Viðbjóðsleg lygasaga tengd vestfirsku ungbarni og presti sem kallaður er djöfladýrkandi

Fyrrverandi þjóðminjavörður segist forviða yfir því að íslenskt leiðsögufyrirtæki skáldi upp viðbjóðslega sögu um frænku sína sem lést 6 ára gömul eftir að botnlangi hennar sprakk og tengi hana djöflinum og mannsmorðum meðan látinn prestur þjóðkirkjunnar sé lýstur djöfladýrkandi.  Hann spyr hvaða siðareglur séu í gildi á þessu sviði. 

Þór Magnússon, fyrrverandi þjóðminjavörður, skrifar grein í Morgunblaðið í dag undir yfirskriftinni Ljót saga.  Segir hann þar af starfsfólki skóla sem fór í óvissuferð í Reykjavík, svokallaða draugagöngu, sem skipulögð er að fyrirtækinu Draugaferðir.

Sagði leiðsögumaðurinn frá draugi, vofu ungrar stúlku sem væri á sveimi í eða við Ráðhúsið. Erlendur miðill hefði komist að sögu ungu stúlkunnar og segir Þór hana hafa verið sagða svona:

„Stúlkan hafði heitið Fríða og fæðst og átt heima vestur á fjörðum. Þar átti hún að hafa verið beitt kynferðislegu ofbeldi af stjúpföður sínum og átt erfiða ævi. Litla stúlkan var hænd að dýrum og gaf hröfnunum af sínum litla mat. Einhverju sinni komu hrafnarnir og lokkuðu þeir telpuna brott af bænum en þá kviknaði í bænum og brann stjúpfaðir hennar þar inni. Þetta var talin hefnd Drottins.

Móðir hennar fluttist þá á annan bæ. Aftur gerðist svipaður atburður, hrafnar lokkuðu litlu stúlkuna á ný af bænum og einnig í það skiptið brann bærinn og systir litlu stúlkunnar fórst þar. Þá var þetta talið verk djöfulsins.

Skömmu síðar fannst litla stúlkan látin úti á hlaði með molað höfuð og var talið að móðir hennar hefði myrt hana vegna þess að hún gat ekki afborið að eiga barn djöfulsins.

Litla stúlkan átti að hafa gengið aftur og því voru beinin grafin upp og flutt suður og sett í kistu, hún fyllt með steypu og var stúlkan jörðuð í gamla kirkjugarðinum við Suðurgötu. Sagði leiðsögumaðurinn að allir fyrir vestan þekktu söguna og að enn væri haft að orðtaki vestur á fjörðum ef voveiflegir atburðir gerðust: „Enn er Fríða á ferð.““

Var síðan farið í Hólavallakirkjugarð við Suðurgötu og hópnum sýndur leiði stúlkunnar.

„Í þessum gönguhópi var nákominn ættingi minn. Honum brá í brún er staðnæmzt var þar við leiði forföður hans, séra Richards Torfasonar og Ólafiu I. Ólafsdóttur, síðustu konu hans, og þar hvílir einnig hjá þeim Fríða Magnúsdóttir, sonardóttir séra Richards, sem heitin var eftir fyrstu konu hans, Málfríði, ömmu sinni. Þarna sagði leiðsögumaðurinn að Fríða væri grafin, sú sem hann hafði sagt fólkinu frá. Hann benti sérstaklega á kross á gröfinni sem hann kvað snúa öfugt við það sem væri á gröfum kristins fólks.“

Segir Þór að ættingi sinn hafi gefið sig fram við leiðsögumanninn og sagt honum að stúlka sem þarna væri jarðsett hefði verið sér nákomin og séra Richard forfaðir hans. Leiðsögumaðurinn segir þá að þetta sé sagan sem komin sé frá sjálfum forstöðumanni leiðsögufyrirtækisins.

Þór segir að hann hafi haft samband við fleira fólk sem farið hafi í þessar ferðir og þar hafi einum sem þekkti til verið gefin sú skýring á sögunni að þetta væri samansoðningur af nokkrum sögum og svo sé stoppað hjá undarlegu leiði þar sem allt annað barn sé en sagan segi frá og svo sé haldin hugleiðslu- eða bænastund á staðnum.

