Hannes Hólmsteinn Gissurarson
27. okt. 2016 - 12:04Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ég tala á morgun um samábyrgð Íslendinga og samsekt!

Í Þjóðarspeglinum, sem er vettvangur til að kynna rannsóknir félagsvísindafólks, tala ég á morgun, föstudaginn 28. október, um „Siðferðileg álitamál í Icesave-deilunni“ kl. 11.00–12.45 í stofu 102 í Lögbergi. Aðgangur er ókeypis og allir velkomnir.

Í Icesave-deilunni létu nokkrir háskólakennarar í ljós þá skoðun, að Íslendingar væru siðferðilega ábyrgir fyrir skuldbindingum Landsbankans í Bretlandi og Hollandi og ættu þess vegna að veita ríkisábyrgð á útgreiðslum breska og hollenska ríkisins til innstæðueigenda Landsbankans í þessum löndum: Kunnastir voru Þorvaldur Gylfason hagfræðiprófessor, Stefán Ólafsson félagsfræðiprófessor og Vilhjálmur Árnason heimspekiprófessor.  Einnig skrifaði Sævar Finnbogason meistaraprófsritgerð í heimspeki undir handleiðslu Vilhjálms Árnasonar um þetta mál.

Af þessu tilefni skoða ég hugtökin samábyrgð og samsekt. Voru þýskumælandi íbúar Póllands og Tékkóslóvakíu samábyrgir (eða samsekir) Hitler vegna stuðnings meiri hluta þeirra við stefnu hans, svo að það réttlætti brottrekstur þeirra frá þessum löndum eftir stríð? Voru hvítir íbúar Suður-Afríku samábyrgir aðskilnaðarhreyfingunni þar í landi, Apartheid, svo að beita hefði átt þá harðræði eftir valdatöku meirihlutastjórnar þeldökkra manna? Þetta var einnig áleitið umhugsunarefni í umræðum um stríðsskaðabætur á 20. öld (sem Keynes lávarður tók þátt í) og um skaðabætur frá opinberum aðilum til minnihlutahóps, sem misgert var við.

Er skipstjóri, sem siglir fram hjá sökkvandi skipi án þess að aðstoða það, samábyrgur um drukknun skipsverja? (Þetta er raunhæft úrlausnarefni á Miðjarðarhafi þessi misserin.) Er maður, sem gengur fram hjá sveltandi barni, samábyrgur um hugsanlegan hungurdauða þess? (Og voru þá þeir, sem harðneituðu fréttum um hungursneyð í Úkraínu 1932–1933 og í Kína 1958–1961, eins og átti við um að minnsta kosti þrjá Íslendinga, þótt þeir hefðu séð þetta eigin augum, þá samsekir um þessar hungursneyðir?) Einn kunnasti heimspekingur Íslendinga á alþjóðavettvangi, Kristján Kristjánsson, hefur birt skarplega greiningu á tengslum frelsis og ábyrgðar.

Hvað um sjálfsprottin fyrirbæri eða óvænta þróun, sem á sér enga höfunda, smiði eða gerendur? Til dæmis telja margir fræðimenn, að fyrri heimsstyrjöldin hafi skollið á, án þess að nokkur hafi stefnt að því að heyja hana. Er hið sama að segja um bankahrunið íslenska og jafnvel um hina alþjóðlegu lánsfjárkreppu?

