Hættum öllu næringarbulli

Wikipedia

Í þessum pistli ætla ég að gera ýmsar athugasemdir og leiðréttingar við grein er birtist í Heilsufréttum, fréttablaðs Heilsuhúsins, janúar 2010 – 20.tölublað – 11. árangur.

Þessi grein er frábært dæmi um það næringarbull sem birtist í fjölmiðlum nú til dags. Ég ætla að reyna að leiðrétta þær rangfærslur um næringu sem koma fram í þessari grein.  Þessi grein og bullið sem hún birti hneyslaði mig svo mikið að ég gat ekki setið á mér að leiðrétta hana.

Eftir lestur þessar greinar vona ég að þið gerið ykkur grein fyrir því hversu mikið að bulli í sambandi við næringu er verið að ota að almenningi. Almenningur sækir námskeið hjá aðilum líkt og þessum í góðri trú um að þeir viti hvað þeir eru að tala um  - en því miður er staðreyndin oft önnur, eins og þessi grein úr Heilsufréttum sanna.

Ég kem með bein dæmi um bullið og staðhæfingarnar í greininni og þið getið svo sjálf lesið greinina í síðasta tölublaði Heilsufrétta Heilsuhússins. Þessi grein er viðtal við næringar-þerapistann Davíð Kristinsson.

1. „Davíð er menntaður sem heildrænn heilsuþjálfari. Hann er með gráðu sem næringar-og lífsstílsþerapisti frá C.H.E.K Institute, sem er ein virtasta endurhæfingar- og kennslustofnun í heimi.”

Athugasemd: Ég hvet alla til að fara á heimasíðu þessarar „virtu” stofnunnar http://www.chekinstitute.com/ og skoða þessa gráðu sem hann hefur. Gráðan í lífsstílfræðum líkt og hann hefur er hægt að taka á leveli 1 á þremur dögum, leveli 2 á fimm dögum og leveli 3 á heilum sex dögum. Til að geta kallað sig næringarfræðing þarf maður að hafa að baki 5 ára háskólanám sem gefur manni mastergráðu (M.Sc.) í næringarfræði og lögverndað starfsheiti næringarfræðingur. Sættum við  okkur við það að læknaþerpistar séu starfandi við að „lækna” og ráðleggja fólki? NEI, og við eigum heldur ekki að sætta okkur við ráðleggingar næringarþerapista! 

2. „Ég komst að því þegar ég fór að læra fagið og skoða sjálfan mig betur að ég er með mjólkuróþol, kannski af öllu þessu skyráti, ofnotkun á mikið unnu einhæfu fæði og próteindufti, og einnig glútenóþol sem er allt meira og minna tilkomið vegna míns fyrri lífsstíls.”

Athugasemd: Hvaða fag var það sem hann lærði? Allavegana er hann ekki útlærður í næringarfræði! Til að fá staðfest mjólkur- eða glútenóþol þarf maður að leita til sérfræðinga, ekki er nóg að skoða sjálfan sig og gera ráð fyrir að maður sé með þessi alvarlegu óþol. Og hvernig hann fékk þessi óþol er alger getgáta hjá honum. 

3. „Ég fer í gegnum það af hverju fólk vantar orku, af hverju það sefur ekki nægilega vel, af hverju það er með bjúgog af hverju fólk nær ekki af sér aukakílóunum, þótt að það sé alltaf í ræktinni. Þar legg ég til að fólk taki sig á í 30 daga, fari alveg eftir bókinni, og taki hægt og rólega inn nýjar fæðutegundir til þess að kanna hvernig líkaminn bregst við.“ 

Athugasemd: Fólk er eins misjafnt og það er margt og ástæða orkuleysis, svefnleysis og ofþyngdar er mjög misjöfn milli manna. Hægt er að veita einstaklingsráðgjöf á þessu sviði en á fjölda fyrirlestri er ekki hægt að koma með formúlu sem virkar fyrir alla. Þetta er enginn kúr segir Davíð en samt eru þetta bara 30 dagar sem hann er fá fólk til að breyta háttum sínum!  Hann gerir mikið útá þessa 30 daga og heimasíða hans er www.30.is sem segir okkur bara að hann er einn enn postulinn sem vill er að hvetja ykkar óþolinmóða lýðinn til mikilla breytinga á líkama og lífsháttum á stuttum tíma.

