16. júl. 2011 - 10:00Björgvin G. Sigurðsson

Dómsmorð

Lífshlaup Sævars Ciesielski var harmrænt og dramatísk. Hamfarakennt æði rann á hluta stjórnvalda, fjölmiðla og þjóðarinnar árið 1976 þegar Guðmundar- og Geirfinnsmálin stóðu sem hæst. Í því skelfingarfári kom flest það versta saman í einu úr mörgum áttum sem leiddi til sektardómanna þungu fjórum árum síðar. Málin eru án efa sérstæðustu sakamál sem upp hafa komið hérlendis. Alltaf hefur skuggi þess að í þeim hafi dómsmorð verið framið að gengnum pyntingum og harðræði sem ekki voru dæmi um í íslensku réttarfari öldum saman.

Eftir umfangsmikla rannsókn á þessum tveimur aðskildu mannshvörfum var ekkert sem benti til þess að mönnunum hefði verið banað. En að lokinni afar umdeildri rannsókn voru sex ungmenni dæmd til þungra refsinga. Sævar í ævilangt fangelsi í héraði sem var mildað í 17 ára fangelsi í hæstarétti. Að lokum sat hann inni í níu ár.

Við fráfall Sævars rifjast þetta ömurlega og óuppgerða mál enn á ný upp. Aldrei báru stjórnvöld gæfu til að fyrirskipa endurupptöku málsins. Þrátt fyrir ítarlega beiðni um það unna af Ragnari Aðalsteinssyni og Sævari sjálfum fyrir fjórtán árum síðan.

Þá endurupptökubeiðni gaf Sævar út í ansi magnaðri bók sumarið 1997; Dómsmorð.

Af því tilefni og vegna mikils áhuga á málinu hafði ég samband við Sævar og tók í kjölfarið opnuviðtal við hann í Vikublaðið sem ég starfaði á sem blaðamaður þau misserin. Í aðdraganda þess tók lagðist ég nokkuð yfir málið. Sat yfir gömlum fréttum af því á Þjóðarbókhlöðunni og las Dómsmorð spjaldanna á milli.

Á þessum tíma gekk Sævari vel og hann átti góða tíma. Við kynntumst vel í kringum viðtalið og héldum nokkru sambandi allar götur síðan. Hann var hispurslaus og blátt áfram í öllum samskiptum og ótrúlegt hvað hann hafði unnið sig upp úr beiskju og niðurbroti liðinna ára. Sævar hringdi niður á þing síðari árin og lét sækja mig í símann ef eitthvað lá við eða hann þurfti að erindast eitthvað eða fara yfir málin. Hann var bráðskapur og skemmtilegur maður þó að auðvitað hafi sú hörmulega meðerð sem hann hlaut af samfélagsins hálfu lungann úr sinni ævi markað djúp spor, líkt og gefur að skilja.

Sumarið 1997 var Sævar bjartsýnn á að mál hans hlyti endurupptöku og hann um síðir uppreisn æru eftir mannorðs- og dómsmorð fyrri tíma. Greinargerð Ragnars er ítarleg og sannfærandi. Sama er að segja um sögu Sævars í bókinni af þessum hræðilega tíma þar sem hann sat mánuðum saman í einangrun og sætti að því er virtist ótrúlegustu aðferðum við að brjóta hann niður og svæla fram játningar og frásagnir sem áttu sér ekki nokkra stoð í veruleikanum.

Margir voru til að taka undir kröfu Sævars um endurupptöku málsins. Hæstiréttur og yfirvöld dómsmála sinntu því í engu og daufheyrðust við sjálfsagðri kröfunni. Áfram var  málið allt óuppgert og hvíldi sem mara á samfélaginu. Sú skammarlega staðreynd blasir við með harkalegum hætti nú þegar Sævar er allur.

Ekki mun Sævar lifa að sá réttarfarslegi harmleikur sem GG málin eru verði gerður upp með réttlátum hætti. En svo sannarlega er betra seint en aldrei.

