07. des. 2017 - 13:00

Hvernig starfar minnið?

Jacopo Annese við University of California í San Diego, BNA, skoðar hér þunna skífu af heila frá látnum manni með minnisstol.

Jacopo Annese við University of California í San Diego, BNA, skoðar hér þunna skífu af heila frá látnum manni með minnisstol.

Hvernig ber heilinn sig að við að varðveita minningar?Vísindamenn hafa um áraraðir reynt að skýra hvernig við erum fær um að munamikilvæga hluti en gleyma öðrum. Og á síðustu árum hafa ótal rannsóknir á bæðiheilbrigðum manneskjum og persónum með alvarlegt minnisstol hjálpað fræðimönnumað afmarka svarið.

Minnið er vafalítið einn mikilvægasti eiginleiki heilans. Án þess værum við ófær um að læra nokkuð. Við gætum ekki kallað fram minningar frá síðasta sumarfríi, og um leið og við værum sest inn í bílinn værum við búin að gleyma hvert förinni væri heitið.  

En þetta er aðeins toppurinn á ísjakanum, því minnið sér einnig um að við getum yfirhöfuð starfað dags daglega. Þegar heyrnin nemur hljóð, snertiskynið finnur fyrir snertingu, eða sjónin skynjar hreyfingu útundan sér þá eiga þessi skynáreiti sér stað á sekúndubroti áður en taugaboðin deyja út. Heilinn þarf hins vegar lengri tíma til að tileinka sér þessi áreiti, ráða í samhengi þeirra, tengja þau við fyrri reynslu og ákvarða hvort bregðast þurfi við þeim. Ef minnið sæi ekki um að halda í þessi skynáreiti gæti heilinn alls ekki unnið úr þeim áður en þau væru horfin út í buskann.

Fræðimenn greinir á um skilgreiningar

Hið svonefnda vinnsluminni er oft skilgreint sem það sem við beinum athygli okkar að á tilteknu augnabliki og því geymir það aðeins afar litlar upplýsingar sem skiptast út mörgum sinnum á sekúndu. Vinnsluminnið er því nauðsynlegt til að við getum yfirhöfuð tengt okkur við umheiminn meðan skammtíma- og langtímaminnið sér til þess að við getum nýtt þessar upplýsingar og gleymum ekki fyrstu orðum í setningu áður en við náum að ljúka henni. Eins að við getum munað textann næsta dag eða jafnvel mörgum árum seinna.

Þrátt fyrir að flestir fræðimenn séu sammála um að minnið hvíli á þessum þremur grunnstólpum þá leikur meiri vafi á hvar beri að draga mörkin milli þeirra og hvernig þeir vinna saman. Margir fræðimenn hafa því gefist upp á að greina á milli vinnslu- og skammtímaminnis þar sem sérkenni beggja er að vera ákaflega hverful. Ólíkt langtímaminninu sem í raun getur geymt feiknarlegt magn upplýsinga í ótakmarkaðan tíma þá er skammtímaminnið talið vera mun takmarkaðra, bæði hvað varðar geymslurými og endingu. Þegar árið 1956 komst George Miller við Harvard University í Massachusetts, BNA, að þeirri niðurstöðu að skammtímaminnið takmarkast við um 7 þætti í 20 sekúndur, en nýjar rannsóknir benda til að það geti varla geymt meira en 4 þætti í senn. Sé okkur sýndar t.d. tölurnar „3,7,2,“ getum við einatt endurtekið þær í réttri röð. En ef fjöldi talnanna er tvöfaldaður eða jafnvel þrefaldaður er mun erfiðara að muna þær.

En viðlíka tilraunir má gera með margvíslegum hætti og niðurstöðurnar veita færi á nánast jafnmörgum túlkunum. Sem dæmi hefur komið í ljós að skammtímaminnið vinnur með upplýsingar í afmörkuðum þáttum, sem geta ekki einungis verið ein tala eða einn bókstafur, heldur einnig stutt talnaruna, stafsetning eða heilt orð sem við skynjum þegar sem eina einingu. Oft reynist erfitt að muna 8 talna símanúmer sem 8 sjálfstæðar tölur, en sé þeim skipt upp í tvo 4 talna flokka þarf skammtímaminnið nú aðeins að halda til haga tveimur þáttum – sú aðferð að flokka staka þætti í litlu stærri samhangandi flokka er á ensku nefnt „chunking“, og er skilvirk aðferð til að víkka út getu skammtímaminnisins sem við nýtum bæði ómeðvitað sem meðvitað.

