03. feb. 2012 - 21:52Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Article on Communism in Grapevine

From Copenhagen, via Moscov and Reykjavik, to Havana

Twists and Turns in the History of the Icelandic Communist Movement

The Icelandic communist movement started earlier, had closer ties with the Kremlin, was more influential, and lasted longer, than has previously been fully recognized. These are the main conclusions of my book, Islenskir kommunistar 1918–1998 (Icelandic Communists, 1918–1998), published in the autumn of 2011 and already provoking heated debate amongst Icelandic historians.

The origin of the Icelandic communist movement can be traced back to November 1918 when two Icelandic students at Copenhagen University, Brynjolfur Bjarnason and Hendrik S. Ottosson, participated in a street riot in Copenhagen, and became political radicals. They got into contact with the main Soviet agent then in the Nordic countries, the Swedish Fredrik Ström, who sponsored their trip to the 2nd Comintern congress in Moscow in 1920. There they heard Vladimir Lenin comment on the strategic importance of Iceland in a coming war in the North Atlantic; they also received some funds to use for propaganda in Iceland. In Moscow the two young Icelanders met some future leaders of the international communist movement, such as the famous German propaganda master Willi Münzenberg, from whom Goebbels later learned a lot.

In the next few years a small, but determined, communist nucleus—consisting mostly of young intellectuals who had studied in Denmark and Germany—formed in Iceland, becoming the radical wing of the Social Democratic Party. Those communists had close ties to Comintern, sending representatives to all its congresses, not only in 1920, but also in 1921, 1922, 1924 and 1928. Moreover, Comintern sent agents to Iceland to help organize a communist party: Olav Vegheim in 1925, Hugo Sillén in 1928 and 1930, and Haavard Langseth, Harry Levin and (possibly) Viggo Hansteen in 1930. Finally, the Icelandic Communist Party was established in November 1930 with Brynjolfur Bjarnason as its chairman. During the Depression, the communists organized various violent clashes with the police, mostly in connection with labour disputes. A Comintern agent, Willi Mielenz, was sent to Iceland in 1932, probably to advise on illegal activity (which had been his specialty in the German Communist Party). The Icelandic communists even organized a fighting force, modelled on the German Rot Front (Red Front, the Communist fighting force), and sent around 20 Icelanders for revolutionary training in Moscow. One of those trainees, Hallgrimur Hallgrimsson, later fought in the Spanish Civil War.

Archives in Moscow reveal that the Icelandic Communist Party was closely monitored and financially supported by Comintern, by then tightly controlled by Stalin and his clique. The Party faithfully followed the changing directives from Moscow, fighting against Social Democrats as “social fascists” until 1934, but trying to establish a “United Front” with them after that. Unlike its counterparts in other Western European countries, it succeeded in luring some leading Social Democrats into its camp, and in October 1938, the Socialist Unity Party was established. Its first chairman was the Social Democrat Hedinn Valdimarsson, but the communists controlled the party, as became obvious in 1939, when Hedinn Valdimarsson and some of his followers left in disgust over the communists’ unwavering support of Stalin’s politics. The communist Einar Olgeirsson then became chairman of the Socialist Unity Party.

The close ties with Moscow remained. Leading members of the Socialist Unity Party, such as Kristinn E. Andresson and Einar Olgeirsson, went to Moscow, gave reports and received advice (and money). The Party also towed the Soviet line in international affairs, defending the notorious show trials in Eastern Europe and the communist invasion of South Korea. The socialists staged violent demonstrations in the spring of 1949, when Iceland joined NATO. Archives in Moscow reveal that in the 1950s and 1960s, the Socialist Unity Party received substantial financial support directly from the Soviet Communist Party, and important assistance from it and from other communist parties in Central Europe, in particular the East German Socialist Unity Party, SED. Needless to say, this was kept strictly secret. The only example I have found of the Socialist Unity Party not adhering to the Moscow line was that it refused to condemn those communist parties which had fallen out with the Kremlin leaders, such as the Yugoslavian party in the late 1940s, and later the Albanian and Chinese parties.

After the 1968 Soviet invasion of Czechoslovakia, those Icelandic socialists who wanted to sever ties with Moscow, gained the upper hand in the Socialist Unity Party. In the autumn of 1968 the People’s Alliance (which had previously existed as a loose electoral alliance) began to operate as a party, while the Socialist Unity Party was disbanded. The considerable properties that the Socialist Unity Party had accumulated, most likely with Soviet money, remained in the hands of the old leadership of the Socialist Unity Party, but were later sold to solve a financial crisis in the People’s Alliance. Some leading members of the People’s Alliance, including Ludvik Josepsson (chairman 1977–80) and Svavar Gestsson (chairman 1980–87) , discreetly maintained ties to the Soviet Union, for example in visits to Moscow. Svavar Gestsson had attended a special cadre school in East Berlin 1967–68, Institut für Gesellschaftswissenschaften bei ZK der SED (the Institute for Social Sciences of the Central Committee of the Socialist Unity Party), supposed to be the highest educational institution for the country’s communist elite. After 1968, however, Svavar Gestsson and other leading socialists increasingly turned to Ceausescu’s Roumania and Castro’s Cuba for inspiration.

