Fyrrverandi tilvonandi og tilvonandi fyrrverandi...

Þegar aðrar þjóðir lenda í efnahagskrísum leita þær til frjálslyndra, markaðssinnaðra stjórnmálaafla til að vísa veginn út úr ógöngunum. En, það var ekki hægt hér á Íslandi eftir hrunið vegna þess að eini stjórnmálaflokkurinn sem lagst hefur á sveig með markaðshagkerfi – alla vega í orði kveðnu – hafði leitt ríkisstjórn í tæpa tvo áratugi fyrir hrun og var álitinn hluti vandans en ekki lausnarinnar.

Þess vegna sitjum við Íslendingar uppi með afleita ríkisstjórn sem greinilega ræður ekki við verkefni sitt. Með þessu er því ekki haldið fram að ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum hefði verið eitthvað betri kostur eftir kosningarnar 2009. Sá flokkur hefur sína djöfla að draga og líður fyrir að gamlir syndaselir og sérhagsmunaverðir hafa enn allt of mikil áhrif á stefnu flokksins og baráttumál. Hugsanlega hefði þó Sjálfstæðisflokkurinn verið skömminni skárri en núverandi hörmungarstjórn, sem samanstendur af gamla Alþýðubandalaginu. Allir ráðherrar hennar, fyrir utan Jóhönnu Sigurðardóttur, eru fyrrverandi alþýðubandalagsmenn. Jóhanna sjálf hefur svo alla tíð í raun verið eitthvað til vinstri við Alþýðubandalagið þó að sögulegar og ættfræðilegar tilviljanir hafi ráðið því að hún fann sér á tímabili skjól í Alþýðuflokknum.

Öllum má ljóst vera, að slík ríkisstjórn ræður ekki við efnahagslega endurreisn. Ráðherrar hennar og hugmyndafræðingar virðast telja hagvöxtinn myndast hjá ríkinu sjálfu og að embættismannakerfið skili meiri útflutningstekjum en framleiðsluatvinnuvegir. Einhverjir hefðu þó alla vega vonast til að að félagslegt réttlæti yrði í hávegum haft hjá svo ættgöfugri ríkisstjórn.


Ráðandi afl í ríkisstjórninni er fjármálaráðherrann, sjálfur fyrrverandi tilvonandi erfðaprins Alþýðubandalagsins eins og Margrét Frímannsdóttir lýsir svo vel í ævisögu sinni, Stelpan frá Stokkseyri. Landsmenn kynnast nú á eigin skinni erfðaprinsinum úr Þistilfirði og verkum hans. Ekki hafði „norræna velferðarstjórnin“ fyrr tekið við völdum en fjármálaráðherrann gaf erlendum kröfuhöfum gömlu bankanna skotleyfi á íslenska skuldara. Þar með var útséð með „skjaldborgina“, sem forsætisráðherra talaði um í tíma og ótíma en minnist ekki á lengur.

Í stað þess að nýta svigrúmið, sem neyðarlögin gáfu íslenskum stjórnvöldum til að leiðrétta stökkbreyttar skuldir heimila og fyrirtækja, var ákveðið að gefa mörg hundruð milljarða úr landi til spákaupmanna á Wall Street. Því til viðbótar hóf „norræna velferðarstjórnin“ baráttu fyrir því að íslenska þjóðin gengi í opna ábyrgð upp á þúsund milljarða gagnvart breskum og hollenskum stjórnvöldum. Annars átti víst allt að fara til fjandans á Íslandi og enginn myndi vilja tala við okkur framar. Við vitum hvernig það fór. Í Icesave og fleiri málum hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar gengið fram með lygum og loddaraskap.


Ríkisstjórnin kom á laggirnar nýju embætti Umboðsmanns skuldara. Það er reist á grunni hinnar gömlu Ráðgjafarstofu heimilanna, sem starfaði undir handarjaðri og fyrir reikning bankanna. Lítil breyting virðist hafa orðið á þó að nafni og tilgangi embættisins hafi verið breytt í orði kveðnu. Upphaflega átti Runólfur Ágústsson, fyrrverandi rektor á Bifröst, að veita embætti Umboðsmanns skuldara forystu. Hann þurfti að segja sig frá embættinu vegna þess að fram í dagsljósið komu upplýsingar um að hann hefði í eina tíð skuldað þó nokkra peninga og jafnvel þurft skuldaaðlögun sjálfur. Það þótti ótækt að umboðsmaður skuldara hefði reynslu af því sjálfur að skulda peninga. Sjálfsagt hafa bankarnir lekið skuldasögu Runólfs til fjölmiðla til að koma á hann óorði.

Plottið gekk upp og bankarnir héldu sinni manneskju í embættinu. Fyrrverandi forstöðumaður Ráðgjafarstofu heimilanna – sem í raun réttri var framlenging á innheimtustarfsemi bankanna – var ráðinn Umboðsmaður skuldara. Hvað hefur síðan gerst? Jú, tæplega þrjúþúsund manns hafa óskað eftir liðsinni embættisins. Eru þá ótaldir þeir, sem vísað er frá umboðsmanni vegna þess að vonlaust sé fyrir þá að hljóta úrlausn sinna mála. Tuttugu og tveir hafa lokið greiðsluaðlögun, eða vel innan við 1 prósent. Afköst embættisins hrjáðum skuldurum til hjálpar mælast sem sagt í prómillum.