Fólk á alveg að fara eftir bókinni hans á þessum 30 dögum, en ekki að breyta lífsháttum sínum smátt og smátt eins og ráðlegt væri til þess að fólk næði árangri til lengri tíma. Afhverju ætti fólk og líkami þeirra að þurfa einhvern aðlögunartíma að svona miklu snilldarfæði sem þessi maður er að ráðleggja fólki að borða?  Þetta ætti að vera það mikill gæðamatur að líkaminn hlýtur að bregðast vel við þessu, þ.e.a.s ef þessi 30 daga formúla virkar?

4. „Lífrænt ræktaður matur er án allra aukaefna og allt að 40 sinnum næringarríkar ensá sem ekki er lífrænt ræktaður.”

Athugasemd: Hvar fær hann þess tölu?  40 sinnum næringarríkari? Er hann að meina í magni af vítamínum og steinefnum eða hverju og hvar er þessi rannsókn sem var gerð á þessu? Þetta er algert bull. Lífrænn matur er góður kostur en að segja eitthvað svona að hann sé 40 næringarríkari er bara bull og dæmir mest þann sem segir það.

5. „... rifjuð upp saga af fjölskyldu sem ákvað að hætta að kaupa lífrænt ræktaðan mat þegar kreppan skall á, en ákvað þess í stað að kaupa samskonar mat, en ekki lífrænt ræktaðan. Fljótlega komust þau að því að þau voru alltaf svöng þrátt fyrir að borða alveg samskonar fæðu”.

Athugasemd: Þessa fjölskyldu vill ég mjög gjarnan hitta! Þið þekkið best þerapista og svikara í næringarfræði á því að þeir eru alltaf að nefna persónuleg dæmi um virkni matvæla frá sjálfum sér eða fólki sem það þekkir en hafa sjaldnast vísindi eða staðhæfingar á bak við sig.

6. „Soja er það versta fyrir konur og verst af öllu er að þær eru farnar að fá sér soja í flestar máltíðir.
Það er ekki gott því í soja er að finna estrógenlík efni sem hafa slæm áhrif á hormónakerfið”

Athugasemd: Davíð er staðhæfingameistari mikill, engar rannsóknir hafa sýnt að sojavörur í hóflegu magni séu svona skaðlegar fyrir konur og hvað þá að soja sé svona mikil undirstaða máltíða hjá konum nú til dags. Ekki man ég eftir að hafa séð að neysla á soja hafi aukist svona mikið.  Í sojavörum eru jú  plöntuestrógen sem eru mjög lík estrógeni kvenna og bindast því estrógenvökum í líkömum kvenna. En að halda því fram að sojavörur í hófi hafi einhver stórvægileg áhrif á  estrógenjafnvægi í konum er bara hræðsluáróður.

7. „Hvað mjólkina varðar þá finnst mér gerilsneyðingin stærsti gallinn við hana, það á líka við um lífrænu mjólkina. Það er hins vegar hrein hollusta að drekka ógerilsneydda mjólk beint frá bónda”

Athugasemd: Gerilsneyðing mjólkur gerir það að verkum að við getum með fullu öryggi verið viss um að engar sjúkdómsvaldali bakteríur séu til staðar í mjólkinni – sem er mjög mikilvægt fyrir almannaheill og einn stærsti kostur mjólkur sem almenningur neytir mjög mikið, fyrir utan það náttúrulega hvað hún er næringarrík. 