Skammtímaminnið reiðir sig jafnan á að einstaka þætti megi skilja sem eitthvað vel þekkt og afmarkað. Tilraunir hafa sýnt að mun auðveldara er að muna orð sem eru algeng í venjulegu talmáli en þau sem eru fágætari. Hið sama á við um teikningar sem sýna raunverulega hluti fremur en afstæðar myndir, rétt eins og auðveldara er að muna andlit þekktra manna, en myndir af framandi fólki.

Hið síðastnefnda var rannsakað af Margaret C. Jackson og Jane E. Raymond við University of Wales Bangor í Bretlandi, árið 2008. Þátttakendur áttu að horfa á skjá sem sýndi mósaík af 10 litlum myndum með ólíkum andlitum. Þessu næst kom stutt hlé en síðan birtist mósaíkmyndin á ný. Þátttakendur áttu nú að muna í hvaða tilfellum var um sömu mynd að ræða. Í einu tilviki voru andlitin af óþekktum manneskjum en í hinu mátti sjá frægt fólk eins og Johnny Depp, Brad Pitt og Leonardo DiCaprio. Í ljós kom að þegar um fræga fólkið var að ræða gátu þátttakendur ekki bara munað fleiri andlit – þeir voru einnig skjótari til svara um hvort mósaíkmyndin sýndi sömu andlit eður ei.

Nýjar minningar keyra í lykkju

Rannsóknir undanfarinna áratuga hafa sýnt að við eigum auðveldara með að muna merkingarbær og auðþekkjanleg orð eða myndir, þar sem skammtímaminnið nýtir sér endurtekningu til minnisfestingar. Þetta felur í sér að þegar við erum nýbúin að heyra orð, endurtekur innri rödd í heilanum það hvað eftir annað svo orðið er stöðugt rifjað upp fyrir hverfult skammtímaminnið. Þessi kenning kom fyrst fram árið 1974 hjá Alan B. Baddeley og Graham Hitch við University of Stirling í Skotlandi. Þeir notuðu hugtakið „hljóðræna lykkjan“ til að lýsa þessari innri endurtekningu orðanna meðan „sjónræna teikniborðið“ var látið ná yfir samsvarandi endurtekningu mynda í innri sýn okkar. Þannig geta orð, myndir og aðrar upplýsingar fest sig í sessi í skammtímaminninu, en hætti endurtekningin hverfa minningarnar á fáeinum sekúndum.

Heilinn notar þannig mismunandi aðferðir til að muna orð og myndir og þetta er ástæða þess að mörg okkar fá á tilfinninguna að geta munað suma hluti miklu betur en aðra. Í fyrrnefndri tilraun þeirra Jackson og Raymonds leituðust þeir við að rannsaka hvaða aðferð þátttakendur nýttu til að muna andlitin. Í einu afbrigði tilraunarinnar fengu þeir fyrst að sjá 2 eða 4 tölur sem þeir áttu að reyna að muna með því að endurtaka þær upphátt á meðan þeir fóru í gegnum afganginn af tilrauninni og skoðuðu andlitin. Þannig var hljóðræna lykkjan þeirra upptekin af því að muna tölurnar og hafði þannig takmarkaðri kost á að festa jafnframt andlitin í minninu. Þegar hljóðræna lykkjan var þannig slegin út, kom það bersýnilega niður á getunni til að muna óþekkt andlit, meðan hæfileikinn til að muna eftir fræga fólkinu skertist í minna mæli. Vísindamennirnir túlka niðurstöðurnar þannig að menn geti í sjónhendingu borið kennsl á þekktu andlitin og því endurtekið þau með aðstoð sjónræna teikniborðsins meðan óþekkt andlit er að líkindum munað með því að tengja lýsandi orð við það, t.d. „stórt nef“, „græn augu“, „dökkt hár“ o.s.frv.

Endurtekning byggir varanlegar minningar

Með aðstoð hljóðrænu lykkjunnar og sjónræna teikniborðsins má festa minningu í skammtímaminninu en hvorar tveggja aðferðanna taka drjúgan skerf af geymslugetu heilans og vinnsluferlum, og eru því ekki heppilegar til að muna nokkuð í meira en fáeinar sekúndur.

