Pressuúttekt Ólafs Arnarsonar: Umsóknin samþykkt - hvað nú?

Þá er Alþingi búið að samþykkja að sækja um aðild að ESB. Það er mikið fagnaðarefni, og vonandi verður eftirleikurinn góður. Niðurstaða atkvæðagreiðslunnar var raunar mjög í takt við það sem búast mátti við. Það er raunar sorglegt fyrir Sjálfstæðisflokkinn, að einungis tveir þingmenn flokksins skyldu brjótast undan flokksaga og kjósa ESB annars vegar og hins vegar sitja hjá. Það er ósennilegt að það verði talið flokknum til tekna að hafa reynt að standa í vegi fyrir aðildarumsókninni.

Það var einnig hjákátlegt að hlusta á þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma hvern á fætur öðrum í ræðustól og hneykslast á því að ríkisstjórnin skuli ekki vilja ekki að þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB samning verði bindandi. Vissulega er það hneyksli að ríkisstjórnin skuli fara þessa leið en Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki úr háum söðli að detta í þessu máli. Öllum er í fersku minni þrotlaus barátta og málþóf sjálfstæðismanna á vorþingi fyrir kosningar, þegar þeir reyndu og tókst að koma í veg fyrir að gerðar yrðu breytingar á stjórnarskránni í þá veru að einfalda þjóðaratkvæðagreiðslu þyrfti til að breyta henni.

Sjálfstæðismenn í krísu

Það er holur hljómur í málflutningi sjálfstæðismanna og því miður lítur út fyrir að þeir séu í gamaldags skotgrafapólitík og noti hvert tækifæri til að koma pólitísku höggi á andstæðinga sína í stað þess að vinna að stefnumálum sínum á heilbrigðan hátt. Nú kom þetta í hausinn á Sjálfstæðisflokknum og með réttu. Flokkurinn má skammast sín fyrir að hafa stillt sér upp út frá stundarhagsmunum í pólitík í stað þess að horfa á hagsmuni íslenskrar þjóðar til framtíðar.

Það var greinilegt í atkvæðagreiðslunni um ESB tillöguna að varaformanni flokksins leið ekki vel og gat ekki fengið af sér að greiða atkvæði gegn ESB aðildarumsókn. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir á lof skilið fyrir pólitískt hugrekki. Hún gefur miklum fjölda núverandi og fyrrverandi kjósenda Sjálfstæðisflokksins von um að flokknum sé ekki alls varnað. Von um að útgerðaraðall, fjósafastistar og þjóðernissinnar eigi ekki Sjálfstæðisflokkinn skuldlaust.

Ragnheiður Ríkharðsdóttir brást ekki heldur við atkvæðagreiðsluna um ESB. Ragnheiður er mikill skörungur. Hún er óhrædd að lýsa skoðun sinni og stendur fast á sínu. Það er ekki ónýtt fyrir Sjálfstæðisflokkinn að hafa þær Ragnheiði og Þorgerði Katrínu í sínu liði.

Það verður einnig að taka ofan fyrir þeim þingmönnum annarra flokka, sem stóður fastir á sannfæringu sinni. Í þann hóp er hægt að setja Atla Gíslason, Ásmund Einar Daðason, Sif Friðleifsdóttur, Guðmund Steingrímsson, Þráinn Bertelsson og fleiri. ESB er grundvallarmál fyrir íslensku þjóðina og augljóslega eitt af þeim veigamiklu málum sem kallar á að þingmenn fylgi sannfæringu sinni og samvisku en ekki flokkslínum. ESB gengur þvert á flokkslínur og eðlilegt að samherjar í pólitík hafi mismunandi skoðanir á því.

VG í hráskinnaleik

Það er minni reisn yfir afstöðu manna eins og ráðherra Vinstri grænna, sem kusu með ESB til þess eins að halda í ráðherrastóla sína, og þorra þingflokks sjálfstæðismanna, sem virðist enn vera í andlegri gíslingu afturhaldsaflanna, sem stjórnuðu flokknum á liðnum árum. Um Jón Bjarnason þarf ekki að hafa mörg orð. Hefði Jón Bjarnason snefil af sjálfsvirðingu segði hann af sér ráðherraembætti án tafar. Það er óheiðarlegt að sitja sem ráðherra í ríkisstjórn en kjósa gegn henni á Alþingi. Jón á að taka pokann sinn og setjast fram í sal sem óbreyttur þingmaður. Menn geta ekki bæði sleppt og haldið.

