15. jún. 2012 - 15:05Björn Jón Bragason

Þegar Reykjavík glataði hluta af sálu sinni

Borgaryfirvöld hyggjast loka hluta Laugavegar í sumar um tveggja mánaða skeið, svo sem kunnugt er, án þess þó að nokkur skynsamleg rök mæli með lokun götunnar, en lokun götunnar hefur haft í för með sér mikinn samdrátt í verslun. Austurstræti var lokað fyrir bílaumferð sumarið 1973, fyrst „í tilraunaskyni‟. „Tilrauninni“ var þó fram haldið, þrátt fyrir að nánast hver einasti kaupmaður við Austurstræti ritaði nafn sitt undir mótmælaskjal gegn áframhaldandi lokun haustið 1973. Svo fór að lokun götunnar varð banabiti verslunar við Austurstræti og nálægar götur þar sem áður var miðpunktur verslunar í Reykjavík, en fjöldinn allur af glæsilegum búðum var áður við Hafnarstræti, Aðalstræti og fleiri götur í Kvosinni.

Bjarni Sigtryggsson skrifaði áhugaverð grein í Alþýðublaðið í nóvember 1973 og fjallaði um reynsluna af lokun götunnar. Þar sagði hann meðal annars:

Það var óneitanlega nokkur sjarmi yfir hugmyndinni um Austurstræti sem göngustíg þegar þær voru ræddar af alvöru í vor, og teiknimyndir af fólki á ferð í rólegheitum á hellulögðu planinu innan um trjágróður litu svo vel út, að um leið og þær birtust í blöðum var komið almannasamþykki fyrir hugmyndinni. En þetta samþykki var af þeirri gerðinni, sem grundvallast á nýjabrumi. Örfáum dögum áður en götunni var lokað var enn verið að æfa strætisvagnastjóra í að ná beygjunni úr Lækjargötu inn í Skólabrú án stórslysa, og gekk varla stórslysalaust.

Flest leit þó vel út í byrjun, þegar hér skyldi innleitt „Strik“ að danskri fyrirmynd. Grípum aftur niður í grein Bjarna:

En hvað gerðist í rauninni þegar Austurstræti var á einni nóttu kippt út úr kvæði Tómasar og inn í danska hugmynd? Við vitum það nú. Kaupmenn hafa, sem sannir umboðsmenn Mammons, fengið heim sönnur fyrir því að verzlun í búðum þeirra hefur dregizt saman. Ein meginástæða fyrir því er auðvitað sú, að flestir sem koma til að verzla, geta hvergi lagt bifreiðum sínum, og þá færast viðskiptin út í hverfin þar sem bílastæði eru næg.

Og mannlífið breyttist til verri vegar, líkt og kaupmennirnir bentu á í mótmælaskjali sínu haustið 1973. Bjarni komst svo að orði:

Það fólk, sem helst setti svip sinn á götuna varð útigangslýður og pörupiltar.

Bjarni staðnæmdist því næst við eitt merkilegasta menningarfyrirbæri Reykvíkinga:

Og síðast en ekki síst komum við að þeim breytingum, sem urðu á því sérkenni borgarlífsins í Reykjavík, sem ef til vill er okkar sérkenni, og víst er að margir erlendir komumenn hafa heillast að. Það var þegar rúnturinn dó. Ef til vill fór þessi sérstaka samkoma fram í óþökk einhverra ráðamanna, og vissulega voru ekki allir lögreglumenn hlynntir því líflega og litskrúðuga tilbrigði reykvísks mannlífs, sem tendraðist í miðborginni eftir kvöldmatartíma. Enginn mun nokkru sinni lýsa því betur en skáldið Tómas Guðmundsson, hverja sál Austurstræti hafði — og eftir hálfs misseris reynslu af lokun Austurstrætis vitum við það að miðborgin er ekki í dag sá samkomustaður borgarbúa sem hann hefur verið á kvöldin um áratuga skeið.

Versluninni hnignaði ár frá ári og svo að segja engar búðir finnast lengur á því svæði sem áður var miðpunktur verslunar í borginni. Enn er all nokkur verslun á Laugavegi, en rétt að spyrja sig hvort borgaryfirvöld ætli ekki að læra af reynslunni? Grípum niður í lokaorð greinar Bjarna Sigtryggssonar frá árinu 1973:

Það er engu líkara en Reykjavík hafi glatað hluta af sálu sinni. Og það er aðeins einni spurningu ósvarað ennþá: Í hvers þágu?




