Framliðnir spilla fasteignasölu í Reykjavík

„Sannleikurinn er sá að það er daglegt brauð að leitað sé til miðla og kirkjunnar manna eftir aðstoð við að hrekja burtu framliðna úr íbúðarhúsum,” sagði Magnús Skarphéðinsson formaður Sálarrannsóknarfélags Reykjavíkur nýverið í viðtali við Samúel. Tilefnið var upprifjun á grein sem birtist í tímaritinu fyrir meira en 30 árum. Hún bar fyrirsögnina Framliðnir spilla fasteignasölu í Reykjavík.


„Það kveður svo rammt að þessum draugagangi víða, að fólki er ekki líft í húsunum. Flytur út og lendir í vandræðum með að selja ef hið sanna er lýðnum ljóst,” sagði Magnús og staðfesti að framliðnir væru ekkert að spekjast þó að komið sé fram á 21. öld. Það er fjarri því að draugagangur heyri sögunni til þó að meira en öld sé liðin síðan rafmagnslýsing tók að flæða inn í hvert skúmaskot.


Magnús safnar frásögnum af reimleikum í íbúðarhúsum

Magnús hefur safnað frásögnum af dularfullum fyrirbrigðum, en segir þær ekki eins trúverðugar ef fólk er ekki tilbúið til að segja frá upplifun sinni undir nafni. Því sæki hann það stíft að fullnægja því mikilvæga atriði. „En það er ekki svo auðsótt mál, sérstaklega þegar fasteignasala er í húfi. Ég hef meira að segja fengið upphringingu frá lögfræðingi sem hótaði að fara í milljóna króna skaðabótamál ef ég gæfi upp nafn fólks sem ég hafði rætt við um draugang í íbúð sem það var að fara að selja,” sagði Magnús.


Fólk er feimið við að koma fram undir nafni

„Svo eru aðrir sem vilja ekki koma fram undir nafni af ótta við að verða álitnir eitthvað undarlegir. Það er nefnilega þannig, að þó að skoðanakannanir hafi margoft leitt í ljós að Íslendingar séu allra þjóða sannfærðastir um að það sé meira til en augað sér þá er þessi sannfæring þeim flestum feimnismál,” segir Magnús ennfremur. „Fyndnast er þegar fólk hringir til okkar og fer mörgum orðum um að það sé ekki trúað á dularfull fyrirbæri af nokkru tagi, en biður okkur svo í öllum bænum að koma því til aðstoðar við að sætta illa anda í húsum þess eða særa þá út.”


Ekki auðsótt mál að fá aðstoð draugabana í dag

Samúel spurði Magnús þá hvort draugabanar sálarrannsóknarfélaganna væri ef til vill eina stéttin í dag, fyrir utan innheimumenn, sem hefðu nóg að gera. Magnús svaraði því til, að það væri orðið æ erfiðara að fá miðla til að sinna verkefnum af þessu tagi. „Enda ekki skrýtið. Þetta er afar erfitt verk og tekur gríðarlega á,” segir Magnús, sem segist hafa verið viðstaddur viðureignir af þessu tagi og þá upplifað margt afar magnað sem fólk ætti erfitt með að trúa.


Grein Samúel fyrir 30 árum

Ástæðan fyrir því að Samúel skrifaði um framliðna sem spilltu fasteignasölu í borginni 1976 var sú að vinnufélagi okkar hafði þá nýverið farið á fund fasteignasala sem hann þekkti persónulega. Hann vildi gera kauptilboð í fyrirtaks hús í Þingholtunum sem hafði veri auglýst til sölu. Vinnufélagi okkar sagðist vart hafa trúað sínum eigin eyrum þegar fasteignasalinn stundi, horfði á vininn góða stund, hallaði sér síðan fram á skrifborðið og trúði honum fyrir því að það væri þrælreimt í húsinu. „Ég bara nenni ekki að vera að standa í tvíverknaði,” átti fasteignasalinn að hafa sagt. Síðan sagði hann vinnufélaga okkar frá þeim síðustu sem vildu flytja inn í fína húsið:
   „Það voru feðgar að norðan sem komu suður og keyptu húsið. Þeim hafði strax litist vel á það og vildu endilega hraða kaupunum til að komast inn sem fyrst. Þeir greiddu umsamið verð á borðið. Af fenginni reynslu ákvað ég að geyma peninginn til morguns. Fegðarnir ætluðu að gista í húsinu um nóttina, líklega til að spara, en ætluðu sér aftur norður strax daginn eftir.”