Það er raunar athyglisvert að allir þingmenn VG, sem gerðu grein fyrir atkvæði sínu um ESB aðildarumsókn, sögðust vera á móti aðild og virtust ekki setja neinn fyrirvara við þá afstöðu sína. Þannig skiptir engu máli hver niðurstaða aðildarviðræðna verður. Þarna birtist náttúrulega grímulaust hvers konar hagsmunabandalag um völdin ein þessi ríkisstjórn er. Það er deginum ljósara að allir þingmenn VG, e.t.v. að undanskilinni Lilju Mósesdóttur, hefðu greitt atkvæði gegn ESB umsókn sæti flokkurinn í stjórnarandstöðu en ekki í ríkisstjórn. Raunar er líklegt að umræður stæðu enn yfir á Alþingi um málið vegna málþófs hinna fyrrum málglöðu þingmanna VG.

En stólarnir við gluggann í þingsalnum eru bara svo mjúkir og þægilegir!

Ríkisstjórn í vanda

Nú er niðurstaðan fengin og ljóst að aðildarumsókn verður send ESB á næstu dögum. Það er sannarlega mikið gleðiefni. Ekki vegna þess að þessi niðurstaða jafngildi því að Ísland muni ganga í ESB. Það er enn algerlega á huldu. Þetta er gleðilegt vegna þess að nú látum við á það reyna hvort ESB aðild er raunhæf fyrir Ísland og víkjum okkur undan tilraunum ESB andstæðinga til að tefja málið og þæfa.

Íslenska krónan er ónýt. Þeir sem halda öðru fram eru ýmist haldnir óskhyggju eða hafa ekki náð að tileinka sér þær upplýsingar, sem fyrir liggja. Þá eru einnig til þeir, sem hafa sérhagsmuni af því að krónan verði hér áfram gjaldmiðill. Þessir sérhagsmunir ganga gegn hagsmunum heildarinnar, sem hefur hag af því að hér á landi sé stöðugur gjaldmiðill, lágir vextir og eðlilegt fjármálakerfi.

Það er nærtækt og eðlilegt fyrir okkur Íslendinga að reyna fyrst fyrir okkur gagnvart Evrópu og ESB. Evrusvæðið er okkar stærsti markaður. Evran er langsamlega mikilvægasti gjaldmiðillinn í utanríkisverslun okkar. Þess vegna er óeðlilegt annað en að láta reyna á það hvort við getum sameinast því gjaldmiðilssvæði.

Nú stendur íslenska ríkisstjórnin frammi fyrir nokkrum vanda. Annar stjórnarflokkurinn hefur haft það að sinni stefnu að Ísland gangi í ESB. Þessi stefna Samfylkingarinnar er í grunninn ekki runnin upp úr þörf okkar fyrir nýjan og traustan gjaldmiðil. Samfylkingin skilgreinir sig sem evrópskan jafnaðarmannaflokk og vill sem slík sitja við Evrópuborðið með hinum. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Líklegt er að meirihluti þeirra Íslandinga, sem styðja aðild að ESB, geri það á þeim forsendum að það þjóni hagsmunum okkar að komast inn í gjaldmiðilssamstarfið.

Hinn stjórnarflokkurinn, VG, er alfarið andsnúinn aðild að ESB. VG aðhyllist gamaldags þjóðernissósíalisma líkt og forpokaðasti hluti Sjálfstæðisflokksins. Það er ljóst að þessi ríkisstjórn mun ekki landa ESB samningi og leiða málið til lykta hér innanlands.

Stóri vandinn, sem nú blasir við ríkisstjórninni snýr að öðru stóru máli. Þetta er Icesave málið. Þetta mál hefur verið handlað með fáránlegum hætti af íslenskum stjórnvöldum. Ríkisstjórn Geirs H. Haarde var lánlaus í þessu máli sem öðrum. Málsmeðferð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur hefur verið til þvílíkrar skammar að fordæmalaust er.