Þess vegna hlerar langtímaminnið hljóðrænu lykkjuna og gægist jafnframt yfir á sjónræna teikniborðið þegar skammtímaminnið endurtekur minningar okkar. Segja má að skammtímaminnið læri skjótt en muni illa, meðan langtímaminnið lærir hægt en man ótrúlega lengi. Til að minning nái að skjóta rótum í langtímaminninu þarf því að endurtaka hana margsinnis. Vísindamenn telja að þessi endurtekning fari fyrst fram í hljóðrænu lykkjunni og á sjónræna teikniborðinu, en síðan taki langtímaminnið við minningunni og endurtaki hana sjálft fyrir sig.

Þegar árið 1966 gerðu Murray Glanzer og Anita R. Kunitz við New York University í BNA tilraun sem auðsýndi hvernig minninu er skipt upp í tvö ólík ferli, skammtímaminnið og langtímaminnið. Þau sýndu í skamma stund þátttakendum 20 orð í senn og þessu næst áttu þátttakendurnir að endurtaka orðin að eigin vild. Niðurstaða tilraunarinnar var skýr: þátttakendurnir mundu flest orðin frá byrjun og enda orðarununnar, en gekk illa með orðin í miðjunni. Ályktun fræðimannanna var sú að fyrstu orðin hefðu þegar verið komin yfir í langtímaminnið meðan síðustu orðin voru ennþá stödd í skammtímaminninu. Orðin í miðju rununnar voru hins vegar á gráu svæði þar sem unnið var að yfirfærslu þeirra frá einni gerð minnisins yfir í aðra og því voru þau ekki enn tryggilega föst í sessi.

Margvíslegar gerðir minnis

Rétt eins og skipta má skammtímaminninu í hljóðrænu lykkjuna og sjónræna teikniborðið þá greina vísindamenn einnig langtímaminnið í fleiri undirflokka. Lengdarminnið geymir minningar um atburði sem við höfum upplifað eða verk sem við höfum framkvæmt. Í því er að finna okkar persónulegu reynslu, minningar úr æsku eða upplifun frá síðasta sumarfríi. Merkingaminnið geymir hins vegar ýmis konar staðreyndir sem við vitum; t.d. að 2 plús 2 eru jafnt og 4, að snjór er hvítur ásamt nöfnum ættingja okkar. Lengdarminnið og merkingaminnið eru oft sett saman í eina hugkví sem nefnd er ljóst minni og nær yfir alla þá þekkingu sem meðvitund okkar hefur yfir að ráða. Við þekkjum m.ö.o. nákvæmlega innihaldið í lengdarminninu og ef einhver spyr okkur „hvað gerðir þú í gær?“ þá höfum við svarið á reiðum höndum.

Aðferðaminnið er hins vegar annars eðlis og geymir alla uppsafnaða þekkingu okkar um hvernig við framkvæmum mismunandi hluti. Í því er að finna t.d. upplýsingar um hvernig fingurnir skulu hreyfa sig yfir píanóborðið til að spila Tunglskinssónötu Beethovens. Þessa þekkingu notum við án umhugsunar og það er jafnan afar örðugt að tjá hana í orðum, rétt eins og torvelt getur verið að svara spurningunni: „hvernig ferð þú að því að hjóla?“

Þessir þrír undirflokkar langtímaminnisins eiga sameiginlegt að þeir seilast aftur í tímann og gera okkur kleift að muna hluti sem við höfum þegar upplifað, lært, eða framkvæmt. Fyrir vikið eru þau nefnd afturhverf minni sem greina sig frá framsækna minninu. Það beinist fram á við og fær okkur til að muna hluti sem við hyggjumst gera. Að morgni dags viljum við t.d. muna að fara til vinnu og ef við hittum yfirmanninn viljum við muna að óska honum til hamingju með afmælisdaginn. Meðan afturhverfar minningar kallast fram þegar við þurfum á þeim að halda – t.d. aðspurð um heimilisfang – þá krefst framsækna minnið eins konar „stikkorða“ til að laðast fram í meðvitundina.

