Björk litla í Samúel fyrir aldarfjórðungi

Það er bráðskemmtilegt að lesa lýsingu Bjarkar á tilurð Tappa tíkarass, viðhorfum til skólans, nýbylgjunnar og nýtilkominnar frægðar 1983. Mynd: Jens Alexandersson

Þegar Samúel tók viðtal við Björk skömmu fyrir jól 1983 var hún 18 ára gömul og hafði aðeins veitt einu tímariti einkaviðtal áður. Hún var hikandi því það tímarit hafði gefið alranga mynd af henni. Á þessum tíma var Björk söngkona í Tappa tíkarassi og Kuklinu. Frægðarsólin var aðeins orðin morgunskíma miðað við það sem síðar átti eftir að verða.

Það var Páll Pálsson rithöfundur sem tók viðtalið við Björku fyrir Samúel. Það fór fram á heimili hennar á Laugarnestanga annan laugardag fyrir jól. Söngkonan var að búa sig undir að syngja með Tappanum niðrá Lækjartorgi „fyrir fólk sem ráfar um í jólagjafahugleiðingum.”

Vildi ekki vera aðal í Tappanum

Björk ítrekaði það að hún hefði viljað hafa alla úr Tappanum með í viðtalinu. „Með Tappanum varð það nefnilega fljótt þannig að allir töluðu um að ég væri aðal manneskjan og að þetta væri mín hljómsveit. Ég vildi breyta því.” Hún ræddi um viðtalið sem hún hafði veitt tímaritinu Fólk áður og var óánægð með. „Það var í sjálfu sér ekkert rangt farið með hlutina, ekkert ósatt, en þar kom samt fram vitlaus mynd af mér,” sagði hún. (Þegar þessi orð eru rifjuð upp núna flýgur Samúel í hug textinn hans Þorsteins Eggertssonar, Ég las það í Samúel.) Björk kvaðst hafa tekist að loka sig frá öllum dómum og slíku sem skrifað hafi verið um hana og hljómsveitina. Þær umsagnir hafi líka alltaf verð “hálf skrýtnar”. 

Lengst framan af viðtalinu við Björk er farið yfir tilurð Tappans og síðan Kuklsins. Þakkaði Björk kvikmyndinni Rokk í Reykjavík þá athygli sem fyrrnefnda hljómsveitin vakti skyndilega. „Við höfum aðallega spilað saman upp á félagsskapinn, músíkin verið aukaatriði. Við höfum verið vinir í mörg ár,” útskýrði Björk. Það er bráðskemmtilegt að lesa lýsingu hennar á því hvernig Tappinn varð til. Meira um það í lokin en fyrst þetta:

Fyrstu kynni Bjarkar af frægðinni

Tappinn hafði starfað í tvö ár og átti nokkra mánuði ólifaða þegar viðtalið var tekið, en Kuklið var eins árs og átti eftir að þróast í Sykurmola og heimsfrægð upp úr árinu 1986. Blaðamaður Samúels spurði Björk að því hvort hún fyndi fyrir því í samskiptum sínum við fólk að hún væri söngkona í rokkhljómsveit.

„Það virðist taka suma tvisvar sinnum lengri tíma að kynnast mér en annars,” svaraði hún. „Fólk er búið að gera sér ákveðnar hugmyndir um mig, hefur heyrt í mér í útvarpinu og séð mig í sjónvarpinu, og þarf að endurmeta afstöðu sína þegar það fer svo að tala við mig og kynnast mér. Stundum er ekki tekið mark á mér, ég er bara einhver Björk söngkona. Svo eru sumir sem maður hittir kannski einu sinni í mánuði og tala ekki um annað en hljómleika og svoleiðis, alveg óþolandi. En það fólk sem skiptir mig máli er ekki svona, ég er ekkert látin gjalda fyrir að vera söngkona í mínum vinahópi.”

„Hvað gerir þú annað en að syngja?"

„Ég er í skóla eins og er. Nú og svo er ég ofsa mikið að dunda mér. Ég les, hlusta á músík, teikna, prjóna, sauma, mála og spila á flautur, ég á fallegt flautusafn,” sagði Björk, en hún hóf píanónám ellefu ára gömul og lagði þannig upp í tónlistarferil sem hefur gert hana að einhverjum þekktasta tónlistarmanni nútímans.

„Ég stend í dálitlu stríði í sambandi við skólann”

Í viðtalinu við Samúel 1983 viðurkenndi hún að hún væri ekki alls kostar sátt við kennslufyrirkomulagið í skólanum. Alltaf verið gagnrýnin kona, Björk Guðmundsdóttir.