(21-31)NRS  heilsudrekinn apríl 2016
24.des. 2015 - 16:20 Björn Jón Bragason

„Staðarákvörðun ókunn, allir á lífi“ Í haust eru liðin 65 ár frá Geysisslysinu – Björgunarvél festist á Vatnajökli

Geysir, milllandavél Loftleiða, átti að lenda á Reykjavíkurflugvelli tíu mínútum eftir miðnætti föstudaginn 15. september 1950, en vélin hafði haldið frá Lúxemborg klukkan 16:30 að íslenskum tíma. Engir farþegar voru um borð, aðeins sex manna áhöfn. Eðlilegt loftskeyta- og talsamband var við vélina frá Reykjavíkurflugvelli er hún var í nánd við Færeyjar. Þá var klukkan 21:30. Tæpri hálfri klukkustund síðar náðist aftur samband við vélina og taldi flugstjórinn hana nærri landi. Flugvélin yrði á undan áætlun og myndi lenda í Reykjavík klukkan 23:30.
06.des. 2015 - 21:00 Björn Jón Bragason

Lögreglustöðin grýtt og bílum hvolft

Mörgum finnst nóg um sprengingar, ærsl og læti á gamlárskvöld nú til dags. Þau ólæti eru þó ekkert í líkingu við það sem tíðkaðist í höfuðstaðnum á fyrri hluta síðustu aldar. Snemma varð það siður í Reykjavík eftir klukkan 21:00 á gamlárskvöld að fólk safnaðist saman í götum bæjarins til að kasta skoteldum, kínverjum og púðursprengjum. Árið 1924 keyrðu sprengingar í Austurstræti svo fram úr hófi að stórar rúður í búðargluggum sprungu.
18.nóv. 2015 - 13:44 Björn Jón Bragason

Er Grænland íslensk nýlenda?

Líklega þykir flestum spurningin í titli þessa pistils fjarstæðukennd. Á fyrri hluta síðustu aldar kom þetta álitaefni þó reglulega til umræðu hérlendis og samþykktar voru margar tillögur á Alþingi um að kannað yrði þjóðréttarlegt tilkall Íslendinga til Grænlands. Mikil skrif urðu um málið, en enginn af fjallaði þó um það af jafnmiklum lærdóm og dr. juris Jón Dúason.
20.sep. 2015 - 13:32 Björn Jón Bragason

Pólitískir óvitar

Vinstrimeirihluti Dags B. Eggertssonar í borgarstjórn samþykkti á dögunum – að óathuguðu máli – að sniðganga vörur frá Ísrael, svo sem frægt er orðið að endemum. En borgarstjórinn var gerður afturreka með viðskiptabannið þegar ljóst var að hann hafði stórskaðað íslenska hagsmuni. Ætla má að grundvöllur ákvörðunarinnar hafi verið ólögmætur, því „kveðjugjöf“ til borgarfulltrúa Samfylkingar mun seint teljast málefnaleg sjónarmið. Sjálfur hefur borgarstjórinn þegið boðsferðir til Kínverska alþýðulýðveldisins sem á heimsmet í mannréttindabrotum, en ekki hefur hann þó ljáð máls á að borgin leggi viðskiptabann á Kína.
05.sep. 2015 - 13:28 Björn Jón Bragason

Borgarstjóri þolir ekki dagsljósið

Fáir stjórnmálamenn þrá athygli fjölmiðla jafnheitt og Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri Samfylkingarinnar. Til marks um það eru 14 manns á launum hjá borgarbúum við að sinna kynningarmálum fyrir borgarstjórann í sérstakri áróðursmáladeild. Þetta gekk meira að segja svo langt í sumar að myndir birtust af borgarstjóranum á strætisvagnaskýlum borgarinnar, þó svo að enn séu þrjú ár til kosninga.
03.júl. 2015 - 09:00 Björn Jón Bragason