„Fríða Magnúsdóttir var hálfsystir mín. Hún var dóttir Magnúsar Richardssonar símstjóra og síðar umdæmisstjóra Landssímans og konu hans Sigríðar Matthíasdóttur Ólafssonar. Fríða fæddist á Borðeyri árið 1932 og var annað barn þeirra hjóna, fyrr eignuðust þau son sem þau misstu mánaðargamlan. Fríða þótti fallegt barn og skýrt, svo hefur fólk sagt mér sem mundi hana, en hún andaðist aðeins sex ára gömul árið 1938 af afleiðingum sprungins botnlanga og var jarðsett hjá afa sínum og síðustu konu hans.

Leiði þeirra er fáa metra norðaustan við klukknaportið, næst leiði Sveinbjörns Sveinbjörnssonar tónskálds, fast austan við götu. Steyptir veggir eru umhverfis leiðið sem fyrrum var nokkuð algengt og hella steypt yfir, sem einnig má sjá sums staðar á leiðum, og hækkaður reitur er á hellunni miðri. Við höfðalag er mótaður kross á helluna. Efri hluti krossins, styttri hluti stofnsins, snýr að þeim sem á götunni stendur og er yfir höfðalagi hinna jarðsettu, höfuðið snýr í vestur því að menn skyldu snúa ásjónu til austurs við upprisuna á efsta degi. Málmplata með nöfnum þeirra þriggja er fest á fótagafl grafarinnar. Því gætu þeir, sem ekki þekkja kristna greftrunarsiði og horfa á krossinn, haldið að hann snúi öfugt en hann snýr sem eðlilegt er eftir legu líkamanna í gröfinni.

Það er hreint með ólíkindum að spinna upp slíka lygasögu til að skemmta ferðamönnum, um litla stúlku af Vestfjörðum og bæjarbruna og slysfarir og svipleg örlög stúlkunnar og benda síðan á gröf barns, sem ekki komst nema rétt til vits, en eigi að vera stúlkan í sögunni um vestfirzku stúlkuna og látast með því sanna söguna.“

Þór segir að þegar hann hafi fundið leiðsögufyrirtækið á netinu hafi honum brugðið nokkur er hann las það sem þar stóð.

„The journey ended appropriately in the cemetery on Sudurgata, where Jónas Freydal gleefully showed us the grave of a devil worshiper (the cross is upside down and the coffin itself is encased in cement), and the unmarked tombes of abandoned children.“ - Þetta er lauslega þýtt: „Ferðinni lauk eins og vel við átti í kirkjugarðinum við Suðurgötu, þar sem Jónas Freydal sýndi okkur með kátínubragði gröf djöfladýrkanda (krossinn stendur á höfði og kistan sjálf er lukt með steinsteypu), og einnig ómerktar grafir munaðarleysingja.“

Ég veit varla hvaða orð á að hafa um frásagnir sem þessar en ég lýsi megnustu fyrirlitningu á slíkri „leiðsögn“ og „ferðamannafræðslu“ sem hér var lýst og fyrirtækið Draugaferðir (Haunted Walks) stendur að. Það þarf meira en litla ófyrirleitni til að skálda upp viðbjóðslega sögu og tengja hana síðan ungbarni, sem vart gat hafa átt flekkaðan æviferil, og lýsa jafnframt látinn prest þjóðkirkjunnar djöfladýrkanda.“

Hann spyr hvaða siðareglur gildi í Félagi leiðsögumanna og hvort félagsstjórnin telji að frásagnir sem þessi séu til þess fallnar að styrkja og auka traust á ferðaþjónustu á Íslandi.

„Jafnframt vildi ég óska eftir því að kirkjuyfirvöld, biskup og kirkjugarðastjórnir taki fyrir slíkar „draugagöngur“ í kirkjugarða, helga reiti þar sem við skyldum ætla að hinir liðnu fengju að njóta friðar óáreittir af lygaþvættingi.“