Síðan má spyrja: Báru Íslendingar ábyrgð á útþenslu bankanna 2004–2008, af því að þeir létu hana óátalda og studdu hana jafnvel margir? Eru þeir þá undanskildir, sem vöruðu við henni? Var brottrekstur þeirra Davíðs Oddssonar, Eiríks Guðnasonar og Ingimundar Friðrikssonar úr Seðlabankanum réttlætanlegur? Og landsdómsákæran gegn Geir H. Haarde? Staðreyndir málsins og rökræður fræðimanna um þessi mál verður hvort tveggja skoðað, en einnig verður leitast við að víkka út sjónarhornið, svo að þær nái til Breta og til þátttakenda í skoðanamyndun innan lands. Ber til dæmis Mikael Karlsson heimspekiprófessor enga ábyrgð á því að hafa lagt til 1987, að Ísland yrði fjármálamiðstöð (fjárhæli, eins og hann orðaði það), en við tókum sum undir þessa hugmynd hans? Ber Vilhjálmur Árnason enga ábyrgð á því að hafa opinberlega mistúlkað neyðarlögin frá 6. október 2008? Eru Bretar samábyrgir og jafnvel samsekir bresku Verkamannaflokksstjórninni, sem lokaði tveimur breskum bönkum, um leið og hún bjargaði öllum öðrum breskum bönkum? (Þessir tveir bankar, báðir í eigu Íslendinga, reyndust síðar fjárhagslega traustir ólíkt sumum öðrum breskum bönkum, sem bjargað var.) Eða þegar þessi stjórn Verkamannaflokksins setti að nauðsynjalausu hryðjuverkalög á Seðlabankann, Fjármálaeftirlitið og Landsbankann og skráði þessar stofnanir og fyrirtæki á vefsíðu breska fjármálaráðuneytisins á sama lista og Al-Kaída, Talíbanasamtökin og stjórnir Norður-Kóreu og Súdans? Var eðlilegt að virða tilmæli utanríkisráðherrans í þessari ríkisstjórn, þegar hann hélt fyrirlestur í Háskóla Íslands 26. september 2012, um að ræða þetta mál ekki?

Ég get auðvitað ekki svarað öllum þessum spurningum á morgun. En svör mín við sumum þessara spurninga styðjast við niðurstöður rannsókna minna á bankahruninu. Ég tek fram, að ég bauð Sævari Finnbogasyni á fyrirlesturinn, en hann kom því ekki við vegna vinnu úti á landi.




20.sep. 2017 - 14:18 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hverjir geta talað í nafni þjóðarinnar um stjórnarskrá?

Í kosningum til stjórnlagaþings var þátttakan aðeins 36,8%. M.ö.o. höfðu 63,2% ekki áhuga.
18.sep. 2017 - 11:42 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Við Ólafur Þ. Harðarson ræðum um vald forseta

Samkennari minn í stjórnmálafræði, Ólafur Þ. Harðarson, skrifaði á Facebook:
16.sep. 2017 - 09:26 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Lastað þar sem lofa skyldi

Ríkissjóður var nánast skuldlaus árið 2008. Þetta var áreiðanlega úrslitaatriði um, að ekki fór verr.
09.sep. 2017 - 20:53 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Bloggið sem hvarf

Skiljanlegt er því, að Gauti skyldi eyða bloggi sínu.
02.sep. 2017 - 10:39 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Fróðlegur bandarískur dómur

Vorið 2011 var kveðinn upp úrskurður í Hæstarétti Bandaríkjanna, sem kemur þessu máli við.
01.sep. 2017 - 09:59 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Deilt um einstefnuna í Háskólanum

Og þá verður líka að tryggja, að andstæð sjónarmið nýfrjálshyggjumannanna sjálfra komist líka að, því að vísindin eru frjáls samkeppni hugmynda.
29.ágú. 2017 - 07:02 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rannsókn ASÍ á skattbyrði og tekjudreifingu

Ég taldi, að persónuafsláttur ætti ekki að hækka í samræmi við laun, því að þá greiddu menn ætíð sama hlutfall af tekjum sínum í skatt óháð því, hvort þær hækkuðu
26.ágú. 2017 - 06:55 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Vinarbragð Mitchells

Þetta á við um þá sjö þingmenn neðri málstofu breska þingsins, sem skrifuðu undir bókun um Ísland frá Austin Mitchell
22.ágú. 2017 - 10:21 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Útvarpsviðtal við mig um minnismerki

Það væri hins vegar eins óviðkunnanlegt að sjá brjóstmynd af Brynjólfi Bjarnasyni, fyrsta og eina formanni kommúnistaflokks Íslands, við hátíðasal Háskóla Íslands og það hefði verið að sjá brjóstmynd af einhverjum formanni nasistaflokks þar.

