höfundur sé oft skráður á bók verða vandaðar bækur jafnan til í samstarfi við glöggskyggna yfirlesara. Eiga þeir mikilvægan þátt í góðum verkum með því að forða hinum skráða höfundi frá villum, jafnframt því sem þeir bæta iðulega stílinn og auka við fróðleik. Jóhannes Halldórsson cand. mag., sem lést 13. janúar 2012, var einn besti yfirlesari, sem ég hef haft. Hann kunni allar reglur um íslenskt málfar út í ystu æsar. En hann var líka afar fundvís á villur, jafnframt því sem hann var sjófróður. Þegar ég tók við textum mínum frá Jóhannesi varð mér oft hugsað til eigin skeikulleika. Hann hafði komið auga á villur, sem farið höfðu fram hjá mér, en öskruðu beinlínis á mig, þegar bent hafði verið á þær. Var mér þó ætíð metnaðarmál að Jóhannes fyndi sem fæst lýti á skrifum mínum. En allt kom fyrir ekki.

Jóhannes Halldórsson var af sama skóla í íslensku, hygg ég, og tveir aðrir yfirlesarar mínir, þeir Jón S. Guðmundsson menntaskólakennari og Eiríkur Hreinn Finnbogason útgáfustjóri. Þeir höfðu allir stundað háskólanám hjá Sigurði Nordal, ritskýranda og skáldi, og Birni Guðfinnssyni málfræðingi og voru hugsjónamenn um fagurt tungutak og þó nákvæmt og skýrt. Þessi skóli var stoltur af íslenskri menningu í ógleymanlegri túlkun Nordals og stundaði af kostgæfni málhreinsun að hætti Björns. Var mér ómetanlegt að þessir öðlingar þrír lásu allir yfir þriggja binda verk mitt um Halldór Kiljan Laxness og tilvitnanasafn það, sem ég gaf loks út 2010 eftir margra ára yfirlegu.

Jóhannes Halldórsson og aðrir af hans skóla þreyttust ekki á að færa ensku- og dönskuskotið mál í textum til eðlilegra horfs. Þeir brýndu fyrir okkur að Íslendingar nota sagnir og beygingar til að tákna hreyfingu, afstöðu og viðburði, en Bretar nafnorð og forsetningar. Textinn á að vera tilgerðarlaus, en laus við lágkúru og ruglandi. Stíllinn er bestur þróttmikill, hraður, einfaldur, bragðmikill og blæbrigðaríkur.

Þeir Jóhannes minntu okkur á að „maður“ væri ekki óákveðið fornafn og að „svo“ væri ekki tíðaratviksorð. Sögnin „að ske“ væri hrein danska og ekki rithæf í íslensku og sögnin „að gefa til kynna“ dönskusletta. Þeir vöruðu við tuggum, til dæmis ofnotkun orða eins og „byggja“, „þróun“ og „grundvöllur“, og götumáli, enda hafa menn höfuð og fætur, en dýr haus og lappir. Orðin „góðvild“ og „farsæld“ væru íslenskulegri en „velvild“ og „velferð“. Þeir kenndu okkur að hugsa um orðin. Við erum sammála einhverjum manni, en tökum undir skoðun hans, enda er henni ekki gefið málið eins og mönnunum. Við mörkum eða tökum stefnu. Hins vegar mótum við hluti úr efnum eins og leir eða gulli.

Jóhannes Halldórsson var meðalmaður á hæð, grannvaxinn, lotinn í herðum, með arnarnef og skarpa andlitsdrætti, en um varir hans lék jafnan góðlátlegt bros. Hann var hæverskur maður og dagfarsprúður. En þótt hann sé horfinn úr röðum okkar eigum við, sem lært höfum af honum, að halda eftir megni uppi merki hins íslenska skóla, hreinsa mál okkar og vanda, rækta það og þroska.

(Þessi minningarorð birtust í Morgunblaðinu 20. janúar 2012.)




(26-31) Fylgifiskar: HH, súpa 1 - júlí
25.júl. 2016 - 12:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ægis saga konungs og Íslendinga

En tilveran leggur líkn með þraut. Eitt ánægjulegasta árið í Ægis sögu konungs og Íslendinga er 2008.
23.júl. 2016 - 19:14 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rousseau um Íslendinga

Sennilega hefur Einar aðallega stuðst við yfirlitsrit um Rousseau, því að það fór fram hjá honum, að heimspekingurinn getur Íslands tvisvar
14.júl. 2016 - 18:19 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Stjórnmálafræði og stjórnmálaspilling

Er ekki komið að Margréti S. Björnsdóttur að segja eitthvað líka um málið? Henni er það skyldast.
13.júl. 2016 - 18:52 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvort er meira dómgreindarleysi?