„Ég stend í dálitlu stríði í sambandi við skólann,” sagði hún. „Mér finnst hann ofsalega lítið annað en einhverjar aðferðir. Ég hef til dæmis farið í ótal stærðfræðikúrsa, en samt hef ég aldrei skynjað stærðfræðina, aldrei skilið í alvöru hvað er að gerast á bak við tölurnar. Mér finnst að það ætti að leggja meira upp úr því að við náum að skynja hlutina, þó það taki sjálfsagt lengri tíma, en séum ekki eingöngu prógrammeruð. Þetta er það sem ég er að slást við, ég skil ekki alveg skólann. En það er kannski ekki hægt að hafa þetta öðruvísi. En mig langar að læra, læra ofsalega mikið, það eru þúsund hlutir sem ég hef áhuga á. Manni fannst alltaf að með því að fara í menntaskóla gæti maður gert allt, samt …”

Samveran var málið - tónlistin aukaatriði

Þá að tónlistinni. „Tappinn varð þannig til að við fengum stórt æfingahúsnæði í Sigtúni. Þá voru stofnuð samtökin STÍFT – Samtök tryllltra íslenskra flippara (eða fríkaðra, það er umdeilt) og tónlistarmanna,” sagði Björk. „Við vorum í öðrum bekk í gaggó, svona tuttugu manns, sem mynduðum tvö þúsund hljómsveitir af alls konar tagi og hétum alls konar nöfnum eins og Háspenna/Lífshætta, Smondarnir, Vigga viðutan, Páksí, Bakraddafélagið … ég gæti þulið upp nöfn í allan dag. Þetta var allt voða laust í reipunum, flestar hljómsveitirnar æfðu bara nokkrum sinnum, þá var farið að gera eitthvað annað. Það voru haldnar glæsilegar árshátíðir tvisvar í viku og við vorum oft með fundi sem voru ofsalega virðulegir, með borði og hamri og öðrum tilheyrandi formlegheitum.

Svo var ákveðið að stofna hljómsveit sem átti að standa undir húsaleigunni og þá varð Jam ´80 til. Sú hljómsveit var þannig að við fórum öll upp á svið og flippuðum og spiluðum alls konar lög. Við spiluðum aðallega í félagssmiðstöðvunum. Upp úr þessu varð hljómsveitin smám saman til, sem átti upphaflega eingöngu að vera peningaband. Ég var ekki með fyrst, var úti í Frakklandi þegar strákarnir sendu mér bréf og buðu mér að ganga í hljómsveitina.”

„Það getur enginn verið hrár endalaust”

Þegar viðtalið var tekið gekk sá orðrómur að Tappinn væri að hætta. „Já og nei,” svaraði Björk spurningu Samúels þar að lútandi. „Fyrir okkur hefur þetta fyrst og fremst gengið út á að hittast og hafa gaman af. Og við höfum fengið mikið út úr þessu; ferðast mikið, til Noregs, London og um allt land. Nú erum við hins vegar farin að fjarlægjast hvert annað. Ekki það að við séum óvinir, við erum bara farin að umgangast annað fólk og tilgangurinn er ekki lengur að hittast, þetta er bara hljómsveit. Þá er þetta orðið leiðinlegt, einhver skylda og ekkert gaman þegar maður er farinn að taka hlutina þannig. Það er ekki það sem maður er að leita að.”

Samúel spurði Björku hvað henni fyndist um nýbylgjuna.

„Ég get náttúrlega bara dæmt út frá sjálfri mér. Þegar þetta byrjaði var mikið að ske; hundrað til tvö hundruð manns sem hittust úti á götu og ræddu málin, allir voru í hljómsveitum og mjög aktívir. Nú eru flestar þessar hljómsveitir hættar. Þetta hefur verið dásamlegt tímabil … Rokk í Reykjavík er sennilega besta heimildin um þetta núna, en hún lýsir samt aðeins litlu broti af því sem er að ske. Ég held að þetta sé nú að lognast útaf, alla vega með sama hugarfari og var, en það er líka að hrærast upp í þessu. Núna er þetta hráa að mestu dautt og menn farnir að vanda sig, nema svona dásamlegar hljómsveitir eins og Vonbrigði. Næsta stig hlýtur að vera eitthvað pottþétt, það er bara eðlilegt. Það getur enginn verið hrár endalaust.”