Vorum við einu fíflin?

Eitt af því íslenskum útrásarvíkingum hefur verið legið á hálsi er hvernig þeir lifðu meðan góðærið stóð hæst. Snekkjur, einkaþotur, lúxusvillur, gull ofan á brauð, Oxford Street, Gumball kappaksturinn og svo mætti lengi telja.

Fjölmiðlar hafa verið duglegir að fjalla um lifnað þessara manna, af mörgum ástæðum. Í fyrsta lagi er gott að vita í hvað peningarnir fóru, í öðru lagi voru víkingarnir ekki beint að fela þennan lifnað sinn og í þriðja lagi er forvitni náungans nær ósvalandi. Munurinn er bara sá að fyrir hrun fylltist fólk lotningu yfir þessum fréttum, nú fyllast menn viðbjóði.

En af umræðunni að dæma virðist sem svo að við Íslendingar höldum að lifnaður útrásarvíkinganna sé einsdæmi í veraldarsögunni. Því fer fjarri. Áður en lengra er haldið er rétt að taka fram að þetta er ekki einhver varnarræða fyrir þessa menn, því fer fjarri. Það var ógeðfellt hvernig margir þeirra höguðu sér, til dæmis með því að þurrka upp bótasjóði tryggingarfélaga og sýsluðu með annarra manna fé.

Í upphafi áratugarins sprakk einhver stærsta eignabóla í sögunni. Japanir, þessi annars hógværa og frábæra þjóð, lifðu sitt góðæri á 9. áratugnum. Það bókstaflega flæddi allt í peningum. Svo dæmi sé tekið þá var landið sem keisarahöllin í Tókýó stóð á (7,4 km2) verðmætari en öll Kalifornía. Sumar sögur segja verðmætari en Frakkland. Ef þú lést 10 þúsund jena seðil falla til jarðar  í Tókýó (14 þús. ísl), þá var bletturinn sem hann lenti á miklu verðmætari en sjálfur seðillinn. Slík var geðveikin. Japanski efnahagurinn var, líkt og sá íslenski, tifandi tímasprengja og afneitunin var sú sama.

En hvernig voru japanskir viðskiptamenn? Þeir fóru að sjálfsögðu í útrás, til dæmis til Bandaríkjanna þar sem þeir keyptu sjálft Rockafeller Center. Bandaríkjamenn voru orðnir svo tortryggnir í garð Japana sem keyptu allt sem falt var þar vestanhafs, að Japanir voru gerðir að vonda kallinum í Hollywood myndunum í stað Rússa. Í viðtali við BBC á dögunum var áhugavert viðtal við japanskan leigubílstjóra sem áður var spákaupmaður í Tókýó. Hann lýsir því hvernig hann og viðskiptafélagar hans fóru út að borða, stundum á hverjum degi, fyrir mörg hundruð þúsund jen.

Eins og á Íslandi var bjartsýnin í hæstu hæðum og menn tóku lítið mark á viðvörunarorðum. Þegar ég bjó í Tókýó skrapp ég einu sinni sem oftar í golf fyrir utan borgina. Japanir fengu golfæði í góðærinu og það eru á þriðja þúsund 18 holu golfvellir í landinu. Á einum vellinum stóð 14 hæða lúxushótel sem aldrei hafði verið notað. Það fór á hausinn um leið og bólan sprakk og staðið tómt í 15 ár.

Í Japan Times er að finna þessa athyglisverðu grein þar sem segir meðal annars:

„For many people, it was one big, expensive party...Stories of housewives in Nara sipping $500 cups of coffee sprinkled with gold dust or businessmen spending tens of thousands of dollars in Tokyo's flashy restaurants and nightclubs were legion.“

Sem sagt, Japanir borðuðu líka gull. Það gerðu Rússar líka, en sögur af eyðslu þeirra eru þegar orðnar goðsagnakenndar. Japan hefur aldrei náð sér á strik eftir að bólan sprakk. Til að halda „hjólum efnahagslífsins“ gangandi var farið út í stórframkvæmdir, með áherslu á stór. Þeir bókstaflega steyptu strandlengjuna og byggðu brýr lengst út í rassgati, bara til þess að byggja. Aldrei var farið í almennilegt uppgjör vegna þess sem gerðist. Þeir héldu áfram að kjósa sama spillta stjórnmálaflokkinn ár eftir ár og spillingin er enn víðtæk. Að mörguleyti er Japan því víti að varast fyrir Íslendinga.

Þegar öllu er á botninn hvolt er niðurstaðan ávallt sú sama. Ef þú lætur fífl hafa peninga er hann samt sem áður fífl. Sama hverrar þjóðar það er. Fíflið verður bara meira áberandi.