Hvort var meira dómgreindarleysi eftir þetta, hjá Sjónvarpinu að bjóða honum að vera fréttaskýranda á kosninganótt, þar sem Davíð hafði verið einn frambjóðenda, eða hjá Ólafi að þiggja boðið?
09.júl. 2016 - 17:08 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Fróðlegur og skemmtilegur sumarskóli

Ég spurði Fernandez, hvað hann segði um þau rök, að hrunið í Venesúela væri vegna lækkunar olíuverðs.
08.júl. 2016 - 15:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvað ætla ég að tala um á sumarskólanum?

… frjálshyggjurnar eru jafnmargar frjálshyggjumönnunum, en þó má greina að minnsta kosti átta skóla eða hreyfingar …

07.júl. 2016 - 14:52 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Sumarskóli framhaldsskólanema

Um helgina halda Samtök frjálsra framhaldsskólanema sumarskóla í Hinu húsinu við Pósthússtræti.
02.júl. 2016 - 12:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Úrslit í krafti blekkinga?

Margrét S. Björnsdóttir, sem skipulagt hefur framhaldsnám í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands, … hefur nóg að kenna nemendum þar um klækjastjórnmál.
01.júl. 2016 - 13:38 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Tvær sögur frá Eistlandi

Það var heitur og rakur júnídagur í Viljandi, litlu og snotru þorpi um klukkutíma ferð frá Tartu.
30.jún. 2016 - 13:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Íslendinga saga undir nýju nafni

Jafnrétti kynjanna krefst þess, að við endurskoðum fortíðina. Eitt dæmi er nafngiftir á Íslendinga sögum.
29.jún. 2016 - 13:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ferð mín til Eistlands

Ég er núna í Eistlandi, þar sem ég held fyrirlestur á ráðstefnu Platform of European Memory and Conscience …
28.jún. 2016 - 04:46 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Þurfum við lengur að ganga í Noreg?

Vonandi verður þetta til þess, að úrtöluraddirnar um það, að við séum of fámenn til að ganga fram á alþjóðavettvangi sem sjálfstæð þjóð, þagni um skeið. 
26.jún. 2016 - 13:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Úrslit forsetakjörsins

Annars er umhugsunarefni, að forsetakjörið var í vissum skilningi sigur hægri manna. Þau Davíð og Halla hljóta bæði að teljast hægri menn, og Guðni er einhvers konar hægri-miðju maður …
25.jún. 2016 - 09:59 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Davíð bestur

Davíð Oddsson ber höfuð og herðar yfir þá, ekki aðeins vegna sinnar miklu reynslu, heldur líka síns sterka persónuleika.
18.jún. 2016 - 09:50 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Eftirtektarverð aukakosning

Þessi eftirtektarverða aukakosning hefur vitanlega ekki ráðið úrslitum um framkomu Bretastjórnar við Íslendinga. En var hún lóð á vogarskál?
15.jún. 2016 - 10:09 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Tveir fyrirlestrar mínir á morgun

1876 var síðasta árið, þegar útflutningur landbúnaðarafurða nam meira fé en sjávarafurða.
11.jún. 2016 - 09:11 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Merkilegt skjal úr breska fjármálaeftirlitinu

Það sýnir, svo að ekki verður um villst, að óþarfi var að beita hryðjuverkalögunum alræmdu gegn Íslandi.
06.jún. 2016 - 20:43 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rökleysur Jóns Baldvins

Jón Baldvin Hannibalsson ræðst af miklu offorsi á sinn gamla samstarfsmann, Davíð Oddsson, vegna Icesave-málsins.
04.jún. 2016 - 13:52 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

1. og 5. júní

Í ár ætti Sagnfræðistofnun líka að minnast annars júnídags.
03.jún. 2016 - 14:50 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Tvö dæmi um hlutdrægni fréttamanna

Sérstaklega verður fróðlegt fyrir fjölmiðlafræðinga að rannsaka kosningabaráttuna. Ég ætla hér aðeins að nefna tvö dæmi …
31.maí 2016 - 19:20 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Merkilegt skjal úr Englandsbanka