Enn eru flestir á velli sem að málum komu á seinni helmingi áttunda áratugarins og ekki skortir gögnin sem styðja endurupptökuna. Þar vísa ég í Greinargerð Ragnars sem lögð var fram í hæstarétti í febrúar 1997: 

Harðræðið sem hin grunuðu voru beitt, skortur á sönnurnargögnum og allar hinar yfirþyrmandi staðreyndirnar um framgang málsins sem virðist hafa verið keyrt til enda á pyntingum og niðurbroti meintra geranda í málinu.


Áfram blasir sú staðreynd við að ekkert réttarríki getur sætt sig við að mál af þessu meiði liggi óuppgert öllum til smánar. Nú hafa hæstiréttur og innanríkisráðherra tækifæri til þess að gera rétt í því feni óréttlætis sem hvílir yfir rannsókn og réttarfari öllu er varðar Guðmundar- og Geirfinnsmálin.

Innanríkisráðherra hefur það á hendi sér að beita sér fyrir því að endurupptaka málanna fari fram. Sómi væri Sævari og öllum hinum um seint sýndur, svo ekki sé minnst á stjórnvöld ef og þegar slík ákvörðun verður tekin. Því það verður gert um síðir. Nú er lag er þessi mál koma enn upp að Sævari gengnum.

Aftan á bókinni Dómsmorð skrifar Sævar; 

Sá sem sakar mann um refsiverðan verknað, verður að geta lagt fram óyggjandi sönnun fyrir málatilbúnaði sínum. Rannsóknaraðilar sökuðu mig um alvarlega glæpi, að hafa orðið tveimur mönnum að bana án þess að hafa nokkuð til að styðjast við. Það var ekki einu sinni vitað hvort að þeir aðilar sem ég átti að hafa banað, hefðu verið drepnir. Hvorki blóð né spor, eða ástæða var til staðar, sem gaf það til kynna. Ég þekkti hvorki Geirfinn né Guðmund, og ekkert vitni gat borið um að ég hafi þekkt þá.


Kjarnyrtara verður það varla. Svona blasti málið við Sævar að afplánun lokinni. Ekkert réttlæti er til í málinu nema endurupptaka þess.

Ragnar segir í niðurstöðu greinargerðar sinnar; 

Lögð hafa verið fram ný gögn eins og lýst hefur verið í greinargerð þessari....Í framlögðum gögnum er að finna nýjar upplýsingar um málsatvik og hinsvegar um málsmeðferð...Með þessu er átt við að því meiri vafi sem leikur á því að sönnunargögn einsog játningar hafi verið rétt metin, því meira máli skiptir hversu vel og löglega var staðið að rannsókn málsins utan og innan réttar og meðferð á sökunautunum sjálfum t.d. varðandi öflun játninga. Því meiri upplýsingar um ranglæti við úrlausn máls og meðferð þess, ólöglegar aðferðir til að koma sökunautum til játningar og vanræksla á að gæta réttra aðferða við meðferð máls eða úrlausn, því meiri kröfur verður að gera til þess að sönnunargögn verði ekki vefengd með skynsamlegum hætti, ekki síst játningar.


Þessi vel rökstudda krafa Ragnars hefur í engu misst gildi sitt á þeim árum sem liðin eru frá því að greinargerðin var lögð fram og bók Sævars kom út. Þessi mál munu aldrei hvíla í friði fyrr en endurupptaka þeirra fer fram og réttlætið nær fram að ganga.

Félaga Sævar kveð ég með hlýju og þakka honum lærdómsrík og eftirminnileg kynni frá sumrinu 1997 til þessa dags. Fólkinu hans votta ég samúð mína um leið og ég óska okkur öllum þess að dómsmorðið verði um síðir til baka tekið. Þó aldrei verði þær hörmungar sem sakborningarnir voru sendir í gegnum bættar með öðru en sanngjarnri rannsókn á málinu nú þegar 31 ár er liðið frá því að dómar gengu og fárið gekk yfir.



