Svartur blettur

Ég þakka Hreiðari Má fyrir yfirlýsinguna sem hann sendi mér og dreg ekki í efa sannleiksgildi þess sem þar kemur fram. Hins vegar er ég ósammála Hreiðari þegar hann segir að það að það sé fráleitt að halda því fram að þetta sé einn svartasti bletturinn á bankahruninu.

Ég er enn á þeirri skoðun að millifærslurnar frá Mön séu einhver svartasti bletturinn á bankahruninu. Óháð því hver framkvæmdi þær. Þær leiddu óbeint til að minnsta kosti eins sjálfsvígs eins og fram kemur hér. Það er mjög svartur blettur. Það er líka svartur blettur að fólkið fær sparnaðinn sinn ekki fyrr en árið 2017, eins og fram kemur hér og hér. Þá verður sumt af þessu fólki væntanlega ekki ennþá á lífi, enda töluvert af ellilífeyrisþegum í hópnum.

Það er afskaplega ljótt hvernig farið var með sparnað fólksins á Mön, hver svo sem tók endanlega ákvörðun um það.

Ég finn óskaplega til með fólki á efri árum sem missti ævisparnaðinn sinn í bankahruninu. Venjulegt fólk á venjulegum launum sem alltaf hefur sýnt aðhald og hefur náð að nurla saman sparnaði hægt og bítandi. Áratuga streði stolið á einu augabragði.

Á Íslandi var pressað á fólk að setja sparnaðinn í peningamarkaðssjóði, eða jafnvel úrvalsbréf (úrvalsvísitalan), sem urðu nánast að engu. Það er innbyggt í þig að treysta sérfræðingum. Þeir sem ráðlögðu fólki þetta áttu að vera sérfræðingar.

Þó að ég ætli ekki að bera mig á nokkurn hátt saman við þetta fólk, get ég vel skilið depurðina og gremjuna. Ég átti svolítinn sparnað sem varð fyrst til með skírnargjöf afa míns. Á 30 árum ávaxtaðist þessi gjöf og við hana bættist með reglulegum sparnaði og við sérstök tilefni, eins og fermingu og útskriftir.

Mér var sagt að fara með peninginn í peningamarkaðssjóð. Þar væri engin áhætta, en góð ávöxtun. Þar lá peningurinn í nokkur ár. Mitt árið 2008 var mér hætt að lítast á blikuna, þannig að ég fór í bankann og sagðist vilja meira öryggi. Þá var mér bent á stuttan skuldabréfasjóð. Algjörlega pottþétt var sagt. Ríkisskuldabréf nær eingöngu. Engin áhætta.

Þegar allt hrundi síðasta haust fór stutti skuldabréfasjóðurinn verr en peningamarkaðssjóðirnir (sem ríkið borgaði með). Enn er verið að reyna að heimta eitthvað til baka úr sjóðunum, en það verður ekki nema hluti þess sem var í byrjun. Ég veit hvernig það er að standa fyrir framan sérfræðing sem segir þér hvar þú átt að láta peninginn. Þú trúir því einfaldlega. Þess vegna hef ég sérstaka samúð með gamla fólkinu sem setti sparnaðinn sinn í sjóði eða bréf. Meirihlutinn af því vissi ekki að það væri að taka áhættu. Það trúði einfaldlega sérfræðingum. Svo einfalt er það.

Mér er engin sérstök vorkunn, enda er ég ungur maður og fæ vonandi mörg tækifæri í framtíðinni. Það sama verður ekki sagt um fólk sem er hætt að vinna og var rænt þeim peningum sem áttu að gera lífið betra síðustu árin. Góðærið var að miklu leyti byggt á sparnaði þessa fólks. Þess vegna er það einn svartasti bletturinn á bankahruninu þegar ævisparnaði fólksins á Mön var hent á bál Kaupþings í London. Óháð því hver tók þá ákvörðun.