„Ísland var mjög skýrt dæmi.“
30.maí 2016 - 14:20 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Skýring óháðs sérfræðings á bankahruninu

Þessi orð hins finnska sérfræðings hafa orðið mér umhugsunarefni.
27.maí 2016 - 10:38 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Vanþekking og vanstilling fréttamanns

Þessi ungi maður, sem þekkir ekki söguna og veit ekki, til hvers Davíð var að vísa, spyr, hvort hann sé orðinn elliær.
25.maí 2016 - 11:27 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Icesave-málið, Jón og menntamennirnir

Í viðskiptum við stórþjóðir eiga smáþjóðir að treysta á lög og rétt, en ekki aflsmun. Þær eiga ekki að semja af sér þann rétt, sem þær þó hafa.
22.maí 2016 - 12:00 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Dósentsmálið 1937

En eftir að hafa lesið ritgerð Guðmundar Hálfdanarsonar finnst mér málið flóknara. Var Haraldur ef til vill líka að leiðrétta ranglæti?
21.maí 2016 - 18:38 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Nordau á Íslandi

Ungur sótti Nordau þjóðhátíðina á Íslandi 1874 og skrifaði um hana nokkrar greinar í ungversk og austurrísk blöð.
06.maí 2016 - 14:18 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Merkilegur dómur Hæstaréttar um Seðlabankann

Merkilegur hæstaréttardómur var kveðinn upp á dögunum, og segir leiðarahöfundur Morgunblaðsins, sem áreiðanlega er Davíð Oddsson, svo um hann:
04.maí 2016 - 18:27 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Vandi Ólafs Ragnars

Vandi Ólafs Ragnars er ekki að mínum dómi, að kona hans er auðug …
02.maí 2016 - 15:42 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ummæli Ólafs Þ. Harðarsonar

Ég hef fram að þessu þekkt Ólaf sem dagfarsprúðan og hófsaman mann, þótt hann hafi jafnan átt erfitt með að leyna samúð sinni með sjónarmiðum sósíaldemókrata.
30.apr. 2016 - 11:07 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Tímamótin 1991

Þegar Davíð Oddsson myndaði sína fyrstu ríkisstjórn fyrir réttum aldarfjórðungi, 30. apríl 1991, urðu tímamót í íslenskri stjórnmálasögu.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.

Verk hans, Kjarni málsins. Fleyg orð á íslensku, 992 bls. tilvitnanasafn, var gefið út af Bókafélaginu í nóvemberbyrjun 2010. Árið 2009 komu út eftir hann 828 blaðsíðna þýðing á Svartbók kommúnismans (Livre noir du communisme) á vegum Háskólaútgáfunnar og 160 bls. bók, Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör, sem Bókafélagið gaf út. 

Nýjustu verk hans eru Íslenskir kommúnistar 1918–1998, 624 bls. myndskreytt ágrip af sögu íslensku kommúnista- og sósíalistahreyfingarinnar allt til endaloka Alþýðubandalagsins, sem Almenna bókafélagið gaf út 2011, og The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable, sem Háskólaútgáfan gaf út 2015. Hann vinnur nú að skýrslu á ensku fyrir fjármálaráðuneytið um erlenda áhrifaþætti í íslenska bankahruninu.

Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 19.7.2016
Unnið er að myrkraverkum, verum vakandi!
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 14.7.2016
Stjórnmálafræði og stjórnmálaspilling
Sigurður G. Guðjónsson
Sigurður G. Guðjónsson - 21.7.2016
Björt brást
Smári Pálmarsson
Smári Pálmarsson - 19.7.2016
Draugabanar, kvenfyrirlitning og kynþáttahatur
Ragnheiður Ragnarsdóttir
Ragnheiður Ragnarsdóttir - 25.7.2016
Sumar á Íslandi: Bláa Lónið
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 23.7.2016
Rousseau um Íslendinga
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 27.7.2016
Sláum tvær flugur í einu höggi!
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 25.7.2016
Ægis saga konungs og Íslendinga
Sigurður G. Guðjónsson
Sigurður G. Guðjónsson - 26.7.2016
Hvers vegna að kjósa í haust?
Einar Kárason
Einar Kárason - 26.7.2016
Píratar sökka!
Fleiri pressupennar