Smásaga

FYRSTI DAGUR FJÓRÐU VIKU

 

9:30

Klósettmottan, tjásuleg græn rýja sem á að liggja á flísunum upp við klósettrörið, hálfhringur sveigður inn í hana sem fellur að rörinu þar sem það nemur við gólfið. En mottan er aldrei á sínum stað, í besta falli liggur hún rétt hjá klósettinu, í versta falli í kuðli úti í horni. Hefði hann verið spurður að því fyrir nokkrum vikum hvort það væri salernismotta heima hjá honum hefði hann ekki getað svarað spurningunni. Núna rifjast upp fyrir honum að hann hefur séð konuna taka þessa mottu úr þvottavélinni og hengja hana upp á snúru. Gott ef hann hefur ekki sjálfur einhvern tíma gert það án þess að leiða að því hugann hvað þetta væri, þetta blauta græna stykki.

Hvers vegna í ósköpunum er svona motta til? Er betra að pissið sem fer út fyrir lendi á grænni mottu svo hún mettist af hlandi? Konan skrúbbar líka flísarnar um hverja helgi, finnst henni betra að þurfa bæði að gera það og setja mottuna í þvottavélina?

 

10:00

Kyndingin. Geislahitun angrar mann ekki á meðan hann leiðir ekki að henni hugann. Hingað til hefur hann haft um annað að hugsa. En núna, þegar hann er heima um hábjartan dag í stað þess að koma heim um kvöldið með hugann ennþá í vinnunni, núna þegar hann er skyndilega einn með sjálfum sér í þessu húsi, þá tekur suðið í hitaleiðslunum allt í einu að láta mjög hátt í eyrum og minnir hann á það að ekki eru neinir miðstöðvarofnar í húsinu, hitaleiðslurnar eru inni í veggjunum. Þetta sló hann óþyrmilega þegar þau keyptu raðhúsið á sínum tíma, vakti honum öryggisleysi í stutta stund og svo fylgdi sagan um slysið sem varð einu sinni í endaraðhúsinu, hann hafði sjálfur séð stóra rakablettinn í eldhúsinu þar.

Hann hefur ekki hugsað um þetta í mörg ár. En hvað ef eitt rörið myndi springa í dag? Á morgun? Eftir mánuð? Einhvern tíma þegar minnst varir. Heitt vatnið flæðir inn í steypuna og molar hana, á stuttum tíma verður ástandið eins og í saggafullum kjallara. Húsið gæti jafnvel allt eyðilagst.

 

10:30

Byrjaði að dropa úr eldhúskrananum áður en hann missti vinnuna eða tók hann bara ekki eftir því áður? Hann skrúfar fast fyrir bæði heitt og kalt, eins fast og hann getur, en dropafallið minnkar ekkert. Það er rörtöng niðri í geymslu og hann ætti að geta lagað þetta, en tilhugsunin um að reyna það og mistakast er meira en sjálfstraustið getur borið þessa dagana, svo hann lætur það ógert. En dropafallið hækkar sífellt í hlustunum við undirleik suðsins í hitaleiðslunum og þetta er tónlistin við myndina af klósettmottunni í huganum.

 

11:00

Hvernig á hann að klæða sig núna? Í skápnum er safn af ódýrum jakkafötum, stökum jökkum og buxum, skyrtum og bindum. Þetta eru vinnufötin sem hann hefur klætt sig í daglega árum saman, umhugsunarlaust, af handahófi, næstum án þess að sjá það sem hendurnar drógu út úr skápnum hverju sinni. En þar sem hann á ekki erindi á atvinnumiðlun í dag og þarf ekki einu sinni að skreppa í banka, hefur ekkert annað tilefni til að fara út en að losna úr háværri þögn hússins, þá virðist það ekki eiga við að klæða sig eins og vanalega, það myndi virka eins og kjánaleg afneitun á ástandinu. En ef hann fer í gallabuxur eða íþróttagalla, þá er það eins og yfirlýsing um að hann sé orðinn óvirkur.