Þetta með ógerilsneydda mjólk frá bónda er draumkennd sýn hjá Davíð því við búum flest nokkuð langt frá bóndabýli. Ég vill gjarnan gera tilraun á Davíð og athuga afhverju hann þolir ógerilsneydda mjólk betur en gerilsneydda mjólk? Það er ekkert í gerilsneyðingarferlinu sem ætti að valda einhverjum óþolum hjá neytanda, síður en svo.

8. „Davíð álítur að Íslendingar séu það sem hann kallar próteintýpur..Til nánari útskýringar ráðleggur hann próteintýpunni að borða 45% prótein, 20% fitu og 35 % kolvetni. Ég byggi þessa flokkun mína á flestum Íslendingum að mörgu leyti á reynslu sögunnar. Við sem lifum í köldu loftslagi þurfum meiri magn af fitu og próteinum og minna af kolvetnum. Kolvetnistýpur, sem búa hins vegar í heitu loftslagi þurfa almennt um 70% af kolvetnum, 20% af prótein og 10% fitu en þetta eru einmitt þau háu hlutföll sem við erum mörg að borða og þetta er það sem veldur því að við eigum í vandræðum með að halda línunum í lagi.“

Athugasemd: Af öllum þeim staðhæfingum sem þessi heildræni heilsuþjálfari heldur fram er þessi  staðhæfing um að Íslendingar séu próteintýpur sú allra klikkaðasta og hreinlega hættuleg almannaheill. Ég vona svo sannarlega að enginn ætli að leggja það á sig að borða 45% hitaeininga úr próteinum, það mun leggja alltof mikið álag á nýru auk þess að vera dýrt fyrir þann sem neytir svona próteinríkrar fæðu.

Í mastersnámi mínu í næringarfræði var aldrei minnst á mismunandi  flokka fólks í prótein, kolvetna eða blandaðar týpur.  Við lifum vissulega í köldu loftslagi sem fæstir finna þó lítið fyrir í upphituðum heimilum og vinnustöðum. Það er gott að Davíð er kominn með ástæðu þess að svona margir þjást af ofþyngd og offitu, ástæðan er semsagt  samsetning fæðunnar í 70% kolvetni, 20% prótein og 10% fitu en ekki of mikið af hitaeiningum í bland við hreyfingarleysi?! 

Vert er að benda lesendum á nýjustu könnum sem gerð var á mataræði Íslendinga (Könnun á mataræði Íslendinga 2002) að samsetning fæðunnar var þá 45% kolvetni, 18% prótein og 35% fita. Lýðheilsustöð ráðleggur Íslendingum að fylgja eftirfarandi leiðbeiningum um skiptingu orkuefnanna: Kolvetni  55-60% (þar af viðbættur sykur minna en 10%), prótein 10-20% og fita 30% (þar af hörð fita ekki meira en 10%).  Hvar Davíð fær þessa skiptingu á orkuefnunum (70% kolvetni, 20% prótein og 10% fita) í mataræði Íslendinga er mér hulin ráðgáta!

9. „Davíð bendir á að áður fyrr hafi Íslendingar verið borðað eins og próteintýpur og einnig neytt mun minna af unnum vörum. „Heilsa okkar og holdafar var þá í góðu lagi og það er oft gaman að fylgjast með elstu kynslóðinni borða mat og jafnvel tína fituna af diskunum hjá yngra fólkinu.... Amma og afi eru fólkið sem fer út í búð og kaupir sér feitan framhrygg og sker ekki af honum fituna.“

Athugasemd: Auðvitað var holdafar okkar í lagi þegar afi og amma voru ung , en þá unnu þau líka hörðum höndum allan daginn og bílar og tölvur þekktust varla!  Hann er semsagt að hvetja fólk til að neyta harðar fitu af framhryggjum til að tryggja rétt holdarfar og afburða heilsu okkar?  Það sér hver heilvita maður að þessi maður hefur enga þekkingu á næringarfræði eða almennri heilsu. Ég hvet alla sem lesa þessa grein að forðast harða fitu af framhryggjum, mikið magn harðrar fitu getur aukið líkur á hjarta-og æðasjúkdómum auk þess að vera mjög orkuríkt og auka líkur á offitu.