During its lifetime, 1938 and 1968, the Socialist Unity Party was stronger than its counterparts in most other Western European countries. It received, for example, 19.5% of the votes in 1949 and 16% in 1953. Its chairman to the end, Einar Olgeirsson, remained a staunch supporter of the Soviet regime. The People’s Alliance, mostly controlled by the socialists, participated four times in government during the Cold War, 1956–58, 1971–74, 1978–1979, and 1980–1983, and some of its ministers were old Stalinists, including Ludvik Josepsson and Magnus Kjartansson, neither of whom ever repented publicly. The Icelandic socialists were also very influential both in the labour movement and in Icelandic cultural life (partly, as the Moscow archives show, due to generous support from the Soviet Union).

While the Socialist Unity Party was in effect a communist party, the same cannot be said about the People’s Alliance which operated as a party between 1968 and 1998. However, many in the People’s Alliance had sympathy with the communist states. Some of my left-wing colleagues at the University of Iceland even volunteered to harvest sugar cane in Cuba in the 1980s, proudly defending the oppressive communist regime there. Significantly, also, the last act of the People’s Alliance, in November 1998, was to accept an invitation from the Cuban Communist Party. The Icelandic delegation to Cuba included the former chairman, Svavar Gestsson, and the last chairman, Margret Frimannsdottir (chairman from 1995). The Icelandic political pilgrims had hopes of seeing the dictator, Fidel Castro, who did not however bother to receive them. Thus, the history of the Icelandic communist movement ended, in the poet’s words, not with a bang, but with a whimper.

(Þessi grein birtist, stytt, í 2. tbl. Grapevine 2012.)





21.maí 2012 - 12:30 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Davíð Oddsson og Evrópusambandið

Sjálfur hef ég haft tvíræða afstöðu til Evrópusambandsins. Mér finnst það æskilegt, ef það verður opinn markaður, þar sem menn geta skipst á vöru og þjónustu yfir landamæri í frjálsri samkeppni. Mér finnst sambandið hins vegar óæskilegt, ef það verður lokað ríki, girt tollmúrum, virkið Evrópa.
17.maí 2012 - 21:07 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvað skyldi Guðmundur Andri skrifa núna? Og Illugi?

Fróðleg er sú frétt, sem mun vera rétt, að meiri hlutinn, þrír af fimm, í stjórn Hörpu hafi viljað ráða Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, fyrrverandi menntamálaráðherra, framkvæmdastjóra hússins. Af einhverjum ástæðum gerðist það þó ekki.

16.maí 2012 - 21:23 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Rússagrýlan

En til var önnur grýla, sem sömu menn hæddust óspart að: „Rússagrýlan,“ sem ætti sér enga stoð í veruleikanum, enda aðeins Morgunblaðslygi.
12.maí 2012 - 13:26 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Gunnar Smári heldur reiðilestur

Ég spurði Gunnar Smára sömu spurningar og Össur: Hvar hefur þróunaraðstoð tekist? Hvaða land hefur blómgast á því að þiggja ölmusur og bætur? Þá fékk ég reiðilestur yfir mig.
11.maí 2012 - 16:38 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Spurning til Össurar Skarphéðinssonar

Ég spyr Össur: Hvar hefur þróunaraðstoð tekist?
07.maí 2012 - 00:58 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Fall bankanna: Hvað gerðist að tjaldabaki?

Hverju skyldu þeir Jón Steinsson, Gauti Eggertsson og Már Guðmundsson nú svara Óðni? Hvort höfðu þeir heldur í huga hagsmuni íslensku þjóðarinnar eða kröfuhafa bankanna?
03.maí 2012 - 19:07 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Prakkaraskapur Helgu Kress

Og það var ekki nóg með, að Helga gabbaði forvitið fólk til að sækja fyrirlestur sinn, heldur lék hún sér líka að því.
01.maí 2012 - 17:19 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvort hafa þau áhyggjur af fátæku fólki eða ríku?