Stikkorðið getur verið tiltekinn tími dags, þannig að á hverjum morgni munum við að fara til vinnu þar sem það að vakna, klæða sig og borða morgunmat minnir okkur á að það hljóti að vera venjulegur vinnudagur. Ef stikkorðið kemur á röngum tímapunkti, t.d. þegar við vöknum upp eftir miðdegislúr, getum við stundum látið gabbast og talið okkur þurfa að halda til vinnu. Stikkorðin eru því nauðsynleg til að kalla fram minningar svo að hjálpa megi framsækna minninu, t.d. með aðstoð annarra stikkorða í formi minnismiða eða með kroti á handarbakið. Stundum nægir miði á ísskápshurðinni þar sem aðeins stendur „muna að kaupa í matinn“, til að minna okkur á hvaða matvörur við þurfum að kaupa.

Vísindamenn skyggnast djúpt í heilann

Allar þessar fjölmörgu gerðir minnisins virka hver með sínum hætti og reiða sig á taugaboð úr mismunandi svæðum heilans. Þess vegna verða menn áskynja um alls konar gerðir minnisstols hjá sjúklingum, sem hafa t.d. orðið fyrir heilablóðfalli eða slysum er skaðað hafa hluta heilans.

Um áratuga skeið hafa sjúklingar með heilaskaða eða annars konar gerðir minnisstols verið helsta verkfæri vísindamanna við að rannsaka hvaða hlutar heilans taka þátt í að muna. Á síðustu áratugum hafa vísindamenn auk þess getað nýtt sér fMRI, EEG og aðrar gerðir heilaskönnunar, og þrátt fyrir að ekki sé búið að staðsetja sæti minnisins í heilanum þá er komin fram óljós mynd.

Hvað langtímaminnið varðar er heilastöðin drekinn og aðrar stöðvar í miðlægu svæði gagnaugablaðsins afar mikilvægar. Þessi hluti heilans sér um ljósa minnið meðan aðferðaminnið er að líkindum staðsett í litla heila og botnkjörnunum, en það eru tvö hringlaga svæði, hvort í sínu heilahveli.

Árið 2007 greindi Charan Ranganath við University of California í BNA niðurstöður úr fjölmörgum eldri rannsóknum og komst að þeirri niðurstöðu að einstaka gerðir langtímaminnisins eigi sér sæti í miðlægu svæði gagnaugablaðsins, og að þau vinni stöðugt saman til að mynda heildarminningu. T.d. kom í ljós að tiltekið lítið heilasvæði gegnir meginhlutverki fyrir getuna til að bera kennsl á andlit meðan taugavirkni í drekanum er nauðsynleg til að tengja þetta þekkta andlit við tiltekna persónu.

Heilinn man það sem við höfum gleymt

Sharan Ranganath gerði ásamt Deborah Hanvilla aðra tilraun árið 2009 þar sem þau gátu sýnt að langtímaminnið er í sumum tilvikum fært um að muna hluti sem við sjálf erum ekki meðvituð um.

Þau létu þátttakendur skoða röð af pöruðum myndum með andliti og landslagi. Síðar fengu þeir að sjá mynd af landslagi ásamt þremur andlitum og áttu þá að velja það andlit sem áður hafði verið parað við viðkomandi landslag. Meðan þær framkvæmdu þennan hluta tilraunarinnar voru heilar þátttakenda skimaðir með fMRI og á sama tíma voru augnhreyfingar þeirra yfir andlitin þrjú kortlagðar. Í flestum tilvikum dvöldu augun lengst við rétta andlitið, óháð því hvort þátttakandinn valdi þá mynd eður ei. Og þegar áður en augun völdu með þessum hætti rétta andlitið, afhjúpaði skönnunin að þetta myndi gerast. Niðurstaðan bendir því til að langtímaminnið búi yfir „eigin vilja“ sem getur borið kennsl á fyrirbæri og samhengi, en að æðri ferli í meðvitundinni geti dregið minninguna í vafa og valið aðra mynd. Þetta er sambærilegt fyrirbæri – en þó ekki alveg það sama – og þegar við segjum: „ég á nú að vita svarið“, en getum samt ekki mótað það í meðvitund okkar.

