Forsetinn var tilbúinn til að mynda utanþingsstjórn

Kristján Eldjárn forseti var að missa þolinmæðina áramótin 1979/80 en hann hafði þá beðið eftir því í hálft ár að mynduð yrði starfhæf ríkisstjórn. Lét hann stjórnmálaforingjana loks vita að hann væri tilbúinn til að mynda utanþingsstjórn á hverri stundu. Til þess kom þó ekki, því að við þessi orð forsetans hrökk allt í gírinn. En hverjir voru það sem vænlegastir þóttu til að mynda utanþingsstjórnina? Samúel telur sig vita allt um það.

Hugmyndin að utanþingsstjórn lá fyrir í júlí 1978

- heilu ári fyrir kosningar og stjórnarkreppu

Það er eðlilegt að Samúel hafi haft þetta allt á hreinu, því ári fyrir kosningar hafði hann komið saman lista yfir réttu mennina fyrir utanþingsstjórn og birtist listinn í júlíblaðinu 1978. Samúel efast ekki um það eitt augnablik að það sé sú utanþingsstjórn sem Kristján Eldjárn hugðist koma á laggirnar í ársbyrjun 1980.
   Þó að það væri freystandi að halda því fram, að Samúel hafi séð fyrir langvarandi stjórnarkreppu sem yrði í framhaldi af kosningunum árið eftir skal játað að skyggnigáfa var ekki ástæðan. Gerð er grein fyrir hinni raunverulegu ástæðu Samúels fyrir tillögu tímaritsins að utanþingsstjórn í inngangi Ólafs Geirssonar blaðamanns Samúels.

Nafn ríkisstjórnar Ingibjargar og Steingríms, Siðbót, sótt í þrítugan Samúel

Greinilegt er að Ingibjörg Sólrún og Steingrímur hafa verið að kíkja í þrítugan Samúel á kaffistofu Alþingis áður en þau ræddu við fréttamenn í ársbyrjun 2009. þar sagði orðrétt: „SAMÚEL hefur ákveðið að taka í taumana. Efnahagslegri óstjórn skal lokið á Íslandi og brjálæðisleg endaleysa verðbólguhringekjunnar á að stöðvast. Samúel hefur ákveðið að mynda nýja og siðbætta stjórn, sem þorir og getur leyst úr þeim vanda sem við okkur blasir.”
   Hljómar kunnuglega, ekki satt?
   Takið líka eftir að Samúel talar um að mynda SIÐBÆTTA ríkisstjórn. Og þið sem hélduð að þau Ingibjörg og Steingrímur væru svona frumleg þegar þau boðuðu í fjölmiðlum SIÐBÓT. Þau hafa bara verið að líta í þrítugan Samúel á kaffistofu Alþingis.
   En lítum nánar á inngang Samúels 1978. Þar stendur: „Ríkisstjórn Samúels verður ekki skipuð mönnum sem fastir eru í pólitískum frumskógi flokksbræðralags og bitlinga. Slíkir menn eru ekki hæfir til að takast á við þann vanda sem við Íslandi blasir. Til lausnar hefur Samúel valið menn sem sýnt hafa og sannað að þeir geta skilað hagnaði.”
 
Hugðist leita til afa Einrs K. Guðfinnssonar
Það var tólf manna stjórn sem Samúel stillti upp. Listinn yfir þá menn fer hér á eftir ásamt því sem gripið er niður í þá greinargerð sem fylgdi hverri tillögu um nafn. Það skal tekið fram strax í upphafi, að þegar blaðið fór í prentun hafði Samúel ekki komið sér saman um hver skildi sjá um sjávarútvegsmálin. „Einna helst er Samúel á því að biðja Einar gamla Guðfinnsson í Bolungarvík um að finna hæfan mann í embættið eða taka það að sér sjálfur. Hann kann að reka fiskvinnslu á réttan hátt,” sagði í grein Samúels 1978.
   Hefði karlinn bent okkur á sonarson sinn og alnafna ef við hefðum leitað til hans? Sá átti einmitt eftir að verða ráðherra sjávarútvegsmála. Kannski Samúel hefði átt að láta sér detta það sjálfur í hug. Einar jr. var nefnilega í blaðamannahópi Samúels á þessum tíma eins og áður hefur verið rifjað upp hér á Pressunni.
 
Forystumaðurinn: Jón G. Sólnes
Jón var annar tveggja alþingismanna sem þess heiðurs naut að vera stillt upp í stjórnina. (Um tíma var því öfugt farið í ríkisstjórn, þegar tveir utanþingsmenn áttu þar sæti.) Af hverju Jón G. Sólnes? Jú, hann tók að sér framkvæmdastjórn við Kröfluvirkjun. Hann var svo snöggur að rigga henni upp, að gamla kommisjónaliðið náði ekki að koma árum sínum fyrir borð áður en hann var búinn. Brugðust þeir vitaskuld fúlir við því. Það var ekki Jóni að kenna að gufuna vantaði við Kröflu. Öflun hennar var ekki hans verkefni.
 
Utanríkismál: Einar Ágústsson
Einar er hinn alþingismaðurinn sem Samúel ákvað að fengi að koma að stjórn landsins áfram. Í greinargerð tímaritsins segir að hann hafi sannað að hann hefði þá kosti góðs utanríkisráðherra til að bera að geta rekið og varið hvaða stefnu sem var á þeim vettvangi. „Her úr landi, her í landi, enginn vandi“, sagði Einar.

