Tíu manns hétu Samúel sjálfsmorði

Á aðeins tuttugu mínútum tókst blaðamanni Samúels að fá tíu manns til að heita því nokkru fyrir jólin 1979 að fremja sjálfsmorð á Bernhöftstorfunni að kvöldi aðfangadags ef ekkert væri þá farið að gerast í verndun húsanna á Torfunni, en þau voru þá í mikilli niðurníðslu og höfðu allir skoðun á málinu. Samúel vildi sanna að fólk les ekki smáa letrið og sendi Auði Harlds  til að safna undirskriftum á mótmælaskjal.


Verndun gamalla húsa í miðborginni var mikið í umræðunni þar til fyrir skömmu að almenningur fór að hafa meiri áhyggjur af sínum eigin húsum og íbúðalánunum sem á þeim hvíla. „Hvern fjandann var maður eiginlega að skrifa undir,” stynja margir sáran og bölva lánaskuldbindingum sem ætla þá lifandi að drepa. Nokkuð sem leiðir hugann að könnun sem Samúel gekkst fyrir rúmlega í nóvember 1979. Hann vildi sanna þá skoðun sína, að flestir væru fáanlegir til að undirrita sinn eigin dauðadóm. Þeir nenntu ekki að lesa allan textann sem fyrir þá væri lagður til undirritunar.

Um þetta leiti var heiftarleg umræða um það í þjóðfélaginu hvort rífa ætti gömlu húsin sem voru að grotna niður á Bernhöftstorfunni eða ráðast í endurbætur á þeim. Allir höfðu skoðun á málinu.

 

Sjálfsmorði heitið á aðfangadagskvöld

Samúel kallaði til ritsnillinginn Auði Haralds sem þá skrifaði duglega fyrir Samúel. Ritstjórarnir höfðu hannað sakleysislegt bænaskjal um endurreisn Bernhöftstorfu, stílað á mentamálaráðherra og borgarstjórn. Það þótti ríflega áætlað að fólk læsi ekki nema fyrstu sjö til níu línurnar, max! Á eftir níu línum af fjálgmælgi um menn- ingargildi Torfunnar, byggingarstíl og forna arfleifð, komu tíunda og ellefta lína og þær hljómuðu svona:

 “Þessu til undirstrikunar heitum við að fremja sjálfsmorð að kvöldi aðfangadags 1979, ef ekkert verður gert í málinu fyrir þann tíma.” Haldið þið að það hafi verið huggulegt efni sem Samúel bauð lesendum sínum upp á í jólablaðinu þetta árið?



Sjálfsmorðingjum safnað

Við framleiddum nokkur eintök af þessu ágæta skjali, götuðum þau og settum í virðulega græna plastmöppu. Síðan fóru mappan, blaðamaðurinn og Ragnar Th. Sigurðsson ljósmyndari Samúels niður á Lækjargötu tl að safna  sjálfsmorðingjum.

Eftir á viðurkennir Auður að hún hafi farið dálítið fínt í að safna yfirlýstum sjálfsmorðingjum. Fólk sem var eitt á ferð var valið úr, þar sem göngufélagar hafa þann leiða kæk að lesa yfir öxlina á vinum sínum. Að öðru leyti var voru engin brögð í tafli. Auður spígsporaði um á sólarbletti í Lækjargötunni og hrópaði að vegfarendum, meðan ljósmyndarinn stóð úti á umferðareyjunni og andaði á neglurnar á sér.

 

Alveg eins og þessir kommar …

„Góðan daginn, viltu ekki vernda Bernhöftstorfuna?”

„Jú, jú, ég vil það alveg.”

„Megum við þá ekki fá nafnið þitt hérna á blaðið. Við erum sko að safna undirskriftum fyrir Torfuna.”

Möppunni troðið í fang viðmælanda ásamt penna og átta af tíu fyrstu hripuðu nafn sitt án þess að líta nokkuð á hvað þeir voru að undirrita. Að vísu virtist þetta vera meinlausasta mappa og Auður í úlpunni sinni og með úfið rautt hár leit nákvæmlega eins út og allir kommarnir sem voru alltaf út um allt að safna undirskriftum fyrir málstaði.

 

Þeir sem ekki vildu vernda Torfuna í vonlausum minnihluta


Auði tókst að gera aðsúg að tveimur útlendinngum og nokkrum utanbæjarmönnum. Sá hópur var nokkuð áhugalaus um örlög Torfunnar. Einn landsbyggðarmannanna sagðist nú frekar vera tilbúinn til að kveikja í kofunum en að krefjast verndunar þeirra. Þá fauk augnablik í Auði sem sagði að hann væri vondur maður. Það kom þó ekki til handalögmála.

Áfram haldið með undirskriftasöfnunina. Nokkrir harðneituðu að skrifa undir beiðni um friðun Torfunnar, en þeir voru í vonlausum minnihuta. Flestir voru hlynntir endurbyggingu. Þó voru ekki allir til að skrifa undir. Margir svo voða mikið að flýta sér.

 

Þá fór að fara verulega um okkar konu

Aðeins einn staldraði við og vildi ræða málið almennilega. „Hva, var ekki búið að ganga frá þessum málum? Hvar ert þú að vinna, vinan?” Augnablik var Auður farin að telja sér trú um að hér væri kominn formaður Torfusamtakanna og byrjaði að skjálfa á beinunum, en þá skrifaði maðurinn bara undir án frekari orðalenginga – tja, nema hvað hann sagðist skrifa undir til að fara í taugarnar á menntamálaráðherra.

Skömmu síðar hríslaðist gríðarlega ónotalegur hrollur um Auði þegar kona, sem var með unga dóttur sína sér við hlið, virtist ætla að gefa sér góðan tíma. Hafði greinilegan áhuga á málstaðnum og byrjaði að lesa skjalið gaumgæfilega. Þetta var virkilega óþægilegt.

Helvítis ritstjóranum hafði alveg láðst að búa blaðamanninn undir krísu af þessu tagi í viðbragðsáætluninni.

Línu fyrir línu las móðirin en Auður tók það þá til bragðs að hefja ágenga áróðursræðu sem virkaði. Konan gafst upp á lestrinum undir kjaftavaðlinum í Auði, kvittaði undir og hélt sína leið.

 

Tíu manns kvittuðu undir dauðadóminn á tuttugu mínútum

Það stóð nú ekki til að eyða aðfangadagskvöldinu í að sækja þá heim sem skrifuðu undir skuldbindinguna, draga þá niður á Bernhöftstorfu og láta þá fyrirfara sér þó ekki væri búið að friða húsin. Hér var þó komin alveg splunkuný aðferð til að beita íslensk stjórnvöld þrýstingi. Erlendis er ekki óþekkt að fólk kveiki til dæmis í sér til að vekja athygli á ákveðnum málstað.

Samúel var hins vegar búinn að fá sönnun þess að fólki væri ótrúlega laus höndin þegar því væri réttur penni og blaðsnepill til að undirrita. Á aðeins tuttugu mínútum hafði Auði tekist að safna undirskriftum tíu sjálfsmorðingja.

Hvað mundir þú annars gera ef þú værir stöðvaður af manni í Kringlunni sem segði: „Góðan daginn, ég er frá sálfræðideild Háskóla Íslands og er að safna rithandarsýnishornum …” og bæði þig að skrifa neðst á autt blað hjá sér …?