Eftir langa umhugsun fer hann milliveg, klæðir sig í blá jakkaföt og ljósbláa skyrtu en sleppir bindinu. Hann er sáttur við spegilmyndina: bláu fötin kunnugleg og vekja minningu um eðlilega daga, bindisleysið hæfileg viðurkenning á því að ástandið hefur breyst.

12:00

Hann hefur alltaf haft vaðið fyrir neðan sig og strax í fyrstu vikunni tókst honum að selja jeppann, nokkuð sem kom sér vel því hann á inni margra mánaða laun. Í annarri viku hafði hann samband við fjórar atvinnumiðlanir og sótti um tíu störf. Í þriðju viku hitti hann atvinnuráðgjafana aftur en þeir höfðu ekki aðrar fréttir að færa en þær, hver með sínu orðalagi, að svona hlutir taki tíma.

Núna er fjórða vikan runnin upp og ekki annað að gera en doka við. Hafa kveikt á farsímanum þegar hann er ekki heima við og tékka af og til á tölvupóstinum.

Jeppalaus stendur hann á stoppistöðinni og bíður þar í korter. Loks kemur gulur strætisvagn. Síðast þegar hann fór ferða sinna með strætó voru vagnarnir grænir. Þá voru þeir líka drekkhlaðnir farþegum, fólki á leið í og úr vinnu, skóla nemum, fínum frúm. Stundum var loftið í vögnunum mettað fiskilykt vegna starfsfólks í frystihúsunum sem hafa fyrir löngu týnt tölunni í borginni.

Núna er eins og hann stígi inn í fáfarna hliðarveröld: í vagninum eru þrír Austurlandabúar og ungur maður sem talar hástöfum við sjálfan sig. Hann er í rifnum gallajakka og skítugt hárið stendur upp í loftið.

Einn farþegi bætist við á leiðinni: afar lágvaxinn náungi sem veltir á undan sér þremur svörtum plastpokum, troðnum af skilagjaldsumbúðum. Pokarnir nema við höfuð mannsins og það sem eftir er leiðarinnar er hann að berjast við að standa í fæturna og varna því að pokarnir fari á flakk um vagninn. Það er undarlegt og nánast heillandi að fylgjast með svo frumstæðri lífsbaráttu. Maðurinn lítur ekki út fyrir að vera háaldraður, til þess er líkami hans of kvikur og stæltur. En andlitið er samt alsett hrukkufellingum. Hörundið er brúnt af óhreinindum, ekki dökkt heldur ljósbrúnt og þó greinir maður að þetta er ekki sólbrúnka. Þefurinn af honum er framandi og óræður, vekur ekki klígju heldur umfram allt óljósa forvitni.

 

12:45

Hann hefur aldrei verið neinn kaffihúsamaður en þó farið af og til í hádeginu á kaffistofu í nágrenni við vinnustaðinn þegar hann hefur orðið leiður á mötuneytinu. Núna dettur honum ekki annar staður í hug fyrst hann er staddur í erindisleysi í bænum. Honum líður eins og hann sé í matartíma í vinnunni þegar hann stígur inn en sú tilfinning hverfur fljótlega. Við eitt borðið situr ráðuneytisstarfsfólk sem hann kannast við í sjón, ein kona og þrír karlar. Konan kinkar til hans kolli. Hún hefur ekki heilsað honum áður, hann verður hvumsa og er of lengi að átta sig og heilsa á móti, þá hefur hún snúið sér undan, niðursokkin í samræðurnar. Hann pantar sér það sama og vanalega, kaffi og rúnnstykki með osti. En hann hefur enga lyst núna. Hann hefur ekkert borðað í dag, vill ekki viðurkenna fyrir sjálfum sér að hann sé búinn að missa alla matarlyst en bölvar sér í hljóði fyrir að hafa pantað sér þetta fyrst hann er ekki svangur og núna stendur rúnnstykkið óhreyft á diskinum eins og tákn um einhverja vesöld.