Jóhanna og Stefán hafa hins vegar engar áhyggjur af hinum fátæku. Þeim er sama, þótt kjör þeirra hafi versnað. Þau hafa aðeins áhyggjur af hinum ríku. Mikið skal til vinna, svo að kjör þeirra versni.
30.apr. 2012 - 20:41 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Eitt gras tekið

Þótt Steinn væri manna stríðnastur, þoldi hann illa stríðni annarra. Eftir að vísan komst á kreik, rak hann Leif með þjósti burt.
28.apr. 2012 - 11:21 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Sandburg og Steinn

Steinn lét þess þá ekki getið, að þetta var lausleg þýðing á kvæði Sandburgs. Það er efni í annan pistil að rekja eftirmálin.
24.apr. 2012 - 22:03 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Landsdómsmálið í Wall Street Journal

Miðvikudaginn 25. apríl 2012 birtist eftir mig grein í Wall Street Journal um nýgenginn dóm yfir Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Þar bendi ég á, hversu fáránlegur dómurinn virðist vera: Geir H. Haarde hélt ekki nógu marga fundi með ráðherrum sínum.
23.apr. 2012 - 15:52 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Furðulegur dómur — og þó fróðlegur

Í þessu máli tóku fjöllin jóðsótt, og hlægileg lítil mús fæddist. En þótt dómurinn sé furðulegur, er hann líka fróðlegur.
21.apr. 2012 - 21:12 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Viðtalið við Þráin Eggertsson

Vita þeir, sem krefjast til dæmis stighækkandi tekjuskatts og upptöku allrar auðlindarentu, að þeir bergmála aðeins það, sem segir í Kommúnistaávarpinu eftir Marx og Engels? Vofur hafa vaknað hér upp og ganga enn ljósum logum.
17.apr. 2012 - 22:51 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Viðskipti við alla, valdboð einskis

En frjáls viðskipti merkja ekki, að við eigum að lúta valdboði stórra ríkja. Þess vegna áttum við ekki að láta kínversku leyniþjónustuna kaupa víðlendi á Íslandi.
13.apr. 2012 - 20:54 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ólafur Ragnar hefur rétt fyrir sér …

… um það, að Gordon Brown, fyrrverandi forsætisráðherra og leiðtogi systurflokks Samfylkingarinnar í Bretlandi, ætti að minnsta kosti að biðja Íslendinga afsökunar á því, hvernig hann og flokksbræður hans höguðu sér í hinni alþjóðlegu lánsfjárkreppu haustið 2008.
12.apr. 2012 - 18:16 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Mörður: Heiðra skaltu skálkinn …

Til er orðskviður um þetta: Heiðra skaltu skálkinn, svo að hann skaði þig ekki. En ekki er það stórmannlegur málatilbúnaður.
08.apr. 2012 - 22:46 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Örlagasaga flóttamanna á Íslandi

Ég ræði nokkuð um þau hjón í ritgerð í nýjasta hefti Þjóðmála. Bróðir Harrys og Hennýar, Siegbert, lét lífið á hroðalegan hátt í fangabúðum nasista í Natzweiler. Kona Siegberts og sonur voru myrt í Auschwitz. Er af þessu mikil saga.
03.apr. 2012 - 23:35 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Þeir duttu í Tjörnina

Þar sem eftirvæntingin skein af svip hvers einasta nemanda þegar Björn birtist loks í kennslustund hóf hann mál sitt á að segja: „Eins og það geti ekki komið fyrir alla að detta í Tjörnina!“
01.apr. 2012 - 10:46 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hlakkaði í Evrópuþingmönnum?

Þar kvað hann hafa hlakkað í sumum þar á bæ yfir falli íslensku bankanna: Nú yrðu Íslendingar að leita á náðir Evrópusambandsins.
30.mar. 2012 - 12:13 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Már Guðmundsson er pólitískur erindreki

Ferðalangur til Rússlands sagði eitt sinn: Klóraðu Rússanum, og þá kemur villimaðurinn í ljós. Hér mætti segja: Klóraðu Má Guðmundssyni, og þá kemur gamli trotskistinn í ljós.
26.mar. 2012 - 09:45 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Heiðursmerki

Nokkra athygli vakti, að kunnir bókmenntamenn tóku við krossi á Bessastöðum á nýársdag 2012.
22.mar. 2012 - 14:19 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

BRIK-löndin

Nú er ég að hugsa um að bjóða upp á námskeið næsta vetur, líklega á haustmisseri 2012, um BRIK-löndin fjögur. Þau eru Brasilía, Rússland, Indland og Kína.
17.mar. 2012 - 10:29 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Hvað þarf til?