26.okt. 2017 - 16:11 Björgvin G. Sigurðsson

Lækkum fjöllin til að dalirnir blómstri

Félagslegt réttlæti hefur verið eitt helsta viðfangsefni stjórnmálamanna og stjórnmálaheimspekinga allt frá því að stórvirki gríska heimspekingsins Platóns, Ríkið, leit dagsins ljós á tímum forn Grikkjanna. Þá markaði bók bandaríska stjórnspekingsins Johns Rawls, Kenning um réttlæti, ný þáttaskil í stjórnmálaumræðum síðari tíma um réttlæti á meðal þjóða og milli þeirra þegar hún kom út í byrjun áttunda áratugarins. Kjarninn í kenningu Rawls er sá að hverskonar ójöfnuður sé einungis réttlætanlegur verði hann til þess að bæta kjör þeirra sem verst eru settir. Þetta er róttæk sáttmálakenning um að ríkisvaldinu skuli beitt til þess að bæta kjör og aðstæður þeirra sem minna mega sín og draga þannig sem mest má vera úr ójöfnuði. Á þessum forsendum sé réttlætanlegt að færa fjármuni frá þeim efnameiri til hinna efnaminni í nafni réttlætisins.
01.okt. 2017 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Uppnám og óvissa korteri fyrir kosningar

Upplausnarástand íslenskra stjórnmála áratuginn eftir hrun nær nýjum hæðum í aðdraganda skyndikosninganna í lok október. Nýtt framboð fyrrverandi formanns Framsóknarflokksins setur hægri vænginn í uppnám og er líklegt til að hafa veruleg áhrif á úrslit kosninga. Takist Sigmundi Davíð og félögum að fá öflugt fólk til liðs við sig getur flokkur hans orðið skæður keppinautur bæði Sjálfstæðisflokksins og Flokks fólksins, auk þess að sundra framsóknarmönnum kljúfa flokkinn í tvennt.
17.sep. 2017 - 10:00 Björgvin G. Sigurðsson

Mannúð í stað miskunnarleysis

Miskunnarlaus afstaða stjórnvalda í málefnum hælisleitenda hefur gengið fram af mörgum. Steininn tók úr þegar flóttastúlkunum Mary frá Niegeríu og Haniye, sem er af afgönskum ættum, var vísað frá landi í skjóli Dyflinar reglugerðarinnar, sem heimilar slíka brottvísun en fjarri því að skyldi stjórnvöld til þess. Það er ísköld pólitísk ákvörðun að vísa stúlkunum úr landi, út í óvissuna.
05.sep. 2017 - 15:14 Björgvin G. Sigurðsson

Átakavetur í aðsigi

Átök og óvissa einkenna stjórnmálin í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga. Nýir flokkar reyna fyrir sér og stilla strengina til framtíðar og þeir gömlu freista þess að finna traust land undir fótum sér.
08.júl. 2017 - 17:00 Björgvin G. Sigurðsson

Paradís skotið á frest

Við andlát og útför Helmuts Kohl, fyrrverandi kanslara Þýskalands, rifjaðist rækilega upp sú stórkostlega hugsjón sem býr að baki stofnunar Evrópusambandsins. Það þurfti pólitíska risa, frá hægri og vinstri, á borið við kanslarann og Francois Mitterrand, fyrrum forseta Sósíalistaflokksins í Frakklandi, til að hrinda henni að fullu í framkvæmd.
27.jún. 2017 - 09:38 Björgvin G. Sigurðsson

Í kröppum krónudansi

Mikil og hröð styrking krónunnar hefur grafið undan útflutningsgreinum okkar og skyndilega eru blikur á lofti í ferðaþjónustunni. Gengisbreytingarnar koma harkalega niður á greininni sem á sama tíma hefur verið í fordæmislausum uppbyggingarfasa, til að mæta auknum gestakomum til landsins.
26.maí 2017 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Hin nýja miðja

Árangur Emmanuels Macron í frönsku forsetakosningunum á dögunum var afgerandi sigur umburðarlyndis, klassískrar velferðarstefnu og frjálsyndis yfir þjóðernisöfgum og hægri harðlínu Marine LePen. Hinsvegar er það mikið áhyggjuefni að meira en þriðjungur kjósenda studdi öfgaflokkinn Front National og spurt verður að leikslokum ef Macron lendir í vanda með að uppfylla væntingarnar.
11.maí 2017 - 18:00 Björgvin G. Sigurðsson

