Grunaður maður er ekki sekur

Lilja Mósesdóttir alþingismaður hefur svarað bréfi, sem Jóhannes Jónsson í Bónus sendi til nokkurra alþingismanna. Jóhannes kvartaði undan pólitískum ofsóknum vegna þeirrar gagnrýni, sem ýmsir, þar á meðal þingmenn, hafa haldið uppi á afgreiðslu Arion banka á málum Haga. Sérstaklega kvartaði Jóhannes undan ummælum Lilju, sem hann túlkaði sem gagnrýni á að hann fengi að kaupa hlut í Högum.

Víst er, að gagnrýnin á Arion banka vegna Haga, bæði innan og utan þings, hefur verið harkaleg, ósanngjörn og ómálefnaleg. Bankinn hefur farið að lögum og reglum í afgreiðslu sinni á Hagamálinu og leitast við að tryggja hagsmuni bankans. Víst má telja, að Arion banki hefði fengið hæsta mögulegt verð fyrir Haga með beinni sölu til gömlu eigenda félagsins, en til að skapa sátt um málsmeðferðina fór bankinn þann meðalveg að setja félagið í opið útboðsferli, skrá það á markað, og gefa Jóhannesi Jónssyni og stjórnendum kost á að kaupa 15 prósent í Högum á almennu útboðsverði.

Lilja segist ekki hafa átt við Jóhannes, er hún lýsti því yfir að grunaðir menn ættu ekki að fá að eignast fyrirtæki að lokinni fjárhagslegri endurskipulagningu. Jóhannes hefur ekki stöðu grunaðs manns.

Þetta er gott og blessað hjá Lilju, og ánægjulegt að hún skuli ekki taka þátt í þeirri herferð gegn Jóhannesi Jónssyni, sem Morgunblaðið hefur lagt upp í, en það stenst engan veginn að útiloka grunaða menn frá því að eignast fyrirtæki. Í 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands segir: „Hver sá sem er borinn sökum um refsiverða háttsemi skal talinn saklaus þar til sekt hans hefur verið sönnuð.“ Af þessu leiðir, að ekki er hægt að mismuna mönnum á grundvelli þess, að þeir hafa stöðu grunaðs manns. slíkt er brot á stjórnarskránni.

Lilja Mósesdóttir hefur að mörgu leyti haft uppi jákvæðan og uppbyggjandi málflutning innan og utan þings. Hún er einn af skynsamari þingmönnum þjóðarinnar. Í þessu máli fer hún hins vegar villu vegar.

Það er mjög mikilvægt að fjárhagsleg endurskipulagning íslenskra fyrirtækja tefjist ekki og áríðandi að þau lendi sem fæst í varanlegri eign bankanna. Alþingi samþykkti í haust lög nr. 107, 2009, sem beinlínis beina þeim tilmælum til bankakerfisins, að það reyni að vinna með eigendum fyrirtækja að endurreisn þeirra. Þetta er skynsamlegt vegna þess að mörg fyrirtæki á Íslandi standa höllum fæti vegna hruns krónunnar og bankanna en ekki vegna lélegs reksturs.

Úr hópi alþingismanna og fleiri heyrast í auknum mæli raddir, sem krefjast þess að vikið verði frá grundvallarreglum réttarríkisins vegna þess að nú séu uppi svo sérstakar aðstæður hér á landi. Það er einmitt þegar á bjátar og á móti blæs, sem mikilvægt er að víkja ekki af braut réttarríkisins. Mannréttindi, sem ekki eru almenn, eru öfugmæli. Menn eru saklausir þar til sekt þeirra er sönnuð og skiptir þá engu þó að þeir hafi verið bornir sökum um refsiverða háttsemi.

Það hefur aldrei verið mikilvægara en einmitt nú, að íslenska réttarkerfið fái að vinna úr þeim refsimálum, sem koma upp í kjölfar hrunsins, í samræmi við lög og grundvallarreglur. Dómstóll götunnar má ekki fara með forræði þessara mála, hvorki innan né utan þings.