Verður dópsala hluti af ríkisrekstri?

Árið er 2012, segjum 3. febrúar. Ungur ógæfumaður er handtekinn í Leifsstöð með 300 grömm af kókaíni. Hann geymir efnin í rassinum á sér og er söluandvirðið metið á fimm milljónir króna. Hann gæti átt á von á fangelsisdómi en kókaínið verður ekki gert upptækt. Það er nefnilega 2012. Fátækt vex dag frá degi, félagsleg vandamál eru fjölmörg, heilbrigðiskerfið er að liðast í sundur og ríkið munar um sérhverja krónu.

Einn liðurinn í nýju stefnunni hefur því verið ákveðinn að hámarka innkomu hvers ríkisdags, m.a. með því að taka öll fíkniefni sem finnast, koma þeim í sölu og nýta ágóðann í ýmis brýn þjóðþrifaverkefni. Kannski sleppur ungi ógæfumaðurinn með skrekkinn. Kannski þarf hann ekkert að sitja í fangelsi heldur dugar kannski bara að íslenska ríkið fái ágóðann af fíkniefnasölu hans. Myndu ekki allir „græða“ á því? Það verða hvort eð er alltaf fíkniefnaneytendur og skiptir ekki öllu af hverjum þeir kaupa? Svo er líka dýrt að hafa fólk í fangelsi.

Fáum heilvita manni dytti í hug að þetta gæti gerst í „siðvæddu“ samfélagi? En kannski leiðir þessi framtíðarmynd frá Keflavíkurflugvelli hugann að því sem er að gerast á Íslandi í dag. Menn deila um prinsipp og fórnarkostnað, hvort óværur skuli svældar burt, hvort gömlu og mygluðu haugarnir skuli jafnaðir við jörðu. Í stuttu máli sagt hvort Nýja Ísland sé enn á stefnuskránni og einn liðurinn í því er að taka ákvarðanir um hvort þetta fyrirtækið eða hitt skuli lifa eða deyja, hvort þessi gaur fái að halda gamla félaginu sínu eða fái að kaupa nýtt. Í því fári öllu hefur margoft heyrst að helsta hlutverk ríkisins sé að ná til sín sem mestum hagnaði á sem skemmstum tíma. Að ríkinu beri umfram allt að forðast að skrifa undir skuldbindingar sem gætu kostað það fleiri krónur en aðrar viðskiptalega sambærilegar skuldbindingar.

Kannski er dálítil Icesave-hugsun í þessu. Kannski er ekki úr vegi að spyrja: Gengur stefnan upp? Hvað með íslensku viðskiptamógúlana sem ýmsir telja að hafi gert nægan skaða fyrir, nú hafa sumir þeirra snúið aftur, m.a. til að kaupa upp nokkrar af helstu eigum viðskiptalífsins. Sumir þessara mógúla hafa afar vont mannorð. Sumir eru grunaðir um hroðalega viðskiptahætti, siðlitla kaupstefnu, sumir keyptu upp allt andóf á sínum tíma, sumir vörðu illa fengnum milljörðum í málsvarnir. Á hér allt ennþá að stjórnast af peningum og skammtímahagsmunum, var það ekki Gamla Ísland? Eiga sumir að fá að halda búðunum sínum þrátt fyrir vafasama viðskiptafortíð sína, bara af því að fjárhagsskaði íslenska ríkisins yrði enn aukinn ef einhver annar fengi búðirnar? Virðist sagan og sök mógúlanna í hruninu engu skipta? Er alltaf sami dagurinn á Íslandi, er bara til ein hugsun?

Kannski er umræðan bjöguð af því að við sjáum alltaf sömu stjórnmálamennina og sömu peningakarlana sem halda því að okkur að tilveran snúist mestöll um krónur og aura. Kannski væri betra að fylla fréttatímana af heimspekingum og siðfræðingum, mönnum sem vita að innviðir verða að vera í lagi svo þjóð geti þrifist. Traustir innviðir spretta af siðferði og heilbrigði en ekki græðgi, skammsýni og óheilbrigði. Það er heldur ekki hægt að horfa á lífið sem röð einangraðra atburða. Samfellan verður að vera fyrir hendi og hún mótast aldrei af skammtímanum.

Er kannski orðið tímabært að senda börnunum okkar skilaboð um nauðsyn þess að breyta rétt? Um samband þess að hegða sér vel og fá umbun í lífinu. Munu Íslendingar sjá að sér og leita aftur uppi grýtta braut höfuðdyggða og hreinleika eða ætlum við að halda áfram að verðlauna bófana okkar, bara af því að þeir eiga pening eða geta komið einhverju í verð?

Verður fæðingardeild Landspítalans fjármögnuð með efnum, seldum úr endaþörmum ógæfufólks í framtíðinni, eða ætlum við að fara aðrar leiðir?