19.ágú. 2017 - 06:53 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Bernanke um Ísland

Ef þriggja milljarða dala samningur hefði ekki dugað, þá hefði átt að gera tíu milljarða dala samning.
12.ágú. 2017 - 06:15 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ný syndaaflausn

Líklega hafa engir tveir viðburðir greypst eins í huga þjóðarinnar og Tyrkjaránið 1627 og bankahrunið 2008.
05.ágú. 2017 - 08:46 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Neyðarlögin og stjórnarskráin

Þeir Jón Steinar Gunnlaugsson, fyrrverandi hæstaréttardómari, og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi forsætisráðherra, hafa báðir lagt orð í belg um síðasta fróðleiksmola minn.
29.júl. 2017 - 10:06 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Voru neyðarlögin eignaupptaka?

Samkvæmt lögmálinu um tvennar afleiðingar voru neyðarlögin því ekki óréttmæt eignaupptaka.
28.júl. 2017 - 10:20 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ekki var brotist inn á Facebook-síðu Þorvaldar!

Hatursáróður gegn hægri sinnuðum hvítum körlum, sem styðja bandaríska Lýðveldisflokkinn?
26.júl. 2017 - 14:34 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hefur einhver komist í Facebook-síðu Þorvaldar?

Á Facebook-síðu Þorvaldar Gylfasonar eru reifaðar þær kenningar, að morðið á Kennedy og árásiná Tvíburaturnina hafi verið tvö risastór samsæri annarra en þeirra, sem sakaðir hafa verið um ódæðin.

 

22.júl. 2017 - 10:04 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Samábyrgð Íslendinga eða Breta?

Ekki var því um neina samábyrgð Íslendinga á Icesave-reikningunum að ræða. Hinu má velta fyrir sér, hvort skilyrði Millers og annarra heimspekinga fyrir þjóðarábyrgð eigi við um Breta
15.júl. 2017 - 11:47 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ábyrgðin á óeirðunum 2008–9

Þetta voru alvarlegustu götuóeirðir Íslandssögunnar, og mátti litlu muna, að lögreglan biði lægri hlut fyrir óeirðaseggjunum.

08.júl. 2017 - 12:56 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ábyrgð og samábyrgð

Á bak við tjöldin? Er hér ekki komið rannsóknarverkefni fyrir samtökin Gagnsæi?
01.júl. 2017 - 13:22 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Íslenska blóðið ólgar

Nú hefur Baldur Símonarson efnafræðingur sent mér frekari fróðleik um þennan auðjöfur með íslenskt blóð í æðum.
24.jún. 2017 - 19:24 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Auðjöfur af íslenskum ættum

Eftir nokkurt grúsk komst ég að því, að þessi danski auðjöfur var íslenskur að langfeðgatali.

17.jún. 2017 - 10:27 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Kammerherrann fær fyrir kampavíni

Seðlabankinn virðist ekkert geta fengið af þessu mikla fé. Hann tapar mörgum tugum milljarða.
11.jún. 2017 - 10:11 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Átakanleg saga kvenhetju

Er ekki samlíðunin uppspretta hins æðsta söngs? Samlíðunin með þeim Ástu Sóllilju og Yeonmi Park á jörðinni?
07.jún. 2017 - 00:32 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hæg voru heimatök

Ef til vill datt einhverjum í hug annað íslenskt spakmæli, Illur fengur illa forgengur, þegar sænska fjármálaeftirlitið lokaði HQ banka árið 2010 vegna alls kyns fjárglæfra.
04.jún. 2017 - 10:24 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Skipan Landsréttar

Sigríður Andersen dómsmálaráðherra hefur farið skynsamlega og röggsamlega að.
03.jún. 2017 - 14:30 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Sagt í Seoul

