Samfylkingarmaður á villigötum

Magnús Orri Schram skrifaði pistil fyrir skömmu þar sem hann tekur undir með Sjálfstæðisflokknum um að skattleggja séreignasparnað landamanna, en í stað þess að greiða niður halla ríkissjóðs vill hann að þessum tekjum verði ráðstafað í uppbyggingu atvinnulífsins. Við þessum hugleiðingum Magnúsar Orra er nauðsynlegt að bregðast af tveimur ástæðum.

Í fyrsta lagi byggir stór hluti séreignasparnaðar landsmanna á kjarasamningsbundnum ákvæðum, þar sem aðildarsamtök ASÍ sömdu við SA árið 2000 um aukin framlög til lífeyrisréttinda með það að markmiði að jafna réttindi á við opinbera starfsmenn. Deila um óréttláta misskiptingu landamanna hvað lífeyrisréttindi varðar hafði þá staðið yfir um árabil og viðhorf samtaka opinberra starfsmanna hafði jafnan verið ,,að jafna ætti kjörin upp á við‘‘. Með samkomulaginu við SA árið 2000 vildu félagsmenn ASÍ jafnframt koma á ákveðnum sveigjanleika í sínum réttindum þannig að þeir gætu flýtt starfslokum sínum án skerðinga á grunnréttindum – en ríkið hafði áður samið um lægri lífeyrisaldur fyrir þá ríkisstarfsmenn sem aðild áttu að tilteknum samtökum opinberra starfsmanna. Þessi tilraun til jöfnunar réttinda tókst því miður ekki, því strax í kjölfarið samdi ríkið við samtök opinberra starfsmanna um að bæta þessum réttindum ofan á þau réttindi sem fyrir voru, í stað þess að gefa færi á auknum sveigjanleika innan kerfisins. Því má segja að aðferðafræðin um ,,að jafna ætti kjörin upp á við‘‘ hafi fallið um sjálft sig og eftir stendur það veigamikla verkefni að jafna lífeyrisrétt landsmanna.

Íslenska lífeyriskerfið, sem samanstendur af veigamiklum grunnréttindum allra (almannatryggingum) og mikilvægum kjarasamningsbundnum réttindum í samtryggingasjóðum og viðbótarlífeyrissparnaði í séreignasjóðum, er meðal öflugustu og sjálfbærustu lífeyriskerfum heims. Séreignasparnaðarkerfið er hluti af þessum réttindum sem launafólk býr að á grundvelli kjarasamninga. Þessi réttindi munu m.a. gera því kleift að flýta starfslokum sínum eða drýgja lífeyri sinn fyrstu árin eftir að það kemst á eftirlaun. Skattlagning á inngreiðslu í séreignasjóðina, svo ekki sé talað um að láta slíka kerfisbreytinga verða afturvirkri einskiptisaðgerð, breytir algerlega forsendum þessa kerfis og verulegar líkur á því að fólk hætti að greiða inn í þetta kerfi. Ástæðan er sú, að það hefur ekki nokkur maður trú á því að Alþingismenn framtíðarinnar muni láta það óáreitt að einstaklingar fái þessar greiðslur óskattlagðar þegar þar að kemur. Þeir munu ekki telja sig bundna af því að núverandi þingmenn hafi flutt þær tekjur sem þeir þurfa á að halda til að fjármagna ríkissjóð þess tíma fram um nokkra áratugi.

Í því samkomulagi sem hlaut viðurnefnið Stöðugleikasáttmáli – og báðir stjórnarflokkarnir eru aðilar að með þátttöku ríkisstjórnarinnar – er ákvæði um að setja af stað viðræður milli ríkisstjórnarinnar, sveitarfélaganna og aðila vinnumarkaðarins um lífeyrismálin, þar sem jöfnun lífeyrisréttinda verður m.a. til umræðu. Það verður ekki við það unað að stjórnvöld ráðist að ákveðnum þáttum kjarasamninga á meðan þessi vinna fer fram.

Í öðru lagi hugmyndum Magnúsar Orra um uppbyggingu atvinnulífsins. Það virðist sem svo að þingmaðurinn telji að forsenda slíkrar uppbyggingar sé bein aðkoma þingmanna að úthlutun fjár til útvaldra. Nú kann það að vera skiljanlegt í ljósi mikils niðurskurðar á fjárlögum að þingmaðurinn freisti þess að finna leiðir til þess að láta gott af sér leiða – að geta úthlutað fé í stað þess að skera bara niður. Engu að síður ber að varast þessa hugsun. Þó færa megi rök fyrir framlögum ríkisins til rannsóknar- og þróunarkostnaðar er vandséð hvernig hægt yrði að líta á niðurgreiðslu ríkisins á vöxtum til fjárfestinga í atvinnulífinu með öðrum hætti en tilraun til þess að koma á ríkisstyrktu atvinnulífi. Reynsla landsmanna af slíku fyrirkomulagi er ekki góð – þvert á móti var þetta uppspretta pólitískrar spillingar og rangra ákvarðana.

Hitt er rétt hjá þingmanninum að mikilvægt er að flýta ýmsum arðbærum fjárfestingum í innviðum og grunngerð þrátt fyrir erfiða stöðu ríkissjóðs. Markmiðið er auðvitað að draga úr atvinnuleysi samtímans (og draga úr útgjöldum ríkissjóðs) og leggja grunn að hagkvæmari rekstri bæði opinberra aðila, heimila og atvinnulífs.  Til þess að ná þessum markmiðum þarf hins vegar ekki að eyðileggja einn af mikilvægari þáttum okkar sjálfbæra lífeyriskerfis. Sérstaklega þegar, svo aftur sé vitnað til Stöðugleikasáttmálans, fyrir liggur að aðilar vinnumarkaðar og fulltrúar þeirra í lífeyrissjóðunum hafa lýst sig reiðubúna til að leggja meiri fjármuni í slíkar fjárfestingar en fengist með tillögu þingmannsins, eða allt að 100 milljörðum króna. Meðal þeirra verkefna er einmitt bygging og rekstur nýs spítala sem þingmaðurinn nefndi, en ekki með endurgjaldslausum afnotum heldur eðlilegri leigu.

Ef farið yrði að tillögum þingmannsins gefur augaleið að lífeyriskerfið verður að draga úr sínum fjárfestingum um nákvæmlega sömu fjárhæð og hann vill færa til ríkisins. Það verður ekki til nýtt fé með skattlagningu – það verður bara tilfærsla fjármuna – sem þó gæti haft þær afleiðingar að vextir hækki vegna minna framboðs á lánsfé.

Eins og fram hefur komið í þessum pistli hefði þessi tillaga þingmannsins afgerandi áhrif samstarf aðila vinnumarkaðar og þeirrar ríkisstjórnar sem flokkur hans á aðild að. Nú kann það að vera svo að þingmenn stjórnarflokkana telji sig ekkert bundna af þessum sáttmála – það kæmi svo sem ekkert á óvart því fáir vilja króann eiga.