Langtímaminninu má líkja saman við vélbúnað tölvu að því leyti að það grundvallast á taugatengingum í heilanum. Minning er þannig kóðuð með taugafrumum sem mynda afmörkuð tauganet á sambærilegan máta eins og tengja má rafleiðslur þannig að ljós kviknar þegar þrýst er á rofa. Er skipt er um leiðslu og einingar getur rofinn einnig framkallað hljóð. Með sama hætti mynda sumar taugafrumur tengingar við aðrar svo þær framkalla tiltekna minningu úr sumarfríinu við að virkjast af taugaboði, meðan aðrar taugar eru tengdar þannig að þær muna t.d. stærðfræðijöfnu.

Þegar festa þarf minningu í sessi í langtímaminninu getur það gerst á margvíslegan máta. Taugafruma getur t.d. myndað fleiri tengingar við aðrar taugafrumur og búið þannig til nýtt tauganet. Önnur aðferð felst í að stýra taugatengingum sem eru þegar til staðar í heilanum þannig að taugaboðið fari með meiri hraða um heilann. Það má hafa áhrif á þetta ferli með kemískum efnum. Hollenskir vísindamenn hafa þannig notað lyfið ampakín til að láta heilbrigða taugunga í eldri borgurum breyta sér þannig að skammtímaminnið batnaði um heil 68%. Vísindamenn vonast nú til að nota þetta lyf gegn Alzheimer. En þessi mikla bæting á skammtímaminninu kostaði sitt. Langtímaminni þátttakendanna versnaði nefnilega um 20%.

Við munum afar hægt

Þar sem að ferlin að baki langtímaminninu eiga það sameiginlegt að reiða sig á umbyggingu á taugafrumunum er minnisfesting í langtímaminninu hægfara ferli sem getur tekið margar klukkustundir. Á móti kemur að minningin er nánast varanleg eftir þetta, enda er hún bókstaflega byggð inn í heilann. Málum er öðruvísi háttað með skammtímaminnið sem er einungis til í formi virks taugaboðs. Til að halda í minningu um t.d. andlit, þurfa allar þær taugar, sem í fyrstu eiga þátt í að móta myndina af andlitinu fyrir innri sýn okkar, að virkjast hvað eftir annað. Þannig getum við í skamma stund munað eftir andliti á manneskju sem gengur framhjá okkur, en ef heilinn metur sem svo að hún sé óáhugaverð stöðvast þessi innri myndasýning. Til að muna andlitin lengur þarf heilinn að láta myndasýninguna halda áfram og leyfa langtímaminninu að fylgjast með svo minningin geti smám saman flust yfir í varanlega geymslu.

Skammtímaminnið er því afar flókið ferli og krefst virkrar samvinnu skynjunar, athyglisgáfu okkar og mati heilans á því hvað beri að muna, stöðugri endurtekningu og að lokum aðkomu langtímaminnisins. Ráðandi þáttur í leyndardómnum að baki góðu skammtímaminni felst í að geta síað burt þau ótal gagnslausu skynáreiti sem við verðum stöðugt fyrir.

Árið 2010 ályktaði Jason Chein við Temple University í Philadelphiu, BNA að 4 svæði heilans skipti sköpum fyrir skammtímaminnið. Öll er þau að finna í fellingum heilabarkarins og Chein komst að því að eins konar stjórnstöð fremst í heilanum vaktar stöðugt upplýsingastreymi frá skynfærunum og stýrir hvert athyglinni skuli beint. Athyglina er trúlega að finna í hnakkablaðinu, en þar eru áreiti frá skynfærunum samhæfð og síðan send áfram til hliðarflatar framennisblaðsins, þar sem þau eru flokkuð í nytsama og gagnslausa þekkingu. Meðan á þessu stendur er minningunni haldið við með því að endurtaka hana í sífellu á tilteknu svæði aftast í ennisblaðinu.

Þetta líkan af skammtímaminninu er aðeins eitt margra sem vísindamenn velta fyrir sér. En þeir eru sammála um að skammtímaminnið gegnir mikilvægu hlutverki fyrir getuna til að senda minningar yfir í langtímaminnið. Þetta þýðir m.ö.o. að þegar við upplifum eða lærum eitthvað nýtt þá ræðst á fáeinum sekúndum hvort við verðum fær um að muna það í langan tíma eður ei.

