Hver rannsakar umboðsmann?

Tryggvi Gunnarsson umboðsmaður Alþingis. Mynd: Maggi

Í greininni vék Bergþór athygli manna að hinni umtöluðu Rannsóknarnefnd Alþingis sem á að fjalla um ástæður íslenska efnahagshrunsins, ekki síst þátt stjórnsýslunnar í henni. Og hann bendir á giska athyglisverðan punkt, sem ekki hefur komið mikið til umræðu fram að þessu:

En hætt er við að ein eftirlitsstofnun ríkisins, og sú sem einna mestar hefur heimildirnar, verði lítt skoðuð að sinni. Samkvæmt lögum nr. 85/1997 um umboðsmann alþingis skal umboðsmaður hafa eftirlit með allri stjórnsýslu ríkisins og gæta þess að hún fari fram í samræmi við lög og vandaða stjórnsýsluhætti. Umboðsmaður er ekki bundinn við kvartanir borgaranna heldur getur tekið mál upp að eigin frumkvæði, sjái hann ástæðu til þess. Umboðsmaður hefur afar víðtækar heimildir við eftirlitsstörf sín og getur samkvæmt lögunum „krafið stjórnvöld um þær upplýsingar og skriflegar skýringar sem hann þarfnast vegna starfs síns, þar á meðal getur hann krafist afhendingar á skýrslum, skjölum, bókunum og öllum öðrum gögnum sem mál snerta.“ Þá getur hann kallað starfsmenn stjórnsýslunnar á sinn fund og fengið frá þeim upplýsingar og skýringar sem varða einstök mál og á frjálsan aðgang að öllum starfsstöðvum stjórnvalda til athugana í þágu starfs síns.

Bergþór bendir á að umboðsmaður Alþingis hafi þannig mikil úrræði og geti gert Alþingi og stjórnvöldum viðvart verði hann þess áskynja að ekki sé farið að lögum og reglum í stjórnsýslunni.

En svo bætir hann við:

Ekki veit ég hvort embætti umboðsmanns alþingis svaf á verðinum í aðdraganda bankahrunsins. Ég veit ekki hvort ætlast hefði mátt til þess að umboðsmaður hefði beitt eftirlitsheimildum sínum varðandi þá aðila stjórnsýslunnar sem hafa áttu auga með fjármálafyrirtækjum. Vel mætti segja mér að ekkert sé við umboðsmann að sakast, þrátt fyrir eftirlitshlutverk og eftirlitsheimildir hans. En hitt er ljóst að væntanleg álitsgerð rannsóknarnefndar alþingis mun ekki taka af neinn vafa um það því að af snilligáfu sinni ákvað alþingi að setja umboðsmann alþingis einmitt í nefndina sem sett var til höfuðs stjórnsýslunni, og „eftirlitsstofnunum“ alveg sérstaklega. Það var óráð, með fullri virðingu fyrir núverandi umboðsmanni alþingis og annáluðum hæfileikum hans við að þefa uppi jafnvel smæstu aðfinnsluefni stjórnsýsluvaldshafa.

Í framhaldi af þessum orðum Bergþórs spyrja menn á kaffistofunni: Er líklegt að Rannsóknarnefnd Alþingis muni í skýrslu sinni finna að aðgæsluleysi Umboðsmanns Alþingis í aðdraganda bankahrunsins?