Já, sértæku aðgerðir ríkisstjórnarinnar til hjálpar skuldurum þessa lands hafa reynst haldlitlar. Hagsmunir kröfuhafa hafa verið í fyrirrúmi og ekki verður betur séð en að Umboðsmaður skuldara sé í raun hluti af innheimtukerfi bankanna – sérhæft embætti með þann tilgang að reikna nákvæmlega út hversu mikið er hægt að kreista út úr hverjum og einum viðskiptavini. Nú skal ekki kastað rýrð á starfsfólk embættisins. Þar vinna um 60 manns, sem margir eru eflaust ágætis fólk, sem vill láta gott af sér leiða. Það má hins vegar velta fyrir sér hvort ekki hefði verið ódýrara og skilvirkara fyrir ríkið að einfaldlega velja 50-100 manns af handahófi úr hópi skuldara og niðurgreiða skuldir þess hóps þannig að þær yrðu viðráðanlegar frekar en að halda úti stórum vinnustað, sem afgreiðir 22 viðskiptavini á 10 mánuðum. Er þetta ekki ansi dýr atvinnubótavinna?

Þegar bankarnir sjálfir bregðast við gagnrýni og kynna úrræði fyrir skuldara – eins og Landsbankinn gerði á dögunum – er fyrsta hugsun fjármálaráðherra sú að skattleggja verði skuldarana, sem njóta góðs af úrræðunum. Manni verður einfaldlega flökurt. Skattlagningarhugmyndir erfðaprinsins eru einstaklega ógeðfelldar og afhjúpa væntanlega hans innsta eðli.


Í eldhúsdagsumræðum á Alþingi barði fjármálaráðherra sér á brjóst og nefndi útlendinga til vitnis um að allt væri nú á uppleið á Íslandi. Forsætisráðherra tók ekki þátt í umræðunni – sem er nokkuð óvenjulegt ef mér skjátlast ekki – heldur sat drýldin undir henni þannig að kyndilburðurinn féll í hlut erfðaprinsins fyrrverandi tilvonandi. Ef ég man rétt skrifaði fjármálaráðherra í fyrrasumar greinaflokk um upprisu efnahagslífsins hér á landi – upprisu, sem enginn merkti nema hann í sínum ráðherrastól. Ekki varð upprisan þá en núna er semsagt komið að því. Útlendingar eru yfir sig hrifnir af hagstjórn ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og starfsmenn Fjármálaráðuneytisins spá hagvexti.

Kannski einhver ætti að benda sérfræðingum OECD og öðrum útlendingum, sem mæra hagstjórn Steingríms J., á biðraðirnar eftir mat hér í landi hinnar „norrænu velferðarstjórnar“. Þeir, sem eru hvað hrifnastir af árangri stjórnarinnar, ættu kannski að prófa að búa hér á landi í svosem mánuð og reyna að lifa af lágmarkslaunum – já, og þeir ættu kannski líka að prófa að lifa við það skattaumhverfi, sem Steingrímur J. býr þessari þjóð og atvinnulífi hennar.

Sérfræðingar OECD ættu að reyna fyrir sér við fyrirtækjarekstur og prófa að fara í banka hér á landi. Þá kæmust þeir væntanlega að því að hér á landi starfa ekki bankar heldur einungis innlánsstofnanir og innheimtufyrirtæki. Það er nefnilega ekki búið að fjármagna nýju bankana. Þeir sjá einungis um að innheimta fyrir kröfuhafa gömlu bankanna eins og frægt er orðið.


Í gær var tilkynnt um skuldabréfaútgáfu íslenska ríkisins erlendis. Fjármálaráðherra fagnar henni svo sem vænt má. Ekki eru liðnir nema tveir mánuðir síðan þjóðin hafnaði Icesave samningum ríkisstjórnarinnar rétt eina ferðina. Í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar málaði fjármálaráðherra skrattann á vegginn og sagði allt helfrjósa hér á landi ef samningnum yrði hafnað. Enginn myndi vilja lána Íslendingum peninga.

Fjármálaráðherra laug að þjóðinni í aðdraganda Icesave þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Það er ekki gengið frá milljarða skuldabréfaútboði á einni nóttu. Það tekur marga mánuði að undirbúa slíkt. Undirbúningur skuldabréfaútboðsins, sem tilkynnt var um í gær, hefur því verið langt kominn í apríl, þegar fjármálaráðherra hótaði þjóðinni útilokun frá alþjóðlegum fjármálamörkuðum ef Icesave yrði hafnað. Þar talaði hann gegn betri vitund. Það er eins og erfðaprinsinn fyrrverandi tilvonandi geti varla hóstað upp úr sér einu einasta sönnu orði.


