Allt fyrir atvinnu

Fyrir ótal mörgum var mótuð sú stefna að enginn skyldi vera atvinnulaus á Íslandi. Þeir sem ekki ynnu fóru í aumingjaflokkinn.

Og það er ekkert sem Íslendingar virðast óttast eða fyrirlíta jafn mikið og atvinnuleysi. Þeir virðast jafnvel gera hvað sem er fyrir atvinnu.

Þetta viðhorf var ekki óalgengt gagnvart þeim sem ekki vildu kynja álveri fyrir austan. Óttinn var við fólksflóttann, að unga fólkið hyrfi á braut, að fjölda atvinnuleysi yrði staðreynd. „Á hverju ætla Austfirðingar þá að lifa – loftinu?“ var spurningin og virðingin fyrir rökum þeirra sem börðust gegn álverinu endurspeglaðist í besta falli í orðunum „Við hljótum samt öll að vera sammála um að við verðum að hafa vinnu.“

Í stækkaðri útgáfu blasir sama staða við Íslendingum (Reykvíkingum og nærsveitungum) og gerði við Austfirðingum fyrir áratug. Eða tuttugu árum eða þrjátíu árum.. fjörutíu eða fimmtíu þegar hugmynd um stórvirkjanir (LSD – Langstærsta drauminn) komu þar fyrst fram.


Þegar bankakerfið hrundi tóku við ræður um uppbyggingu hins Nýja Íslands. Enn hafa þær vart náð lengra en í innantóma frasa og litlar efndir.

Kannski er best að segja að Nýja Íslandi hafi ekkert lært og öllu gleymt.

Hversu mikla umræðu hafa menn orðið varir við um hvers konar samfélag við viljum móta? Hvernig á siðferðið að vera? Hvernig á stjórnkerfið að vera? Hvaða gildi viljum við hafa að baki samfélaginu? Á hverju viljum við byggja atvinnulífið?

Einhver hefur umræðan verið- jú. En háværari hefur umræðan verið um hversu snöggt við getum komið okkur af botninum, hverjir hafi verið nógu miklir skíthælar fyrir haustið 2008 og hverja eigi að læsa inni.

Þessi umræða skilar í mestu lagi einhverri útrás fyrir reiðina. Sem er vitaskuld ekki á nokkurn hátt okkur að kenna.


Talandi um siðferðið og atvinnuna þá virðist eiga að taka við hverju því atvinnutilboði sem gefst. Hvalveiðar, nýjar virkjanir, stóriðja, spilavíti og hernaðarfyrirtæki  - skiptir engu.

Þeir sem dirfast að setja sig upp á móti þessu eru sakaðir um að vera á móti atvinnuuppbyggingu, framtaki einstaklingsins, ætla að lifa á loftinu, blindaðir af hugsjónum og ég veit ekki hvað. En þetta hljómar allt kunnuglega.

Þeir eru til sem trúa því að við getum unnið okkur út úr efnahagskreppunni á augabragði með gömlu fíkniefnunum sem áður skiluðu okkur taumlausri gleðivímu og síðan dimmum bömmer.

Það að umræðan um hvort veita eigi afslátt af umhverfiskröfum fyrir nýja stóriðju þykir mér sláandi. Skárra þykir mér að unga fólkið sem ég umgengst virðist almennt á móti hinu friðelskandi, vopnlausa hernaðarfyrirtæki.

„Gunnar – á ég að trúa því að við séum loksins sammála um eitthvað?“ hrópaði náinn vinur minn upp yfir sig þegar við ræddum málið. Ég bað hann að gleðjast ekki um of. Okkur hlyti að leggjast eitthvað til.

Í umræðunni um samfélagslega ábyrgð fyrirtækja er stundum talað um að ábyrgðin felist ekki endilega í því hvernig arðinum sé varið heldur hvernig hann verði til. Það er kannski rétt að uppfæra þessi orð á atvinnu, það skipti ekki bara máli að hafa vinnu heldur við séum sátt við hverju vinnan skilar af sér. Við getum aldrei alveg þvegið hendur okkar af afurðunum og afleiðingunum.


Annar vængur þessarar umræðu er að allt sé ríkisstjórninni að kenna. Stjórnarandstaðan, einkum Sjálfstæðisflokkurinn, hafa hamrað á frasanum í um það bil ár.

Ríkisstjórninni til varnar, verður að segjast að hún tók ekki bara við hrundu efnahagskerfi heldur einnig hrundu stjórnkerfi og brotnu samfélagi. Það tekur meira en ár að rétta landið við svo vel sé.

Það sem stjórnin flaskaði á var að fara beint í sömu gömlu flokkaskotgrafirnar og beita, að minnsta kosti á köflum, sömu aðferðum og flestar fyrri stjórnir.

Már Guðmundsson, seðlabankastjóri, útskýrði í seinustu viku að hvaða gagni erlend lán kæmu íslenska þjóðarbúinu. Í raun þyrftum við þau ekki. Viðsnúningurinn gæti jafnvel orðið sneggri án þeirra. Á móti kæmi að lendingin væri miklu verri, botninn dýpri.

En áður en við lendum væri kannski ráðlegt að ákveða hvar við ætlum að lenda.