Þrátt fyrir að vísindamenn hafi smám saman öðlast góða innsýn í hvernig minnið virkar eru enn þá margar ráðgátur óleystar. Sem dæmi vita menn ekki hvort ein stök taugafruma sjái um að muna einstakt fyrirbæri eða hvort hún taki þátt í öðrum tauganetum til að muna fjölbreyttari fyrirbæri. Því má aðeins geta sér til um samanlagt geymslurými minnisins og til að líkja því við tölvu hafa menn komið fram með tölur allt frá 10 GB yfir í hina stjarnfræðilegu 108422 GB ( talan 1 með 8.422 núllum fyrir aftan).

Með slíkt minni til ráðstöfunar getur verið erfitt að skilja hvernig maður getur gleymt brúðkaupsdegi sínum eða hvar maður lagði frá sér lyklana.

Birtist fyrst í Lifandi Vísindi
Ertu með athyglisverða ábendingu eða frétt sem á heima á Pressunni?
Sendu okkur póst á pressan@pressan.is - Fyllsta trúnaðar gætt, sé hans krafist.



14.des. 2017 - 08:57 Eyjan

Áslaug, Páll og Óli Björn fá formennsku fastanefnda hjá Sjálfstæðisflokknum

Í gærkvöldi lagði þingflokkur Sjálfstæðisflokksins til hverjir færu með formennsku í þeim þremur fastanefndum sem flokkurinn hefur að skipa. Tillaga þingflokksins er að Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir verði formaður utanríkisnefndar, Páll Magnússon formaður allsherjarnefndar og Óli Björn Kárason formaður efnahags- og viðskiptanefndar.
14.des. 2017 - 08:00

„Hjálp, hjálp“ heyrðist öskrað: Lögreglan brást skjótt við en mætti mjög óvæntum aðstæðum

„Hjálp, hjálp“ heyrðist öskrað síðdegis í gær á Schweigaards götu í miðborg Oslóar í Noregi. Vegfaranda brá mikið við öskrin og hringdi í lögregluna sem brást skjótt við og sendi lögreglumenn á vettvang. Lögreglumennirnir voru fljótir að komast á sporið og fundu húsið þaðan sem öskrin bárust. En aðstæðurnar inni í húsinu voru allt aðrar en lögreglumennirnir áttu von á en þeir voru búnir undir það versta.
13.des. 2017 - 22:00

Áll nagaði sig inn í líkama manns sem hafði sett hann í endaþarm sinn

Karlmaður í Kína þurfti að leggjast inn á sjúkrahús eftir að hafa að áll komst inn í líkama hans. Samkvæmt frétt breska dagblaðsins The Sun ákvað maðurinn að setja þennan 50 sentímetra langa ál inn í endaþarm sinn eftir að hafa séð slíkt gert í klámmynd.
13.des. 2017 - 21:00

Býrð þú með kynlífsfíkli?

Heldur þú að maki þinn eigi við ástar- og kynlífsfíkn að stríða?Þú getur prófað að svara þessum krossaspurningum fyrir hann og ef þú svarar mörgum spurningum játandi ættir þú kannski að benda honum á að það er hægt að fá hjálp
13.des. 2017 - 20:00 Aníta Estíva Harðardóttir

Transmaður gekk með og fæddi sitt annað barn

Mynd: Swns Karlmaður sem hóf breytingarferli sitt frá konu yfir í karl, hefur nú gengið með og fætt sitt annað barn.
13.des. 2017 - 19:00 Guðrún Ósk Guðjónsdóttir

Vó 200 kíló og drakk 40 kók dósir á dag

Shane Trench er 21 árs og vinnur á matsölustað. Shane var háður Coca Cola. Hann drakk í kringum þrettán lítra á dag og vó mest 200 kíló. Shane drakk kók með mat, en hann borðaði fisk og franskar í morgunmat, hádegismat og kvöldmat.
13.des. 2017 - 16:30

Veldu réttu vinina

Vinir eru fjölskyldan sem við veljum okkur sjálf. Eftir því sem vinirnir mynda ólíkari hóp því fjölbreyttara er líf þitt. Hér er listi yfir fimm vini sem gera lífið áhugaverðara og skemmtilegra.
13.des. 2017 - 15:00 DV

Hrafnhildur keypti sér köku í Reykjavík og endaði á bráðamóttökunni: „Ekki í lagi að þurfa að óttast um líf sitt“

