Samúel heimsótti Bob Marley. Hvað óttaðist Listahátíð?

Samúel heimsótti Bob Marley á heimili hans í Kingston á Jamaíku árið 1980. Þá hafði stjórn Listahátíðar velt því mikið fyrir sér hvort óhætt væri að semja við reggae listamanninn um tónleikahald í Laugardalshöll. Hvað var að óttast? Samúel ræddi málið bæði við Bob Marley og Örnólf Thorlacius, þáverandi framkvæmdastjóra Listahátíðar.

„Mig minnir að þetta hafi aðallega strandað á viðvörunum kollega minna í öðrum löndum sem höfðu brennt sig á því að kappinn lofaði að koma og þeir seldu helling af miðum en svo mætti hann bara ekki,” sagði Örnólfur þegar Samúel ræddi við hann fyrir stuttu. „Sömuleiðis fór það orð af Marley, einmitt á þessum árum, að hann stytti konsertana þegar illa lá á honum. Jafnvel alveg niður í klukkutíma eða jafnvel hálftíma.”
Kvað Örnólfur stjórnina því eðlilega hafa verið hikandi af þessum sökum. „Þess vegna sóttum við málið ekki mjög fast. Þótt við værum auðvitað gríðarlegir aðdáendur Marleys, það vantaði ekki.”

Samúel heimsótti Bob Marley

Þegar blaðamaður Samúels, Tryggvi Felixson, heimsótti Bob Marley á heimili hans í Kingston á Jamaíku í febrúar 1980 kannaðist Bob Marley ekkert við að vera hugsanlega á leiðinni til Íslands þá um sumarið. Slíkar bollaleggingar væru raunar í verkahring umboðsmanna hans. En hann hjó eftir orðinu sumar í spurningu blaðamanns Samúels. „Eruð þið með sumar á Íslandi?” spurði hann forvitinn. Og svo hló hann.
Samúel hafði heyrt sagt frá því, að þegar Bob Marley og hljómsveit hans voru eitt sinn að nálgast flugvöllinn í Osló vegna fyrirhugaðs hljómleikahalds hafi Marley hætt við allt saman þegar hann sá snjó yfir öllu. Látið fylla eldsneyti á vélina og snúið síðan tafarlaust heim til Jamaíka aftur. Tryggvi spurði Marley hvort hann hafi neitað að spila í löndum þar sem vænta mætti snjókomu.
„Nei, nei. Hvar heyrðir þú þetta? Annars er mér meinilla við snjó, satt er það,” viðurkenndi hann svo.

Hass hlass í farangrinum

Samúel hafði heyrt skandinavískan hljómleikahaldara kvarta undan öðru sem gerði það að verkum að menn hikuðu við að semja við Marley um hljómleika. „Þeim þykir ekkert tiltökumál að hafa með sér a.m.k. eina tösku troðfulla af grasi.” Og þá átti hann ekki við hestafóður. Frægt var að Marley og félagar reyktu mikið á meðan þeir spiluðu.
Bann við neyslu kannabisefna hafði verið lögleitt á Íslandi átta árum áður og því viðbúið að nestispakki eins og hér um ræðir hefði ekki átt greiða leið hingað inn í landið. Samúel spurði Örnólf að því árið 1980 hvort það væri rétt að Marley hafi sett það sem eitt af skilyrðum fyrir hljómleikahaldi, að mega hafa með sér nóg af maríjúana.
„Notkun maríjúana er ólögleg hérlendis, sem annars staðar, og það er ekki á valdi nokkurs manns að lofa því að Bob Marley og félögum yrði sleppt við tollskoðun við komuna til landsins, frekar en hverjum öðrum. Ég gæti ekki komið í veg fyrir tollskoðun, né heldur forsætisráðherra eða forseti. Þannig að slíkt loforð væri algjörlega út í hött,” svaraði Örnólfur.

Hampjurtir ræktarðar í bakgarðinum

Þegar Tryggva hafði borið að garði á heimili Bob Marley í Kingston rakst hann á meistarann sjálfan í hlöðudyrum en þar voru plötuumslög og maríjúana í stórum stæðum hlið við hlið. Í bakgarðinum voru ræktaðar ýmsar nytjajurtir eins og bananatré en mestmegnis hampjurtir.
Þegar Marley hafði loksins gefið sér tíma til að setjast niður á veröndinni með Tryggva eftir margra klukkutíma bið spurði okkar maður hann að því hvers vegna rastafarians reyktu svona mikið af maríjúana.
„Þegar þú reykir gauja, þá kynnist þú sjálfum þér,” svaraði Marley. „Það er að segja ef þú hefur sál,” bætti hann við.
Heimili hans og umhverfi þess var snyrtilegt. Húsið var stórt og þar var fullkomið upptökustúdíó. Þaðan barst ómur af söng og hljóðfæraleik hljómsveitar Jimmy Cliff. Margt fólk bjó í húsinu ásamt Marley, jafnt tónlistarmenn sem trúarfélagar. Marley var nefnilega rastafarian. Rastafare er trúarhreyfing kristinna, þeldökkra manna víða um heim, en þeir túlka Biblíuna á sinn hátt. En rastafare er ekki bara trúarhreyfing, heldur líka menningarhreyfing. Afrísk menning er í hávegum höfð og notuð til að auka sjálfsvirðingu svertingja. Reggae tónlistin, sem Bob Marley spilaði, er hluti af þessu öllu saman og naut Marley ekki aðeins virðingar sem tónlistarmaður, heldur einnig sem trúarleiðtogi.

Mikið reykt á veröndinni og fátt um vitræn svör

Bob Marley og félagar hans, sem sátu með Tryggva á veröndinni, reyktu mikið. Sólin var að setjast og það varð æ erfiðara fyrir Tryggva að ná orði af viti upp úr leiðtoganum. Hann hló mikið og varð annars hugar í miðjum setningum. Nema helst þegar talið barst að tónlistinni.
„Hvað er reggae,” spurði Tryggvi.
„Tónlist,” svaraði Marley.
„Geta hvítir menn skilið reggae?”
Marley brosti. Síðn skellihló hann. Áhrifin af reykingunum leyndu sér ekki í augunum eða á því sem hann sagði. En svo varð hann alvarlegur, hugsaði sig um og svaraði.
“Reggae er tónlist fyrir alla sem vilja hlusta. Það skiptir ekki máli hvort fólk skilur textann eða boðskap hans. Fólk skilur taktinn. Tónlist er alþjóðlegt tungumál. Ég skipti mér ekki af þeim sem skilja ekki textann um kúgun Babýloníu og frelsisbaráttuna. Ég skipti mér aðeins af þeim sem skilja.”

Lést árið eftir

Það er skemmst frá því að segja, að Bob Marley and the Wailers komu aldrei til Íslands. Marley lést í maí árið eftir að viðtalið fór fram, 36 ára að aldri. Banameinið var húðkrabbi.
Þekktustu lög Bob Marley eru “I Shot the Sheriff”, “No Woman, No Cry”, „Could You Be Loved”, „Stir It Up”, „Jamming”, „Redemption Song” og „One Love”.
Árið 2001 hlaut Bob Marley Grammy-verðlaunin fyrir framlag sitt til tónlistar. Þess má svo að lokum geta, að fyrir skömmu var breiðskífan „Catch a Fire” tekin með viðhöfn inn í Frægaðarhöll Grammy.

Til að tengjast heimasíðu Bob Marley SMELLA HÉR
Til að hlýða á nokkur vel valin lög með Bob Marley SMELLA HÉR