Fjórir ungir iðnaðarmenn í bláum samfestingum sitja við eitt borðið og eru að borða súpu úr litlum skálum og narta í smásneiðar af frönsku langbrauði. Þessi máltíð hæfir þeim ekki frekar en ballettdans, þessum stóru og þykku erfiðismönnum. En líklega er þetta tímanna tákn, ólíklegasta fólk er farið að hlýða heilsuráðum, þambar vatn allan daginn og snæðir léttmeti. Svo er matur af einhverjum ástæðum orðinn miklu meira fitandi en hann var fyrir nokkrum áratugum, þá hefðu svona menn borðað þunga kjötmáltíð í hádeginu en samt verið grennri en þessir náungar.

Eftir dálitla stund snýr fólk aftur til vinnu og staðurinn tæmist fyrir utan blindan mann sem situr úti í horni og talar við sjálfan sig. Þetta er annar maðurinn sem verður á vegi hans í dag sem talar við sjálfan sig. Hann veltir því fyrir sér hvort þeir eigi eftir að verða fleiri áður en dagurinn er liðinn.

Eftir drykklanga stund gengur feitlaginn ungur maður inn í kaffihúsið. Hann er niðurlútur, afar framsettur og mjög þunglamalegur í hreyfingum, en um varirnar leikur bros.

„Ég ætla að fá stórt vínarbrauð og kakó með rjóma,“ segir hann við afgreiðslustúlkuna með rödd sem ekki er hægt að kalla annað en hávært hvísl.

„Ég á nefnilega afmæli í dag,“ bætir hann við feimnislega þegar veitingarna eru komnar á borðið. Afgreiðslustúlkan svarar þessu engu en verður vandræðaleg. Hann lætur það ekkert á sig fá og segir: „Ég er 29 ára gamall í dag“, og hlær. Síðan byrjar hann að tala við sjálfan sig með þessu háværa hvísli og þá er engu líkara en hann og blindi maðurinn úti í horni séu að tala saman.

Sjálfur fær hann sér annan kaffibolla og situr áfram, allt of lengi. Hann les blöðin. Í einu þeirra er frétt um gjaldþrotið, getgátur um að fjármunum hafi verið stungið undan. Hann les nokkrar minningargreinar. Hann minnist þess ekki að hafa gert það áður. Þær eru þrautleiðinlegar. Hann les Velvakanda. Þar segist kona hafa séð karlmannsskó á góðu verði í Europris. Kápa hefur verið tekin í misgripum á krá í Grafarvogi. Gamall maður kvartar undan messuvíni sem hann hafi drukkið við altarisgöngu fyrir einu ári, það hafi verið rammt á bragðið. Hann vonar að þetta hafi verið lagfært.

Hann fær sér þriðja kaffibollann. Maginn gefur frá sér háværa skruðninga, ekki ósvipaða hljóðinu í kaffivél. Rúnnstykkið óhreyft á hvítum diskinum. Hann veltir því fyrir sér hve langan tíma það taki að verða hart. Hann sér ekki betur en ostsneiðin sé byrjuð að dökkna.

 

15:00

Hvers vegna er hann undrandi? Hann vissi betur. Á hverju átti hann von? Hvað sem því líður er honum það áfall að sjá tóm og yfirgefin fyrirtækishúsin. Hér er hvergi lífsmark að sjá. Síðustu mánuðina var aðeins unnið á einni hæð í gamla verksmiðjuhúsinu og svo var mötuneytið ennþá á efstu hæðinni í dagblaðshúsinu. Allt annað stóð þá autt en hann veitti því enga athygli. Þarna sat hann alla daga og lagði trúnað á síendurtekin loforð sem núna hljóma fáránlega.

Dagblaðshúsið hefur raunar staðið autt í heilt ár, allt frá því blaðið var selt; hin fyrirtækin fóru á hausinn. Í því húsi hóf hann starfsferilinn fyrir meira en 20 árum og einu sinni var hann með litla skrifstofu þarna á efstu hæðinni. Á síðustu misserum fór vegur hans ört vaxandi, þegar aðrir stjórnendur samsteypunnar flúðu umvörpum var hann sífellt hækkaður í tign, uns hann var orðinn næstráðandi eigandanum, manni sem varla hafði heilsað honum áður, en var ekki lengur sá stórtæki athafnamaður sem hann hafði verið, því allt hafði skroppið saman.