Hrafnhildur Jóhannesdóttir varð fyrir því óláni að þurfa að fara í tvígang á bráðamóttökuna í síðustu viku eftir að hafa borðað súkkulaðiköku, brownie, sem átti að vera vegan. Hún fékk heiftarlegt ofnæmiskast þar sem kakan var ekki vegan í raun og veru.
13.des. 2017 - 13:28

Karamellur sem bráðna í munni

Heimalagað sælgæti er algjört dekur þegar vel tekst til. Þegar maður veit að sælgætið er gert af ást og alúð nýtur maður hvers bita til hins ýtrasta. Það gerir heimalagað sælgæti líka að dásamlegri gjöf og með þeim betri sem hægt er að gefa, og þá skiptir engu hvort hún er ætluð manni sjálfum til þess að gleðja og næra andann, börnunum eða vinum og vandamönnum.
13.des. 2017 - 12:00

Sum matvæli geymast árum saman

Hin svokallaða „best fyrir“-dagsetning á matvælum er alls ekki heilög og oft er í góðu lagi með mat þótt liðinn sé langur tími frá síðasta söludegi. Vissulega eru sum matvæli viðkvæmari en önnur og bera þess fljótt merki að þeim þurfi að henda fljótlega eftir „best fyrir“-dagsetningu eða síðasta söludag. Mjólk, ostur og kjötvörur eru gott dæmi um slík matvæli.
13.des. 2017 - 10:30

Sjáðu 100 ár af líkamsrækt á 1 mínútu

Tíminn líður og tíska og áherslurnar í líkamsræktinni með. Bæði aðferð og fatnaður.  Í meðfylgjandi myndbandi má sjá á einni mínútu hvernig líkamsrækt hefur breyst á 100 árum frá 1910 til 2010. Hvaða ár er þitt uppáhalds?
13.des. 2017 - 09:00 DV

Spilaði fótbolta án þess að vera með hijab – Á fangelsisrefsingu yfir höfði sér - Þorir ekki að snúa heim

Íranska knattspyrnukonan Shiva Amini, 28 ára, hefur verið útilokuð frá íranska knattspyrnulandsliðinu eftir að hún birti myndband þar sem hún sést spila fótbolta íklædd stuttbuxum og ekki með höfuðklæðnaðinn hijab. Hún á fangelsisrefsingu yfir höfði sér í heimalandinu. Hún þorir ekki heim og hefur nú sótt um hæli í Sviss.
13.des. 2017 - 08:00

Bandaríkjamaður dæmdur í 15 ára fangelsi: Skildi beikon eftir utan við mosku

Michael Wolfe. 37 ára karlmaður, Michael Wolfe, frá Titusville í Flórída í Bandaríkjunum var nýlega dæmdur í 15 ára fangelsi fyrir hatursglæp. Í janúar 2016 braust hann inn í Masjid Al-Munin moskuna og skildi beikonsneiðar eftir við aðalinnganginn. Auk þess braut hann margar rúður í moskunni.
12.des. 2017 - 22:00

Stunda kynlíf 112 sinnum á ári

Hversu oft í viku er hinn almenni borgari að sofa hjá? Þessi spurning er ekki óalgeng hjá pörum samkvæmt rannsókn sem framkvæmd var af kynjafræðastofnun Kinsey sem náði yfir pör í hjónabandi eða föstu sambandi.
12.des. 2017 - 21:00 Ari Brynjólfsson

Stakk fyrrverandi 36 sinnum eftir að hún frétti að hann væri á Tinder

Hasna Begum og Pietro Sanna. Kona á þrítugsaldri hefur verið dæmd í lífstíðarfangelsi eftir að hún stakk fyrrverandi kærasta sinn til bana eftir að hún komst að því að hann væri á stefnumótaforritinu Tinder og að hann hefði notað það til að kynnast annarri konu. Hin 25 ára gamla Hasna Begum mun hafa reiðst mikið við að heyra þessar fregnir þrátt fyrir að hún hafi hætt með hinum 23 ára gamla Pietro Sanna fimm mánuðum áður. Hasna bjó til falskan reikning á Instagram og sendi stúlkunni sem Pietro var að hitta hótandi skilaboð.