Samfylkingin vill greinilega semja um Icesave og gildir þá einu hvað það kostar. Þetta er ekki boðleg afstaða stjórnmálaflokks, sem vill láta taka sig alvarlega. Það hefur komið skýrt fram að Icesave skuldbindingin og áhættan, sem af henni stafar er algerlega óásættanleg fyrir Ísland. Sigurður Hannesson stærðfræðingur hefur sýnt rækilega fram á þá hrikalegu staðreynd að engar líkur eru á að íslenska þjóðarbúið muni afla nægs gjaldeyris til að hægt verði að standa við Icesave skuldbindinguna, jafnvel þó að björtustu spár ríkisstjórnarinnar rætist. En það er bara ekkert hlustað á þetta. Hvers vegna? Jú, vegna þess að Samfylkingin er staðráðin í að Ísland fari í ESB og lítur svo á að Icesave sé aðgöngumiðinn.

Klækjarefurinn Steingrímur J.

Erfiðara hefur verið að átta sig á því hvers vegna Steingrímur J. Sigfússon og hjörð hans í VG styður svo eindregið við þennan hræðilega Icesave samning. Tæplega vill Steingrímur borga inngönguna í ESB svo dýru verði. Steingrímur, sem vill raunar alls ekki ganga í ESB.

Eina lógíska skýringin á baráttu Steingríms J. fyrir Icesave samningnum er að hann sjái nokkra jákvæða pólitíska kosti fyrir sig og sinn flokk í því máli. Fyrir það fyrsta þarf hann að þvo af sér mistökin, sem hann gerði þegar hann setti gamla flokksjálkinn, Svavar Gestsson, fyrir samninganefndina. Það var afleikur hjá Steingrími því með því tók hann að sér alla pólitíska ábyrgð á Icesave. Nú verður hann einhvern veginn að klóra sig út úr því.

Líklegt er að Steingrímur telji sig fella pólitískar keilur með því að kostnaðurinn af Icesave verði sem hrikalegastur. Hann telur ábyrgðina á Icesave liggja hjá Sjálfstæðisflokknum og telur sig koma höggi á Sjálfstæðisflokkinn með því að magna Icesave vandann. Sé þetta hugsunin hjá Steingrími jaðrar það við landráð.

Líklegt er að refurinn frá Gunnarsstöðum sjái enn einn kost við Icesave. Hann veit náttúrulega að íslenska þjóðin mun aldrei samþykkja aðild að ESB hafi Icesave verið keyrt ofan í kokið á henni fyrst. Með stuðningnum við Icesave tryggir Steingrímur J. að Ísland gengur ekki í ESB. Þetta sér hann þó að samstarfslokkurinn í ríkisstjórn sé svo blindur á þjóðareðlið að hann heldur að Íslendingar muni fyrst leyfa ESB að berja sig til hlýðni og síðan dilla rófunni og samþykkja inngöngu í klúbbinn.

Samfylkingin telur e.t.v. að hún hafi yfirhöndina í núverandi stjórnarsamstarfi en því er þveröfugt farið. VG ráða því sem þeir vilja og fara sínu fram. Stefnan í ríkisfjármálunum er grímulaus áætlunar- og haftabúskapur. Jafnframt þessu er fjármálaráðherrann að tryggja að helsta stefnumál Samfylkingarinnar, aðildin að ESB, fer út um þúfur.

Icesave ræður úrslitum

Vilji þingmenn Samfylkingarinnar búa svo um hnútana að einhver möguleiki sé á inngöngu Íslands í ESB eru þeir nauðbeygðir til að ganga til liðs við stjórnarandstöðuna og hafna Icesave ríkisábyrgðinni og þeim samningi, sem hún er byggð á. Annars er öruggt að þjóðin mun hafna ESB.

Alþingi verður að hafna fyrirliggjandi Icesave samningi. Við getum ekki staðið við hann og eigum þess vegna ekki að samþykkja hann. Þessu til viðbótar er auðvitað fáránlegt að Íslendingar axli einir ábyrgð á vitlausum og gölluðum reglum ESB um innistæðutryggingar.