Mér finnst mál Gunnars Þ. Andersens, fyrrverandi forstöðumanns Fjármálaeftirlitsins, Ársæls Valfells lektors og þeirra félaga allt hið furðulegasta. Eitthvað býr að baki, og veit ég ekki, hvað það er. Lét Gunnar ekki að stjórn?
16.mar. 2012 - 15:32 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Þrjú erindi

Síðustu daga hef ég flutt þrjú erindi.
15.mar. 2012 - 09:50 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Valdsmenn standi ekki fyrir sólinni

„Hamingjusnautt er það land, sem þarf á hetjum að halda.“
13.mar. 2012 - 06:40 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Grein mín um landsdómsmálið á Bloomberg

Bloomberg-fréttaveitan, sem sérhæfir sig í viðskiptafréttum, bað mig að blogga fyrir sig um landsdómsmálið, og er bloggið hér á ensku, en það birtist fyrst að kvöldi 12. mars 2012.
11.mar. 2012 - 21:54 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Bent Jensen í Silfri Egils

Spurði Egill Jensen af þekkingu og skilningi.
09.mar. 2012 - 07:04 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Ljós og myrkur

Lýsingar ungverska rithöfundarins Arthurs Koestlers og íslenska ritskýrandans Kristins E. Andréssonar á því, hvernig þeir tóku ungir menn trú á kommúnisma upp úr 1930, eru mjög svipaðar.
07.mar. 2012 - 10:20 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Í réttarsal undir framburði Arnórs og Davíðs

Ég sat í réttarsal í landsdómsmálinu síðdegis 6. mars 2012. Hlustaði ég á framburð Arnórs Sighvatssonar, fyrrverandi aðalhagfræðings Seðlabankans (núverandi aðstoðarseðlabankastjóra), og Davíðs Oddssonar, fyrrverandi seðlabankastjóra.
06.mar. 2012 - 23:31 Hannes Hólmsteinn Gissurarson

Svar við spurningum NEW YORK TIMES

„Ef hann verður sýknaður, sem mér finnst eðlilegast, þá eiga þeir að víkja af þingi og hætta stjórnmálaafskiptum.“

Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson er prófessor í stjórnmálafræði í Háskóla Íslands og hefur verið gistifræðimaður við fjölmarga erlenda háskóla, þar á meðal Stanford-háskóla og UCLA. Hann fæddist 1953, lauk doktorsprófi í stjórnmálafræði frá Oxford-háskóla 1985 og er höfundur fjölmargra bóka um stjórnmál, sögu og heimspeki á íslensku, ensku og sænsku.

Verk hans, Kjarni málsins. Fleyg orð á íslensku, 992 bls. tilvitnanasafn, var gefið út af Bókafélaginu í nóvemberbyrjun 2010. Árið 2009 komu út eftir hann 828 blaðsíðna þýðing á Svartbók kommúnismans (Livre noir du communisme) á vegum Háskólaútgáfunnar og 160 bls. bók, Áhrif skattahækkana á hagvöxt og lífskjör, sem Bókafélagið gaf út. 

Nýjasta verk hans er Íslenskir kommúnistar 1918–1998, sem er 624 bls. myndskreytt ágrip af sögu íslensku kommúnista- og sósíalistahreyfingarinnar allt til endaloka Alþýðubandalagsins, og gefur Almenna bókafélagið það út. 

Gréta Ingþórsdóttir
Gréta Ingþórsdóttir - 16.5.2012
Lífið er dásamlegt – í minningu barns
Vilhjálmur Steinarsson
Vilhjálmur Steinarsson - 19.5.2012
6 verstu mistökin
Ragga Nagli
Ragga Nagli - 18.5.2012
Einmana súkkulaðikaka- UPPSKRIFT
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 17.5.2012
Hvað skyldi Guðmundur Andri skrifa núna? Og Illugi?
Sverrir Björn Þráinsson
Sverrir Björn Þráinsson - 17.5.2012
Hversu svöng erum við í raun?
Ólafur Már Sigurðsson
Ólafur Már Sigurðsson - 21.5.2012
Golf fyrir alla 2 (Grafarholtsvöllur) 6.hola - Myndband
Aðsend grein
Aðsend grein - 23.5.2012
Maltölsprósentuvirðing
Ragga Nagli
Ragga Nagli - 22.5.2012
Rútínurask
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 18.5.2012
Lýðræðislegt ofbeldi
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 21.5.2012
Davíð Oddsson og Evrópusambandið
Brynjar Eldon Geirsson
Brynjar Eldon Geirsson - 22.5.2012
Golf í Vestmannaeyjum
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 16.5.2012
Rússagrýlan
Ólafur Arnarson
Ólafur Arnarson - 22.5.2012
Marx og Lenín í útgerð á Íslandi?
Guðlaugur Þór Þórðarson
Guðlaugur Þór Þórðarson - 16.5.2012
Við getum fækkað umferðarslysum
Fannar Karvel
Fannar Karvel - 22.5.2012
Basic hnébeygja eða hvað...
Gunnar I. Birgisson
Gunnar I. Birgisson - 23.5.2012
Yfirlýsing
Fleiri pressupennar