Í tveimur húsum sunnar voru lítil tímaritaútgáfa, útvarpsstöð og úthringingafyrirtæki. Allt farið og húsin auð. Í gamla verksmiðjuhúsinu var hitt dagblaðið, netmiðillinn og auglýsingastofa. Þegar samsteypan hóf starfsemi í þessu húsi var talað um að verksmiðjan tilheyrði atvinnugrein fortíðarinnar en að nú settist framtíðin að í húsinu. Verksmiðjan er hins vegar núna í blóma, staðsett vestur á Granda, þar er unnið á næturvöktum og vélarnar malla allan sólarhringinn. Við hliðina á verksmiðjuhúsinu var prentsmiðjan. Henni var lokað fyrir tveimur mánuðum.

Grafarþögn grúfir sig yfir hann hér. Sjaldan hefur hann skammast sín jafn mikið. Þó veit hann að þetta er ekki honum að kenna, en hann tók þátt í þessu, trúði loforðunum, vann eins og bjáni hjá sama fyrirtækinu í næstum aldarfjórðung og stendur núna úti á götu og gónir á auða glugga í mannlausum húsum.

Umfram allt finnst honum þetta óraunverulegt. Eins og í heimskulegri martröð að hann geti ekki gengið inn í gamla verksmiðjuhúsið núna, sest við skrifborðið sitt og haldið áfram að vinna. Er í rauninni ekki líklegra að hann sitji þar núna og sé að ímynda sér þessa vitleysu? Að sá sem stendur hér fyrir utan sé hugarfóstur, hans eigin ímyndun?

 

16:00

Eftir langan, stefnulausan en fremur hressandi göngutúr fer hann inn í biðstöðvarhúsið. Á ljósbrúnum lökkuðum trébekkjum situr fólk sem virðist vera að bíða eftir því að gæfan snúist því í hag. Þó er fólkið á svipinn eins og það sé búið að missa vonina en þrjóskist samt við að bíða. Óræður aldur, stórskorin andlit, skítugt hár og skítug föt. Yfirbragðið ber ólifnaðar vitni en þó virðist enginn drukkinn eða undir annarlegum áhrifum núna.

Hann hugsar með sér að á þessum tíma dags sé venjulegt fólk í vinnunni en skrýtið fólk haldi til á kaffihúsum og í biðstöðvarhúsum og ferðist með hálftómum strætisvögnunum. Núna er hann með skrýtna fólkinu. Hann lítur á úrið og undrast og skelfist hvað tíminn hefur liðið. Hann hefur alltaf komið miklu í verk á stuttum tíma og það er stórfurðulegt til þess að hugsa hve fljótt er hægt að venjast því að gera ekki neitt – tíminn líður samt.

Árum saman hefur hann verið á ferðinni hérna í nágrenninu, að skreppa í banka eða búð eða ná í bílinn niður á plan hérna fyrir vestan þegar hann hefur ekki fengið stæði uppi á holtinu. En allan þennan tíma hefur hann aldrei stigið fæti inn í biðstöðvarhúsið. Og núna þegar hann loksins kemur hingað inn er það í erindisleysi, hann sem aldrei hefur farið neitt án erindis, aldrei gert neitt án tilgangs þó að núna virðist það allt saman hafa verið tilgangslaust, allt hans bjástur í gegnum tíðina.

Hann ákveður að gera sér erindi með því að fara inn á salernið, kreista úr sér nokkra dropa og þvo sér um hendurnar. Honum bregður í brún við spegilmyndina. Í svipnum greinir hann skömmina sem hann fann fyrir á tómlegu vinnusvæðinu áðan og vonleysið sem hann greindi í svip fólksins á trébekkjunum frammi. Andlitið virðist skítugt, jakkafötin krumpuð og alsett blettum og það er líka blettur í skyrtunni. Kannski stafar þetta af undarlegri birtunni hérna inni, endurkasti ljóssins af gulum veggjunum. Ekki leit hann svona illa út í speglinum heima. Eitt augnablik hvarflar að honum að maður líti alltaf út eins og honum líður.