Ýmsir hafa orðið til þess að lýsa áhyggjum sínum af því að ef Íslendingar hafni Icesave muni aðgangur að lánsfé lokast og við jafnvel verða rekin út úr EES. Í þessu felst auðvitað, að ESB muni ekki fara í aðildarviðræður við okkur nema við samþykkjum Icesave óbreytt.

Eigum við ekki að láta reyna á þetta? Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur fullyrt að engin tengsl séu á milli Icesave og þess prógramms, sem er í gangi á hans vegum hér á landi. Við skulum bara fá upp á borðið hvort þetta er rétt.

Fjármálaráðherra hefur sagt að hann óttist mjög hvað verði fari svo að Icesave verði felldur í þinginu. Aðspurður segist hann ekkert hafa fyrir sér í því, hvorki hótanir annarra ríkja né alþjóðastofnana. Þetta sé einungis almennur ótti hans. Sé þetta rétt hjá fjármálaráðherra er ljóst að í brjósti hans slær lítið hérahjarta.

Auðvitað er það frumskylda alþingismanna að standa vörð um hagsmuni Íslands. Icesave samningurinn, eins og hann stendur nú, gengur gegn hagsmunum Íslands. Þetta er þannig sannkallaður landráðasamningur. Seint verður því trúað að meirihluti Alþingis samþykki slík ólög yfir íslensku þjóðina.

Komi í ljós að ESB neiti að hefja aðildarviðræður við Ísland vegna þess að Alþingi hafi hafnað þeim nauðungarsamningi, sem kenndur er við Icesave, er ljóst að ESB er klúbbur hrotta og yfirgangsseggja. Við viljum ekki vera í slíkum klúbbi. Það er hins vegar mikilvægt af fá þetta upp á borðið strax því ef þetta er raunin er ljóst að við Íslendingar munum aldrei fá það skjól, sem við sækjumst eftir í gjaldmiðilsmálum, í evrunni. Við verðum því að hugsa málin upp á nýtt og leita annarra leiða.

 Sé þetta raunin má búast við því að utanríkisviðskipti okkar færist í framhaldinu til annarra svæða í heiminum, t.d. Bandaríkjanna. Ef Evrópa er ekki kostur fyrir Ísland liggur beinast við að kanna möguleika á því að komast í gjaldmiðilsskjól hjá bandaríska seðlabankanum. Ef dollarinn verður okkar gjaldmiðill munu utanríkisviðskipti okkar færast að stærstum hluta frá Evrópu til Norður-Ameríku.

Því skal samt seint trúað að ESB muni hegða sér með þessum hætti gagnvart Íslandi vegna þess að þetta mál snýst ekki um Ísland. Þetta snýst um það hvort ESB er trúverðugt bandalag lýðræðisþjóða, sem virðir lög og reglur. Afstaðan gagnvart Íslandi hefur áhrif á framtíð ESB.

Eftir stendur að sú áhersla, sem ríkisstjórarflokkarnir leggja á samþykkt Icesave ríkisábyrgðarinnar, er með öllu óskiljanleg. Ein skýring, sem heyrst hefur, er sú, að fyrir hendi sé munnlegt samkomulag um að Íslendingar muni ekki verða látnir standa við Icesave ríkisábyrgðina ef hún reynist okkur um megn.

Er eitthvert slíkt baksamkomulag fyrir hendi? Sé svo er mjög undarlegt að það komi ekki fram. Það á þá væntanlega að vera tromp uppi í erminni hjá Samfylkingunni. Þegar ESB samningur liggur fyrir verður trompið dregið fram og þjóðin samþykkir ESB í sæluvímunni yfir því að þurfa ekki að borga Icesave.

Hvað sem öllu líður er ljóst að ekki er verið að birta opinberlega allar upplýsingar, sem máli skipta varðandi Icesave. Þess vegna ber Alþingi skylda til að fella Icesave ríkisábyrgðina að óbreyttu. Þannig köllum við líka fram innsta eðli ESB, sem er mikilvægt.