Í dag tilkynnti svo Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) að ef Íslendingar greiði ekki Icesave kröfur Breta og Hollendinga innan þriggja mánaða muni stofnunin höfða mál gegn Íslandi fyrir EFTA dómstólnum vegna málsins. Þessi hótun er fyrirsjáanleg og í takt við það sem Per Sanderud forseti ESA hefur áður látið í ljós. Sanderud hefur komið fram af þjósti við Íslendinga í þessu máli. Það er óþarfi að kippa sér upp við þetta. Nú blasir við að eignir Landsbankans duga fyrir kröfum Breta og Hollendinga og þeir geta veskú beðið eftir því að þær verði greiddar út en hirt þrotabúið ella. Sennilega láta flestir þóttafullar hótanir Sandruds sem vind um eyru þjóta nema kannski helst Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra, sem ærist af skelfingu í hvert sinn, sem útlendingur hótar málshöfðun.

Sjálfstæðisflokkurinn er laskaður. Þó að einstakir þingmenn hans og jafnvel forystan sjálf reyni að hamra á stóru málunum er starfandi innann flokksins eins konar fimmta herdeild, sem hefur þann tilgang einan að standa vörð um hagsmuni LÍÚ og halda Íslandi utan við ESB. Þó að þetta sé fámennur hópur er hann áhrifamikill innan flokksins og slær vopnin úr höndum flokksforystunnar við hvert tækifæri. Lýsandi dæmi um skaðleg áhrif fimmtu herdeildarinnar er sú orka og sá tími, sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur varið í andstöðu við frumvörp ríkisstjórnarinnar um fiskveiðistjórnun.


Þessi frumvörp eru umdeild innan stjórnarflokkanna og lítil hætta á að þau fari í gegn um Alþingi nema vel útvötnuð. Sérhagsmunaverðirnir leynast víðar en í Sjálfstæðisflokknum. Samt hefur Sjálfstæðisflokkurinn kosið að gera sig að samnefnara þeirra, sem ekki vilja breyta neinu í sjávarútvegi – samnefnara þeirra, sem standa í vegi þjóðarvilja í sjávarútvegsmálum. Fyrir vikið minnkar fylgi flokksins og fylgi stjórnarinnar eykst á sama tíma og svik fjármálaráðherra við heimilin og fyrirtækin eru afhjúpuð.

Raunar er stefna ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum óútskýranleg. Sama ríkisstjórnin og vill ganga í ESB berst nú fyrir því að fiskveiðistjórnunarkerfið – sem er í raun helsta tromp okkar í samningaviðræðum við ESB – verði lagt í rúst. Þetta er eins og öfugmælavísa.


Einu sinni var Ögmundur Jónasson í fylkingarbrjósti Sigtúnshópsins, sem hafði farið illa út úr misgengi launa og lána. Þá hafði Ögmundur réttlætiskennd og barðist fyrir málstað þeirra, sem svínað var á. Nú situr Ögmundur í ríkisstjórn, sem er búin að afsala hagvexti næstu ára í hendur útlendra spákaupmanna. Ögmundur hefur lagt blessun sína yfir þá gjörð Steingríms J. Sigfússonar að afhenda mörg hundruð milljarða, sem áttu að fara í leiðréttingar lána, beint til hrægamma á Wall Street. Það er greinilegt að Sigtúnshópur Ögmundar er búinn að koma ár sinni vel fyrir borð og sennilega hefur enginn úr hópnum lánað börnum sínum veð til íbúðakaupa.


Jóhanna Sigurðardóttir lætur eins og hún sé hokin með kústinn að sópa burt vandanum, sem hún og Steingrímur J. fengu í arf eftir „hrunflokkana“ og „hrunstjórnina“. Hún lætur þess ógetið að hún gegndi lykilráðherraembætti í „hrunstjórninni“. Það var hún, sem keyrði Íbúðalánasjóð áfram í aukin útlán 2008 eftir að hafa skuldbundið sig til að draga úr útlánum sjóðsins. Það var skilyrði af hálfu norrænna seðlabanka fyrir lánafyrirgreiðslu við Seðlabanka Íslands að dregið yrði úr umsvifum ÍLS. Jóhanna lofaði að verða við því en sveik það loforð – ekki fyrsta og ekki síðasta loforðið, sem hún svíkur.

Já, Steingrímur J. er fyrrverandi tilvonandi erfðaprins Alþýðubandalagsins. Stelpan frá Stokkseyri setti strik í reikninginn hjá honum og í kjölfarið stofnaði hann VG til að fá nú einhvers staðar að vera formaður. Nú getur þjóðin huggað sig við að ekkert varir að eilífu. Jóhanna Sigurðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon og aðrir ráðherrar þessarar ríkisstjórnar eru blessunarlega tilvonandi fyrrverandi ráðherrar. Fólkið í biðröðinni eftir matargjöfum getur yljað sér við þá tilhugsun, að það eru ekki nema tæp tvö ár í mesta lagi þar til kjósendur fá tækifæri til að sparka skussunum út. Þessi ríflega 99 prósent, sem ekki fá úrlausn sinna mála hjá Umboðsmanni skuldara, bíða án efa spennt eftir því að fá tækifæri til að láta ráðherra þessarar ríkisstjórnar og stuðningsmenn hennar á Alþingi axla pólitíska ábyrgð.