Skaðlegar skattahækkanir

Áform ríkisstjórnarflokkanna um að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna koma illa við greinina, sem á sama tíma glímir við gengisstig krónunnar sem brennir upp ábatann af þessum stærsta atvinnuvegi landsins. Gangi skattahækkanir Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar eftir er ört vaxandi grein í viðkvæmri stöðu greitt þungt högg.
10.maí 2017 - 08:47 Björgvin G. Sigurðsson

Við erum öll ein fjölskylda

Hryllingurinn og angistin sem milljónir barna í Sýrlandi og Jemen búa við dag hvern í stigmagnandi stríðsátökunum er fjarri okkur hér í friðsæld og velmegun Vesturlandanna. Hagsæld og friður byrgja sýn á mannlegan harmleikinn, nema þegar honum bregður fyrir í fréttamiðlunum.
28.apr. 2017 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Lýðræðið og listamenn skrumsins

Í ólgu alþjóðastjórnmálanna í kjölfar fjármálahamfaranna fyrir áratug eru víða blikur á lofti um framtíð og þróun lýðræðisins. Sjálfum grundvelli vestrænna samfélaga. Heimspekin hefur það hlutverk að hugsa gagnrýnið um kjarna hvers máls og greina innstu rök tilverunnar. Sjá í henni merkingu, tilgang og hvað felist á bak við leiktjöld samtímans. Stjórnspekin er þannig einkar mikilvægt tæki til þess að rannsaka hver þróun samfélagsins er hverju sinni.
03.mar. 2017 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Glæpur og refsing í Guðmundar- og Geirfinnsmálum

Guðmundar- og Geirfinnsmál eiga sér enga hliðstæðu í íslenskri sögu og hefur harmleikurinn vakið athygli langt úr fyrir landhelgi Íslands. Hysterían sem greip um sig náði langt inní fjölmiðla og stjórnmál landsins á áttunda áratugnum og er sérstakur kapítuli í hörmungarsögunni allri. Eftir því sem lengra líður frá dómunum blasir við hvílíkur skelfingarferill átti sér stað, allt frá handtökum sakborninga þar til dómur gekk í Hæstarétti árið 1980.

18.feb. 2017 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Trump og tónarnir frá þriðja ríkinu

Framrás popúlískra rasistaflokka í kjölfar kreppu og vantrausts á hefðbundnum stjórnmálum hófsemi, mannúðar og lýðræðis er sláandi. Flestir hefðu talið óhugsandi fyrir nokkrum mánuðum að maður með málflutning og framgöngu Donalds Trump yrði kosinn forseti Bandaríkjanna eða að meirihluti kjósenda í Bretlandi kysi með úrgöngu úr ESB, eftir lengsta samfellda skeið hagsældar og friðar í álfunni.
05.feb. 2017 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Ferðaþjónustan tekur flugið

Fjölgun ferðafólks til landsins hefur haft ómæld áhrif á þjóðlífið. Fyrir það fyrsta dró ferðaþjónustan vagninn úr stöðnun og kreppu eftirhrunsáranna, og skóp hagvöxt og gjaldeyri sem dreifir sér um samfélagið allt. Uppbyggingin á sér stað víða um land og skapar mörgum mikil tækifæri við atvinnusköpun af ýmsu tagi. Hvort heldur er í gistingu, veitingasölu eða afþreyingu af ýmsu tagi.
22.jan. 2017 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Bjartar vonir og brostin fyrirheit

Engin leið er að segja til um það nú hvernig nýrri ríkisstjórn farnist landstjórnin, þó nauman hafi hún meirihlutann. Gangi efnahagsmálin vel og ekki gefi alvarlega á bátinn með verðbólguskoti og gengisfalli þá hefur nýja hægri stjórnin allar forsendur til þess að sitja út kjörtímabilið, nema óvænt átök rísi í millum flokkanna, út af til dæmis landbúnaðar- eða Evrópumálum. Ekkert bendir hinsvegar til þess að svo verði.
22.des. 2016 - 18:00 Björgvin G. Sigurðsson

Ógnaröldin í Aleppó

Ógnaröldin í Aleppó varpar djúpum skugga á helgihaldið í allsnægtum Vesturlanda sem nú búa við lengsta friðarskeið og mestu hagsæld í sögunni. Ólýsanlegur hryllingurinn er óraunverulegur okkur sem lifum forréttindi friðar og nútíma velferðarsamfélags.

