Ævintýraeyjan eftir Ármann Þorvaldsson: Einfaldlega skyldulesning fyrir Íslendinga

Gagnrýni Pressunnar

Ævintýraeyjan er ekki venjuleg bók. Hún er ekki skáldsaga en samt lygileg, ekki ævisaga en samt starfssaga, ekki sagnfræði en samt full af sagnfræðilegum fróðleik, ekki brandarabók en samt full af skemmtisögum, bröndurum og skrifuð af leiftrandi húmor.
 
Bókin er saga uppgangs Kaupþings og íslenska fjármálakerfisins séð með augum manns með venjulegan íslenskan bakgrunn, manns sem festist í neti brjálæðisins, upplifir hluti sem aðeins þekktust úr kvikmyndum en áttar sig svo á brjálæðinu og brotlendir...rétt eins og hinn venjulegi Íslendingur.

Ármann var ekki venjulegur bankamaður í þeim skilningi. Kennarasonur úr Breiðholti, hluti af villingunum svo nefndu, alinn upp við ráðdeild og nægjusemi, sagnfræðimenntaður grúskari, hlédrægur og hálf umkomulaus þegar hann í þörf til að afla tekna fyrir fjölskylduna, ræður sig til starfa hjá litlu verðbréfafyrirtæki.  Litla verðbréfafyrirtækið sem fáir þekktu og starfaði á verðbréfamarkaði sem var ekki nægilega stór eða þroskaður til að réttlæta slíka starfsemi.

Ármann rekur upphaf og sögu Kaupþings á læsilegan og einfaldan hátt og byggir á eigin vitneskju og þekkingu og gefur lesandum um leið ómetanlega innsýn í heim sem var lokaður fyrir flesta en hafði svo mikil áhrif á okkur öll, bæði til góðs og ills.

Höfundur hefur verið gagnrýndur fyrir að skrifa bókina í allt að því léttum dúr, sem virðist tabú en síðast en ekki síst segja bókmenntarýnar þeir sem skrifað hafa um bókina að ekki beri á iðrun eða eftirsjá hjá honum. Þannig á Ármann að hafa drýgt dauðasynd í augum Íslendinga. Að þora að gera upp sína eigin fjármálasögu samhliða fjármálasögu síðasta áratugar og leyfa sér að sjá spaugilegu hliðina á sumum málum.  Hann er gagnrýndur fyrir að viðurkenna ekki eigin sök í bankahruninu, gagnrýna ekki aðra stjórnendur bankanna og jafnvel lofa útrásarvíkingana svo kölluðu.

Ég tók ekki þátt í veislunni, er hvorki hlynntur, skyldur né í vinnu hjá þeim bankamönnum sem báru ábyrgð á því hvernig fór og þekki ekki Ármann persónulega (þó ég hafi þekkt hann í sjón síðan í TBR í gamla daga og við séum Facebook-vinir), en ég get ómögulega skilið þessa gagnrýni á Ævintýraeyjuna. Ármann gerir þetta einmitt allt saman í bókinni. Hann gagnrýnir sjálfan sig harkalega, bendir á öll viðvörunarmerki sem hann hefði átt að taka mark á, sýnir fram á veikleika kerfisins, mannanna sem stjórnuðu og kerfisins sem átti að koma í veg fyrir að þetta gerðist. Hann rekur skýr dæmi um vanhæfni stjórnmálamanna og annarra leikenda og eigin breyskleika.  Hann ætti að frekar að lofa en lasta fyrir að þora að gera sig, samferðarmenn sína og söguna upp á læsilegan hátt í bók þar sem alvara og léttleiki birtast á hverri síðu. 

Ármann þykist ekki vera að skrifa sagnfræðibók um uppgang íslensku bankanna enda er Ævintýraeyjan það ekki. Hún er persónulegt uppgjör og skrifuð á persónulegum nótum. Þeir sem skammast og agnúast út í Ármann fyrir að átta sig ekki á hvað hafi raunverulega gerst við bankahrunið sitja í þægilegu dómarasæti en einhvern veginn leyfi ég mér að efast að þeir viti betur.  Ármann reynir skiljanlega að verja sig og sína í bókinni enda trúir hann því augljóslega að þeir hafi verið að gera rétta hluti – og kannski á sagan eftir að dæma þá seka. En engin er dómari í eigin sök og það er Ármann ekki heldur.

Ármann er óvenju hreinskilinn oft á tíðum, jafnvel svo að þeir sem í kringum hann voru munu kunna honum litlar þakkir. Ég skil bókina sem persónulegt uppgjör, uppgjör manns sem tók af fullum þunga þátt í hrunadansinum og þurfti líka að súpa seyðið af því. En hann er manneskja, hann er húmoristi og hann er afar lipur penni og hann kann að segja góðar sögur.

Ævintýraeyjan er einfaldlega skyldulesning um ótrúlega tíma í sögu lands og þjóðar, bók sem er vel skrifuð og rekur söguna á einfaldan og skýran hátt út frá persónulegu sjónarhorni manns í innsta hring.  Lesandinn getur brosað á hverri síðu í bland við það að hrista hausinn yfir vitleysunni og fyllast sorg yfir afleiðingum sem enn liggja ekki ljósar fyrir.

Niðurstaða:

Steingrímur Sævarr Ólafsson

 

 

Pressan fjallar ítarlega um menningu og listir á Íslandi og birtir dóma landsþekktra gagnrýnenda um bækur, tónlist, kvikmyndir, leikhús og fleira. Pressan gefur stjörnur í gagnrýni sinni; mest fjórar stjörnur en minnst enga stjörnu. Netfang: pressan@pressan.is