Þingmennskan á aldrei að vera fullt starf

Fyrir tæpri hálfri öld deildu þeir um það Bjarni Benediktsson og Eysteinn Jónsson hvort þingmennskan ætti að vera fullt starf eða einungis hlutastarf. Bjarni taldi að þingmennskan ætti aldrei að verða fullt starf; það væri nauðsynlegt fyrir þingmenn að gegna samhliða öðrum störfum úti í þjóðlífinu. Að mati Bjarna mætti ekki rjúfa lífræn tengsl þingsins við atvinnulífið í landinu með því að gera alla þingmenn að atvinnustjórnmálamönnum. Þvert á móti bæri að ýta undir að til þingstarfa veldust menn sem áunnið hefðu sér traust, hver á sínu sviði þjóðlífsins. 
24.jún. 2015 - 18:51 Björn Jón Bragason

Er versluninni að blæða út?

Á umliðnum árum og áratugum hefur sérvöruverslun í miðbæ Reykjavíkur hnignað mjög og fyrir því eru ýmsar ástæður.
12.maí 2015 - 15:35 Björn Jón Bragason

Að ráðast á Alþingi


06.maí 2015 - 11:01 Björn Jón Bragason

Vinstri grænir talibanar?

Margrét Frímannsdóttir sigraði naumlega í kjöri um formann Alþýðubandalagsins árið 1995, en flestir bjuggust við að keppinautur hennar og „erfðaprins“ flokksins, Steingrímur J. Sigfússon, næði kjöri. Margrét tók til við að uppfylla kosningaloforð sitt um stofnun nýs sameinaðs flokks vinstrimanna og árið 1998 var stofnaður þingflokkur Samfylkingarinnar, nýs flokks sem átti að sameina flokka á vinstri væng stjórnmálanna. Ýmsum hörðum vinstrimönnum mislíkaði sameiningin og þeir stofnuðu nýjan flokk, Vinstrihreyfinguna – grænt framboð. Þetta flokksbrot úr Alþýðubandalaginu bauð fyrst fram árið 1999 með Steingrím J. Sigfússon í broddi fylkingar. Ætla má að saga íslenskra vinstrimanna hefði orðið allt önnur hefði Steingrímur haft betur í formannskjörinu 1995.
30.apr. 2015 - 23:20 Björn Jón Bragason

Þórólfur eins og grár köttur

Í nýútkominni bók minni Bylting – og hvað svo? er meðal annars greint frá mikilli undanlátssemi ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur gagnvart erlendum kröfuhöfum föllnu bankanna. Ég innti Lilju Mósesdóttur, fyrrverandi þingmann Vinstri grænna, álits á því hverju hún teldi þetta sæta. Hún telur að meðal annars hafi verið vanþekkingu um að kenna. Þá hefðu völd embættismannakerfisins verið of mikil að hennar mati og fannst henni sem Þorsteinn Þorsteinsson hefði Steingrím J. Sigfússon fjármálaráðherra „í vasanum“, en Þorsteinn var ráðgjafi stjórnvalda vegna samninga við kröfuhafa. Lilja bætir við:

Björn Jón Bragason

Björn Jón Bragason er sagnfræðingur og lögfræðingur að mennt. Hann er ritstjóri Reykjavíkur vikublaðs. Eftir hann liggja fjölmargar fræðigreinar, auk bókanna Hafskip í skotlínu sem út kom 2008 og Bylting og hvað svo sem gefin var út árið 2015.


Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 19.5.2016
Að sýna sjálfum sér virðingu
Jón Sigurðsson
Jón Sigurðsson - 14.5.2016
Aflandsreikningar
Jón Sigurðsson
Jón Sigurðsson - 21.5.2016
Icesave - enn og aftur
Brynjar Nielsson
Brynjar Nielsson - 13.5.2016
Afvegaleidd aflandsumræða
Vilhjálmur Birgisson
Vilhjálmur Birgisson - 18.5.2016
Íslenskt verkafólk yfirgefið
Aðsend grein
Aðsend grein - 12.5.2016
Takið vel á móti Álfinum
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 21.5.2016
Nordau á Íslandi
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 22.5.2016
Dósentsmálið 1937
Akureyri vikublað
Akureyri vikublað - 24.5.2016
Ekkert djók heldur lífsins alvara
Fleiri pressupennar