Báknið fór ekki burt - það stækkaði

Það var undarleg tilfinning að vakna í morgun á fyrsta degi ársins fullur eftirvæntingar eftir nýársávarpi forseta Íslands. Eftirvæntingin stafaði ekki af almennum áhuga á hátíðarræðum fyrirmenna heldur því að vænta mátti að í ræðunni yrðu gefnar einhverjar vísbendingar um að hvaða niðurstöðu forsetinn mun komast í Icesave-málinu, þ.e. hvort hann hyggst skrifa undir lögin um ríkisábyrgð eða vísa þeim í þjóðaratkvæði.

Undirniðri er ég engan veginn sáttur við þetta. Allt fram á síðustu ár (og allt þar til síðast var kosið af einhverri alvöru um forseta) hefur ríkt samkomulag um að þetta embætti sé ekki pólitískt og völdin til að stjórna landinu liggi hjá ríkisstjórn og Alþingi. En þessu hefur núverandi forseti breytt í krafti lagaheimildar sem aldrei hafði verið beitt þar til hann greip til hennar árið 2004. 

Icesave-málið er annars gott dæmi um að almenningur vill ekki axla ábyrgð á hruninu og ber höfðinu ítrekað við steininn. Sláandi hefur verið að upplifa undanfarna mánuði að enginn í þessu samfélagi virðist tilbúinn að leggja sitt af mörkum til að bæta það tjón sem orðið hefur. Við komumst þó ekki undan því að axla þessar byrðar.

Þær starfsgreinar sem mest hafa grætt á lágu gengi krónunnar ætla sér ekki að leggja sitt af mörkum. Afnám hins úrelta og óréttláta skattafsláttar sjómanna vekur hörð viðbrögð sem og áform um orkugjald á áliðnaðinn sem hefur stórgrætt á gengishruninu.

Skera þarf ríkisútgjöld mikið niður á næstu misserum en þar virðist sannarlega af nógu að taka. Ríkisstarfsmönnum hefur fjölgað feiknarlega hin síðustu ár og nýlega voru þær upplýsingar birtar að meðallaun ríkisstarfsmanna væru 450 þúsund krónur á mánuði.

Ég hef aldrei á ævinni haft 450 þúsund krónur á mánuði og er ég þó búinn að koma mér ágætlega fyrir í tilverunni. Vel má vera að þetta háa meðaltal stafi af miklum launamun ríkisstarfsmanna en almennt virðist þó hagur þeirra hafa stórbatnað á undanförnum árum. Ýmsar stéttir opinberra starfsmanna, t.d. grunnskóla- og framhaldsskólakennarar og hjúkrunarfræðingar hafa smám saman fengið á sig fórnarlambsstimpil með sífelldri og hatrammri kjarabaráttu. Í dag er staðan allt í einu sú að þessar stéttir hafa síst verri launakjör en margvíslegar velmenntaðar stéttir á almennum vinnumarkaði.

Hefur einhvern tíma opinberlega verið vælt út af kjörum blaðamanna, auglýsingateiknara, þýðenda, prentara, bankagjaldkera eða skrifstofufólks? Fróðlegt væri að bera saman kjör þessara stétta við ofangreindar stéttir opinberra starfsmanna. Að ekki sé minnst á muninn á atvinnuöryggi.

Af einhverjum ástæðum er aldrei hægt að skera niður hjá ríkinu án þess að það bitni harkalega á þjónustu við þá sem minnst mega sín. Engu að síður blasir við ríkisskerfi sem hefur bólgnað ógurlega undir stjórn þeirra sem háðu sína pólítísku baráttu undir kjörorðinu Báknið burt! og meðallaun upp á 450 þúsund krónur á mánuði. - Ef minna færi fyrir eigingirni í íslenskri þjóðarsál og meira fyrir samstöðu og samvinnu mætti vel skera duglega af þessari ríkisfitu án þess að það bitnaði á þjónustu við sjúklinga eða menntun barna.

En hér vill enginn leggja sitt af mörkum. Meirihluti þjóðarinnar segir nei við Icesave-skuldbindingum, nei við skattahækkunum og nei við niðurskurði ríkissútgjalda. Þetta er ofalin þjóð sem í raun hefur enn ekki fengið að súpa seyðið af bankahruninu í fyrrahaust en þykist hafa tekið upp gömul gildi með því að fá tímabundið æði fyrir prjónaskap.