10. „Það fæst ekki betri og hollari olía til steikingar en kókosolían.... Hún er mjög hitaþolin og skemmist ekki, eða umbreytist ekki í transfitusýru við hitun. Það er í raun hægt að nota hana í staðinn fyrir allar aðrar olíur og/eða fitu í uppskriftum. Kostir kókosolíunnar eru margir því hún örvar brennsluna, dregur úr bólgum, eykur upptöku og nýtingu af Omega 3 og 6 fitusýrum og margt annað. Og öll umræða um að hún sé óholl er hreinasta vitleysa.”

Athugasemd: Gæti ástæða þessa lofssöngs Davíðs um kókosolíu verið sú að Heilsuhúsið (vinnuveitandi hans) er stór söluaðili kókósolíu á Íslandi? Þó ég sé lítið fyrir samsæriskenningar þá er þetta einum of augjóst, sérstaklega í ljósi þess að mikið af þessum staðhæfingum sem hann heldur fram um olíuna er bara söluræða en ekki staðhæfingar studdar af rannsóknum. Enn og aftur þætti mér mjög gaman að sjá þessar rannsóknir sem sýna að kókósolía örvi brennsluna og dragi úr bólgum.

Kókosolía er ekki þessi kraftaverkavara líkt og heilsubúðir og „heilsusérfræðingar” halda fram ekki frekar en spelt, spirulina, hörfræjarolía eða annað sem þessar heilsubúðir eru að reyna að selja. Þetta eru vissuleg allt ágætisvörur en að vera að „hæpa” þær upp til skýjanna til að auka sölu á þessum vörum er bara siðlaust!

Svo við klárum þetta með kókosólíuna þá er hún að stórum hluta mettuð jurtafita og eykur því frekar likur á hjarta-og æðasjúkdómum en fljótandi olíur með fjölómettuðum fitusýrum. Davið er fljótur að afgreiða hollustu þessarar olíu, svo ég vitni í hann „Þetta er kaldpressuð olía unnin úr ávexti  og því bráðholl”.  Það eru engin haldbær rök hjá honum við hollustu þessarar olíu, fyrir það  fyrsta ef þetta er unnið úr ávexti hlýtur þetta að vera hollt. Vín er líka unnið úr ávöxtum og heróín er unnið úr hinni fallegu opíumplöntu. Það að hún sé kaldpressuð þá á það við um flestar olíur í dag.

11. „.... komst ég að því sjálfur, eftir að ég kláraði fyrsta kúrsinn minn í næringar- og lífsstílfræðum fyrir sjö árum, að ég var með glútenóþol ..... hreinsaði m.a. burt allt glúten léttist ég um 19 kíló, þótt auðvitað hafi fleira komið til. En þarna fékk ég sléttan maga í fyrsta sinn í mörg ár og það sem meira er, mjóbaksverkirnir hurfu að mestu leyti, sem ég tengi beint við þetta óþol.....að staðreyndin er sú að vísindamenn telja að allt að 65% af hvítu fólki sé með óþol fyrir hveiti”

Athugasemd: Allt þetta kjaftæði um glútenóþol hjá fólki í dag er búið til af seljendum glútenlausra vara  og er talað upp af ”heilsusérfærðingum” líkt og Davíð. Staðreyndin er sú að aðeins 0.5 – 1.0% tíðni er glútenóþoli  á Vesturlöndum  og þessar tölur um að allt að 65% fólks sé með glútenóþol er ekkert annað en hræðsluáróður. Hvað fær menn til að fara með svona staðhæfingarvillur? Ég mundi trúa þessum orðum uppá framkvæmdastjóra í verksmiðjunni sem framleiðir bara glútenlausar vörur en ekki uppá mann sem titlar sig sem heildrænan heilsuþjálfara! 

