Áhrifavaldur endurfæddist : Viðtal við Indiru Mahjal sópransöngkonu

Sinfonia.is

„Ég held að Bess sé flókin og viðkvæm og á vissan hátt má sjá hana í neikvæðu ljósi.  Hún er brotin og Gershwin gefur henni ekki sína eigin aríu, eins og langflestar kvenhetjur óperubókmenntana fá, af ástæðu.  Það er  hans leið til að segja hlustandanum að einverustundirnar eru það sem hún vill fyrir alla muni forðast.  Líf hennar er stöðug leit af félagskap og þegar öllu er á botninn hvolft gildir einu hvort hann er góður eður ei.“  Þessi orð velur Indira til að lýsa fyrir mér Bess en það verður á tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands sem bandaríska söngkoman kemur fram  í kvöld kl 19.30 í Háskólabíói.   

Indira hefur áralanga reynslu sem óperusöngkona og hún er sérlega reynd í hlutverki Bess enda hefur hún sungið hlutverk þessarar ólánskonu um allan heim.  Við tölum um ástæður þess að óperan skyldi í raun ekki ná flugi fyrr en árið 1976 þegar Houston Grand Opera flutti hana eftir langt hlé og þá í þeirri upprunalegu mynd sem Gershwin hafði hugsað sér. 

Ástæða þess að verkið lá svo lengi óhreyft er ef til vill sú að þegar óperan var fyrst sviðsett árið 1935 lifðum fólk í ólíkum heimi.  Enn var aðskilnaður milli svartra og hvítra og allir söngvarar sýningarinnar svartir.  Vegna aðskilnaðarstefnunnar  var óperunni  valinn sýningarstaður sem ekki  gat boðið upp á allan þann sviðsbúnað og hljómsveitaraðstöðu sem verkið krafðist  af hendi höfundar ,

segir Indira og hún bætir við

en ætli það hafi ekki einnig spilað inn í ótti við pólitísk áhrif sem sköpuðust eftir að frjálslynt hvítt fólk sótti sýninguna og þar af leiðandi sat fólk með ólíkan litarhátt hlið við hlið í leikhúsinu. Ótti  skapaðist við afleiðingar þess.  Frumflutningur þessarar óperu var vissulega ákveðið upphaf í bandarískri sögu og frjálslynt hvítt fólk fór að samþykkja svarta söngvara í auknum mæli, þetta markaði hugsanlega upphafið að lokum aðskilnaðarstefnunnar.

Þessar breytingar áttu eftir að taka langan tíma en Indira þakkar það því hve undurfögur tónlistin í Porgy and Bess er að hún skuli ekki hafa orðið gleymskunni að bráð.  Það eru lög eða aríur sem hafa lifað og þó stíll verksins sé klassískur þarf hlustandinn ekki að vera í vafa þegar hann heyrir áhrif frá þjóðlagatónlist og jazz. 

Engu að síður gerir verkið  sönglega og túlkunarlega  nákvæmlega jafnmiklar kröfur og  stór ítölsk ópera.  Ég finn engan mun á mér eftir að hafa klárað kvöld af Bess og t.d. Madame Butterfly 

segir Indira.   Þó segir hún að ekki geri öll hlutverkin í Porgy and Bess sömu kröfur.

Stóru einsöngshlutverkin gera klassískar söngkröfur til flytjenda en í sum af þeim smærri er jafnvel betur passandi að nota reynda og vel skólaða söngleikja-söngvara.

Raddir þess efnis að merkja megi kynþáttahatur í verkinu er ef til vill erfitt að bæla. Til þess eru staðalímyndir af svörtu lágstéttarfólki of áberandi en það er tónlistin sem nær að halda áhorfendum við efnið og vissulega er sagan dramatísk og tragísk. „Summertime“ og „It ain´t necessarily so“ náðu fótfestu hjá almenningi  en eins og áður sagði var það ekki fyrr en Houston Grand Opera setti hana á svið árið 1976 sem hún sló rækilega í gegn.

Indira á ættir að rekja til Indlands  þar sem faðir hennar er  fæddur en móðir hennar er frá Suður-Karolínu.  Indira er hinsvegar er fædd í New York þar sem foreldrar hennar kynntust við nám í Julliard.  Porgy and Bess reynist hafa verið áhrifavaldur í Indiru.  Hún var nefnilega ásamt móður sinni þáttakandi í uppfærslunni frægu í Houston  og fór með óperunni  á söngferðalag.  Hún drakk í sig tónlistina milli þess sem hún söng litla betlarastúlku og tónlistin og uppfærslan höfðu þau áhrif á hana að ekki varð aftur snúið  – ævistarfið var valið.

 Þetta voru ekki aðeins mín fyrstu kynni af stóróperu heldur allra áhorfenda sömuleiðis af Porgy and Bess og sú uppfærsla var svo sannarlega vel heppnuð. Hún hafði áhrif á allt mitt líf.

Sagði Indira að lokum