 

17:45

Þau hafa ekki rifist síðan hann missti vinnuna. Minningin um stöðugt karpið vekur honum söknuð, það er minning um öryggi. Það gekk aðallega út á það að hann væri of utan við sig og hún þyrfti að bera ábyrgð á öllu. Þá brást hann oftast við með því að telja upp húsverkin sem hann innti af hendi. Hún sagði að hann gerði þau ekki vel og hún þyrfti að skipuleggja öll verk. Þá sagðist hann vinna meira en hún og hafa hærri tekjur. Hún sagði að hann væri sjaldan heima og heima væri hann alltaf með hugann annars staðar.

Núna kemur ekki frá henni eitt styggðaryrði. Engar aðfinnslur, ekkert. Hún spyr ekki einu sinni hvernig gangi í atvinnuleitinni. Hún er þögul og vinsamleg. Hann óttast að hún springi einn daginog það verði hávaðarifrildi.

Núna er vaskurinn fullur af óhreinu leirtau og uppþvottavélin full af hreinu. Hún bað hann um að taka eldhúsið í morgun. Í anddyrinu er ennþá pokinn sem hann átti að fara með niður í þvottahús og tæma í vélina. Hann gleymdi þessu öllu og núna er hún byrjuð að hafa til matinn í skítugu eldhúsinu, nýkomin heim úr vinnunni, hann ekki búinn að gera handtak í allan dag. Aldrei nokkurn tíma hefur hann legið svona vel við höggi, aldrei hefur málstaðu hans verið jafn vonlaus og þess vegna finnst honum rifrildi vera þegar brostið á þó að hún segi ekki neitt.

Í örvæntingu rýkur hann inn á baðherbergi og kallar á hana þaðan. Hún birtist öll ein spurn í gættinni.

„Þú sem ert svo fullkomin, hvers vegna ertu með þessa fáránlegu mottu hérna á klósettinu?“ Hann er skjálfmæltur, sveiflar hendi ótt og títt yfir flísarnar og verður óðamála: „... hlandmotta ... sóðaskapur ... tvíverknaður ... tilgangsleysi ...“

Hún svarar stillilega að þetta sé bara upp á punt og bendir á samlita mottu á miðju gólfinu fyrir neðan vaskinn. Hann starir lengi á þá mottu, hefur aldrei tekið eftir henni áður, þó er honum ljóst að hún hefur legið þarna í mörg ár. Og klósettmottan er aldrei þessu vant slétt og bein á sínum stað. Hann horfir á motturnar til skiptis og sér núna í þeim ekkert annað en fullkomið samræmi. Sigraður mætir hann augum hennar en les engan sigur úr þeim, hún er bara áhyggjufull. Hún segir blíðlega að maturinn verði bráðum tilbúinn.

 

23:30

Í rúminu æðir dagurinn um hugann í ósamstæðum brotum: gulur strætisvagn, svartir plastpokar, hrukkufellingar, rúnnstykki á hvítum diski, tómir gluggar í gamla verksmiðjuhúsinu, blá jakkaföt, feitur maður að borða vínarbrauð, vont messuvín, litlar súpuskálar, bláir samfestingar, dropafall úr eldhúskrananum, konan úr ráðuneytinu kinkar kolli, ódýrir karlmannsskór, blindur maður talar við sjálfan sig. Dagurinn er safn af tilgangslausum og dapurlegum smáatriðum og honum finnst enginn heildarsvipur lengur á veröldinni. En þá prófar hann að hugsa aftur um motturnar á salerninu, græn motta við klósettrörið, græn motta undir vaskinum, og hann upplifir samræmið, fullkomið grænt samræmi og græni liturinn breiðist um hugskotið, verður að túni sem nær lengra en augað eygir.

Hann finnur hönd hennar á sinni. Hann hikar, þrýstir síðan höndina og hún þrýstir á móti. Þegar hann festir svefninn finnst honum hún vera að tala til sín sefandi röddu, hughreystandi orðum, en það er bara draumur, hún er sjálf stödd í sínum draumi og byltir sér órólega í myrkrinu.