12. „Rannsóknir hafa sýnt að eggjaneysla á morgnana stuðlar að fitubrennslu og ég bendi sérstaklega á að klínískar rannsóknir á síðasta áratug hafa leitt í ljós að egg hafi ekkert með hjarta- eða æðasjúkdóma að gera”.

Athugasemd: Það er vissulega rétt hjá Davíð að rannsóknir hafa verið að sýna það að það eru ekki strerk tengl milli eggjaneyslu og tíðni hjarta-og æðasjúkdóma en að fullyrða að eggjaneysla hafi EKKERT með hjarta-og æðasjúkdóma að gera er vitleysa. Rannsóknirnar sem Davíð er að vitna í sýna einmitt að hófleg eggjaneysla sé af hinu góða fyrir heilsu og hjarta- og æðakerfi.  Því ætti fólk sem er með greint of hátt kólesteról og/eða hjarta- og æðasjúkdóma  ekki að neyta meira en 2 eggjarauða á viku (má nota eggjahvíturnar að vild). 

13. „Fólk sem borðar egg er í raun í minni áhættu á að þjást af þessum heilsufarsvandamálum”.

Athugasemd: Þetta er hættuleg staðhæfing hjá Davíð og er ekki ábyrg næringarráðgjöf. Er hann að hvetja til óheftrar eggjaneyslu? Rannsóknir sýna að mikil eggjaneysla (>1 egg á dag) stuðli að aukinni tíðni á hjartabilunum.

14. „Það sem fæstir vita er að 85% af kólesteróli blóðsins kemur ekki úr fæðunni heldur eru mynduð af lifrinni eftir neyslu unnina kolvetna og sykurs”.

Athugasemd: Það er rétt að stór hluti kólesteróls í blóði er myndað í lifrinni þó ekki  85%  og að það komu frá neyslu kolvetna og sykurs er fjarri sannleikanum, þar er verið að blanda saman fitu-  og kolvetnaefnaskiptum.

15. „Allt sem þú setur inn í örbylgjuofn kemur út steindautt eða án meltingarensíma, vítamína, steinefna og snefilefna...örbylgjurnar skemma frumuhimnuna á þeim matvælum sem þeim er beint að. Eyðileggingin verður svo mikil að nemar í þörmunum þekkja ekki matinn sem mat og það getur valdið ónæmisviðbrögðum”

Athugasemd: Engar rannsóknir hafa sýnt fram á það að örbylgjur valdi svona mikilli skerðingu á næringargildi og innihaldi matvara líkt og Davíð heldur fram. Sýnt hefur verið fram á að örbylgjuhitun veldur einhverju tapi á næringarefnum og þá aðallega af vatnsleysanlegum vítamínum, þó  tapast mun minna af vatnsleysanlegum vítamínum við örbylgjuhitun en við suðu. B-12 vítamínið er sérlega viðkvæmt gagnvart örbylgjum og ætti að forðast að hita vörur ríkar af b-12 vítamínum í örbylgjuofnum.

16. „Prófið bara að gera tilraun: takið tvær pottaplöntur sem hafa verið ræktaðar eins og eru í svipuðu ásigkomulagi. Gefið annarri vatn úr krananum en hinni vatn sem hefur farið í örbylgjuofn í mínútu og kælið niður. Og vitið til, eftir níu daga verður örbylgjuplantan dauð.”

Athugasemd: Ástæða þess að örbylgjuvatnsplantan dafnar verr er líklega bara að vatnið sé heitara. Það gerist ekkert annað í örbylgjuvatni en kranavatninu. Eina sem gerist við örbylgjuhitunina er að örbylgjurnar koma hreyfingu á vatnssameindirnar sem veldur svo hitun vatns, það verður engin geislun eða gerast önnur efnahvörf í vatninu við örbylgjuhitun