Kröfðust þess að kaupin gengju til baka

Um leið og fasteignasalinn opnaði morguninn eftir voru feðgarnir mættir til að krefjast þess að kaupin gengju til baka. Ástæða sinnaskiptanna? Jú, þeir töldu engan vafa leika á því að það væri reimt í húsinu og það svo rosalega, að þeim hafi ekki komið dúr á auga alla nóttina.
   Þeir hefðu hvað eftir annað hrokkið við þegar hurðum var skellt og trampað um gólf, ljósin hefðu kviknað og slokknað, en þó hefði keyrt um þverbak þegar skrúfað var frá krönum í eldhúsi og á baðherbergi.
  Fasteignasalinn kannaðist svo sem við allar þessar lýsingar og það var auðsótt mál að rifta kaupunum. Þeir feðgar voru ekki þeir einu sem hefðu hrökklast úr húsinu af þessum sökum. Það yrði bara erfitt að útvega þeim annað hús á svona óskaplega hagstæðu verði …


Þrjá staði í borginni bar oftast á góma

Samúel fór að spyrjast fyrir hjá fasteignasölum og víðar og komst að raun um að það væri fullt af draugahúsum í borginni sem erfiðlega gengi að selja og stæðu iðulega mannlaus þó þau hefðu verið á afar hagstæðu verði og það jafnvel þegar skortur var á  fasteignum á skrá.
   Í eftirsóknarverðum hverfum stóðu fínar íbúðir oft auðar mánuðum saman af þeim sökum. Oftast bar Flókagötu, Eiríksgötu og Hlíðarnar á góma.
   En grípum hér niður í grein Samúels frá 1973. Þar sagði:
   „Þess er getið að kunnáttumenn og jafnvel klerkvígðir hafi verið fengnir til þess að hreinsa út hinn illa anda, en orðið harla lítið ágengt. Einhverjir eru þó sagðir hafa komist í samband við þá, sem hér eiga að vera að verki, og gerðu hinir framliðnu særingamönnunum þá ljóst að þeir myndu ekki þola neinn átroðning í þessum híbýlum sínum.
   Er rætt um um vofveiflega dauðdaga viðkomandi á sínum tíma, ýmist af eigin völdum eða annarra, og kemur það næsta vel heim og saman við ríkjandi hugsunarhátt íslendingsins um jarðneska vist framliðinna sem ekki finna eirð í sínum beinum, en ráfa um á dánarstað sínum og eira engum mannskjum samdvöld með sér á staðnum, en slíkar sögur hafa verið við lýði allt frá fyrstu tíð Íslandsbyggðar og lýsa oft á tíðum hinu ferlegasta framferði framliðinna.”


Við suma hinna framliðnu má semja

Að lokum látum við fljóta með hér í lokin dæmi um draugagang sem sagt var frá í grein Samúels, en þar átti í hlut afar trúðverðug kona sem sagði frá upplifun sinni rétt eins og hún væri að rabba um kökuuppskriftir eða prjónales.
   Fram að því að hún gekk í hjónaband bjó hún í foreldrahúsum, eða öllu heldur gamalli íbúð í Vesturbænum. Þar var reimt. „Ekki urði íbúar hússins svo mjög varir við ertingar drauga, en þó var gengið um og hurðum skellt,” segir í gömlu Samúels-greininni. „Frammi á gangi var sjódrukknaður draugur. Honum var meinlitið til manna, en lét þó stundum á sér bæra, þó í mesta meinleysi.
   Öðru máli gengdi um gömlu konuna sem hélt til í stofunni. Henni féll afskaplega misjafnlega við fólk og var óspör á að láta það í ljós. Henti það iðulega að hún kastaði lausum hlutum að fólki því sem henni líkaði miður við eða hafði aðra óvinsemd í frammi.
   En þetta var svo indæl íbúð að hún að seldist alltaf jafnóðum og hún kom á söluskrá, enda ekki allir draugar eins,” sagði Samúel og tók fram að þessi saga væri sögð til að sýna fram á, að við suma hinna framliðnu mætti þó semja.