Mér var falið að andmæla eða öllu heldur bregðast við þremur fyrirlestrum um kóreska efnahagsundrið, þegar ég sótti á dögunum ráðstefnu í Seoul.
01.jún. 2017 - 10:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Frjálshyggja á Íslandi á 19. og 20. öld

Þar ræði ég um Jón Sigurðsson, Arnljót Ólafsson, Jón Þorláksson, Benjamín Eiríksson, Ólaf Björnsson og Ragnar Árnason, en einnig um Þráin Eggertsson, Birgi Þór Runólfsson, Ásgeir Jónsson, Vilhjálm Egilsson og Tryggva Þór Herbertsson og fleiri …
20.maí 2017 - 12:57 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Einangrað eins og Norður-Kórea?

Það var því ómaksins vert að fara í öndverðum maí 2017 út á Kóreuskaga og kynna sér helstu ástæður þess, að Norður-Kórea er einangruð.
13.maí 2017 - 11:12 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Í landi morgunkyrrðarinnar

 Það var fróðlegt að sækja ráðstefnu Mont Pèlerin-samtakanna í Suður-Kóreu í maí 2017 …
06.maí 2017 - 09:23 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Listin að tæma banka

Í bók sinni staðfestir Svaneborg það, sem ég hef haldið fram opinberlega, að kaupendur FIH banka léku á forsvarsmann seljenda, Má Guðmundsson seðlabankastjóra.
29.apr. 2017 - 05:19 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Minningin um fórnarlömbin

Alræðisherrarnir mega ekki sofna svefninum langa í fullvissu um, að myrkraverk þeirra hverfi með þeim úr sögunni.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.

Verk hans, Kjarni málsins. Fleyg orð á íslensku, 992 bls. tilvitnanasafn, var gefið út af Bókafélaginu í nóvemberbyrjun 2010. Árið 2009 komu út eftir hann 828 blaðsíðna þýðing á Svartbók kommúnismans (Livre noir du communisme) á vegum Háskólaútgáfunnar og 160 bls. bók, Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör, sem Bókafélagið gaf út. 

Nýjustu verk hans eru Íslenskir kommúnistar 1918–1998, 624 bls. myndskreytt ágrip af sögu íslensku kommúnista- og sósíalistahreyfingarinnar allt til endaloka Alþýðubandalagsins, sem Almenna bókafélagið gaf út 2011, og The Icelandic Fisheries: Sustainable and Profitable, sem Háskólaútgáfan gaf út 2015. Hann vinnur nú að skýrslu á ensku fyrir fjármálaráðuneytið um erlenda áhrifaþætti í íslenska bankahruninu.

Híbýli fasteignasala KOSTANDI
Brynjar Nielsson
Brynjar Nielsson - 16.9.2017
Fullkomin flón
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 09.9.2017
Bloggið sem hvarf
Brynjar Nielsson
Brynjar Nielsson - 11.9.2017
Ragnar Reykás varð ekki til úr engu
Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson - 11.9.2017
Hjónanámskeiðin hætta
Dísa Bjarnadóttir
Dísa Bjarnadóttir - 18.9.2017
Mitt líf með Madonnu
Bryndís Schram
Bryndís Schram - 17.9.2017
Sannleiksvitni aldarinnar
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 16.9.2017
Lastað þar sem lofa skyldi
Bryndís Schram
Bryndís Schram - 13.9.2017
Sýrlandsstríðið við stofuborðið
Akureyri vikublað
Akureyri vikublað - 16.9.2017
Eðli máls og stuðningur við KFA
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 14.9.2017
Fyrirmyndarsamfélagið
Björgvin G. Sigurðsson
Björgvin G. Sigurðsson - 17.9.2017
Mannúð í stað miskunnarleysis
Akureyri vikublað
Akureyri vikublað - 17.9.2017
Hamingjustormurinn
Fleiri pressupennar