Hafréttar- og lögsögumál: Hans G. Andesen
Það var ekki spurning að Hans G. sæi um þennan málaflokk eins og hann hafði verið fasæll í starfi, en hann var sá sem best hafði fylgst með þessum mestu lífsahagsmunamálum Íslendinga frá síðari heimsstyrjöld. Vandað val, enda var þetta maðurinn sem síðar var talinn hafa átt mestan þátt í að við sigruðum Tjallann í landhelgisstríðinu.
 
Efnahagsmálin: Þráinn Eggertsson, hagfræðingur
Tvær ástæður eru sérstaklega tilgreindar þegar gerð er grein fyrir valinu.  „Þráinn skrifar og talar skiljanlegt mál þegar hann fjallar um efnahagsmál eða hagfræði. Er það ómetanlegur kostur,” sagði Samúel. „ Hinn kostur Þráins er sá, að af skrifum hans og svip má glögglega ráða að hann gerir sér í það minnsta einhverja grein fyrir hinni stórhlægilegu tragikomedíu sem kölluð er íslensk efnahagsmál."
   Sem ígildi fjármálaráðherra í stórninni kaus Samúel að fá Pálma Jónsson í  Hagkaupum. Hann væri maður sem hagnaðist á að fara ódýru leiðina og selja ódýrt.
 
Landbúnaðarmálin: Jónas Kristjánsson
Til að sinna þeim málaflokki kom aðeins einn maður til greina í huga Samúels. Sá maður var Jónas Kristjánsson ritstjóri Vísis. Samúel var sannfærður um að Jónas hefði vit á landbúnaði og sagði: „Hann leggst eindregið á sveig með landbúnaðarforkólfum pólitísku flokkanna og búnaðarmálastjóra um að fækka bændum. Jónas gerir það fyrir opnum tjöldum og meðvitað. Hinir í laumi eða óafvitandi.”
 
Menntamálin. Birgir Thorlacius
Samúel ákvað að láta Birgi, ráðuneytisstjóra í menntamálaráðuneytinu, um þennan málaflokk. „Hann virðist vera eini maðurinn sem er fær um að sjá um hinn veltandi snjóbolta sem íslenskt menntakerfi er að verða ,” sagði Samúel. En vildi til öryggis ráða fjármálastjóra sem hefði það hlutverk að sitja á fjárveitingum til Birgis og hinna kerfiskarlanna þar til sérfræðingarnir hefðu útskýrt á íslensku hver stefnan væri í íslenskum menntamálum.
 
Iðnaðarráðuneytið: Davíð Scheving Thorsteinsson
Samúel kvað Davíð vera skeleggan talsmann iðnaðarins með góðar hugmyndir. Einkum var honum reiknað það til tekna að hafa komið íslenskum áfyllingariðnaði á svo hátt stig sem raun bar vitni. Enginn gæti staðið sig betur í að selja landsmönnum litað og sykurbætt vatn.
 
Samgöngumál.  Alfreð Elíasson
Alfreð varð fyrir valinu vegna fornrar frægðar að sögn Samúels. „Á sínum tíma lengdu þeir Loftleiðamenn Rolls Royce CL-44 (Monsana) skrúfuþoturnar.Var þar með hægt að flytja fleiri farþega. Færri vita,” upplýsti Samúel, „að Alfreð rak einu sinni leigubifreið sem hann lengdi í sama tilgangi. Alfreð á því að lengja og bæta íslenska vegi og aðrar samgönguleiðir."
 
Kirkjumál: Pétur Maack
Samúel treysti Pétri Maach guðfræðingi best til að koma englunum niður á jörðina, inn til fólksins og jafnvel inn á diskótekin.
 
Heilbrigðis- og tryggingamál: Gísli Sigurbjörnsson
Gísi var forstjóri elliheimilisins Grundar og hafði ákveðnar skoðanir og kunni að reka hlutina þannig að sem mestur árangur næðist.
 
Dómsmálin: Kristján Pétursson
Kristján vann eftirminnilega að rannsókn Geirfinns-málsins. Samúel vildi fela honum það hlutverk að hræra upp í gömlum og nýjum málum. Honum var einnig falið að taka til á borði ráðuneytisstjórans – en á því var landsfrægur haugur af málsskjölum sem stjórinn sjálfur gat raunar vaðið inn í með hendina og dregið fram það sem á þurfti að halda.
 
Ferðamál: Kjartan Lárusson
Ákveðið var að gefa ferðamálum sérstakan gaum og vildi Samúel fá til verksins Kjartan Lárusson forstjóra Ferðaskrifstofu ríkisins. Honum hafði nefnilega tekist að reka ríkisfyrirtæki með hagnaði.
 
Þá ákvað Samúel að  viðskiðskiptaráðuneytið yrði deild í utanríkisráðuneytinu og félagsmálaráðuneytið yrði lagt niður. Þar væri ekkert að gerast sem ekki væri hægt að sinna á kontórnum hjá löggiltum endurskoðanda.
 
Loks hafði Samúel hug á að skipa nafngreinda menn í embætti nokkra ráðunauta. En hér látum við staðar numið í upprifjuninni.