16.des. 2016 - 13:11 Björgvin G. Sigurðsson

Kárason fer á kostum

Einar Kárason er einn af risum íslenskra bókmennta og margir sem bíða nýrra bóka frá kappanum með eftirvæntingu. Rithöfundarferill Einars er fádæma farsæll og líkast til hefur engin íslensk skáldsaga náð öðrum eins vinsældum og Þar sem djöflaeyjan rís/Gulleyjan/Fyrirheitna landið. Trílógía Eyjabókanna sem kom út 1983-1989. Kostulegar sögur sem lifa t.d. með okkur í formi söngleikja og sígildrar bíómyndar Friðriks Þórs Friðrikssonar.

10.des. 2016 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Ár trúðsins

Uppgangur nýfasista og þjóðernissinnaðra popúlista hefur verið ævintýralegur árin eftir alþjóðlegu fjármálakreppuna, þó Ísland sé blessunarlega eitt fárra landa að mestu ósnortið af þeirri andstyggilegu pólitík. Stærsta breytingin á landslagi stjórnmálanna hér heima er sú að enn á ný eru sósíaldemókratar skiptir í marga flokka og hreyfingar, og eru fyrir vikið sundraðir og áhrifalitlir.

11.nóv. 2016 - 13:02 Björgvin G. Sigurðsson

List hins mögulega

Sjaldan hafa eftirmál kosninga til Alþingis á Íslandi skilað jafn mikilli óvissu um næstu ríkisstjórn. Í öllum þingkosningum síðustu 20 ára hefur það ýmist legið fyrir hvert yrði líklegasta módelið eða það fljótlega tekið á sig mynd.
22.okt. 2016 - 07:00 Björgvin G. Sigurðsson

Clinton og leiðin í Hvíta húsið

Leið Hillary Rodham Clinton að kosningunum um næsta forseta Bandaríkjanna er stórbrotin og litrík. Allt frá fyrstu árum hennar og Bills í Little Rock í Arkansas til þess að hún er fáeina metra frá því að verða fyrsta konan í Hvíta húsinu og annar Demókratinn í röð hefur Hillary vakið verðskuldaða athygli og lengi verið orðuð við embættið.

06.okt. 2016 - 07:30 Björgvin G. Sigurðsson

Flokkar í flóknum málum

Staða stjórnmálaflokkanna er flókin í aðdraganda kosninga til Alþingis  í lok október. Helst er að Vinstri grænir sigli lygnan sjó, enda verið ágæt samstaða um menn og málefni í flokknum eftir hatrömm átök og klofning á síðasta kjörtímabili. Nýju framboðin eru mörg og hart er keppt um athygli kjósenda og málefnalega sérstöðu.


Björgvin G. Sigurðsson
Björgvin Guðni er ritstjóri Suðra, landshlutablaðs Vefpressunnar.

Björgvin sat á Alþingi fyrir Samfylkinguna á árunum 2003 til 2013 og var viðskiptaráðherra á árunum 2007 til 2009.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 17.11.2017
Ég fresta skýrslunni: Hvers vegna?
Magnús Þór Hafsteinsson
Magnús Þór Hafsteinsson - 26.11.2017
Trúverðugleiki í húfi
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 18.11.2017
Um daður, áreitni og afleiðingar
Davíð Már Kristinsson
Davíð Már Kristinsson - 20.11.2017
Íslands nýjasta nýtt
Sigurður Jónsson
Sigurður Jónsson - 19.11.2017
Stór mál fyrir íbúa Suðurnesja
Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson - 21.11.2017
Lífræn grasrótarþjóðkirkja
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 25.11.2017
Landsdómsmálið
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 23.11.2017
Dómarar gæta hagsmuna sinna
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 21.11.2017
Mismunandi niðurstöður jafn réttar
Börkur Gunnarsson
Börkur Gunnarsson - 22.11.2017
Nafnar
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 18.11.2017
Fjórði fundurinn
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 16.11.2017
Málinu drepið á dreif
Kristinn H. Gunnarsson
Kristinn H. Gunnarsson - 18.11.2017
Uppreist æra í stað siðbótar
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 02.12.2017
Ánægjuleg tíðindi af dómurum
Fleiri pressupennar