12.des. 2017 - 20:00

Davíð Þór: „Leggjum áherslu á að komið sé með allan hópinn, börn trúlausra foreldra og íslömsk börn“

Davíð Þór Jónsson, sóknarprestur í Laugarneskirkju, hefur komið víða við í lífi sínu á sviði lista og fræða. Kristinn Haukur heimsótti hann í kirkjuna og spurði meðal annars út í grínferilinn, ritstjórnina á Bleiku og bláu, prestsstörfin og baráttuna við áfengið.
12.des. 2017 - 19:00

Missti minnið eftir að hafa sofið hjá eiginmanninum

Fimmtíu og fjögurra ára gömul kona sagði læknum að hún hefði misst minnið. Hún var skelfingu lostin þegar hún kom á sjúkrahús í Washington, Bandaríkjunum, þar sem hún greindi læknum frá því að hún hefði sofið hjá eiginmanni sínum og sagðist ekki muna eftir síðastliðnum sólarhring.
12.des. 2017 - 17:30 Eyjan

Trump verst ásökunum um kynferðislega áreitni á Twitter

Donald Trump Bandaríkjaforseti, sagði í dag að allur sá fjöldi ásakana á hendur honum varðandi kynferðislega áreitni, væri liður í samsæri Demókrata og kallaði þær falsfréttir. Orð Trump féllu degi eftir að þrjár konur ásökuðu Trump um að hafa áreitt sig kynferðislega í viðtali á NBC sjónvarpsstöðinni og á blaðamannafundi í New York í gær.
12.des. 2017 - 16:00

Betra líf á tíu sekúndum

Tímaritið Women's Health Magazine tók saman lista yfir ráð sem bæta heilsu þína á tíu sekúndum hvert. Tíu atriði sem gætu virst smávægileg en skipta máli í stóra samhenginu.
12.des. 2017 - 13:30 Sælkerapressan

Gómsætar smákökur: Hvítt súkkulaði og karamellukurl

Ég er stundum spurð hvað mér finnst skemmtilegast að baka. Það finnst mér alltaf jafn erfið spurning. Ég get ekki gert uppá milli barnanna minna. Hins vegar hef ég lengi vel verið mjög svag fyrir að baka smákökur. Kannski út af því að þegar ég var lítil fékk ég alltaf að hjálpa mömmu í smákökubakstri. 
12.des. 2017 - 12:16

„Heiðarleg stikla“ fyrir Love Actually

Það styttist í jólin. Nú er besti tíminn til að koma sér vel fyrir í sófanum og horfa á skemmtilega jólamynd. Love Actually er ein af þeim myndum sem margir líta á sem klassíska jólamynd, þó svo söguþráður hennar tengist ekkert jólunum.
12.des. 2017 - 11:01 Eyjan

Olíunotkun sjávarútvegsins fer minnkandi – Nálgast markmið Parísarsamkomulagsins

Samkvæmt skýrslu Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi um olíunotkun greinarinnar til 2030, sem unnin er af stærstu sjávarútvegsfyrirtækjum landsins, kemur í ljós að eldsneytisnotkun hefur minnkað töluvert frá árinu 1990, eða um 43%
12.des. 2017 - 10:00

Var fyrst dvergur en svo risi

Lítið er vitað um ævi Adams Rainer. Staðreyndirnar sem við þó vitum um hann eru einhverjar þær furðulegustu sem um getur. Hann var fæddur í borginni Graz í Austurríki árið 1899. Snemma kom í ljós að Adam litli átti við illvíg vaxtarvandamál að stríða.
12.des. 2017 - 09:06 Eyjan

„Tímabært að teikna upp mynd af því hvernig hann og hans nánustu hafa hagað sér“

Karl Th. Birgisson, ritstjóri Herðubreiðar, gaf út á dögunum bók er nefnist Hinir Ósnertanlegu, saga um auð, völd og spillingu. Þar er fjallað um viðskiptasögu Bjarna Benediktssonar, fjármálaráðherra og ítök föðurættar Bjarna í viðskiptalífinu í gegnum árin, sem höfundur kallar „eitrað samband stjórnmála og viðskipta.“
12.des. 2017 - 08:00

Ótrúlegar tekjur 6 ára YouTube-stjörnu: 11 milljónir dollara á einu ári

Það er töluverður fjárhagslegur ávinningur af því að vera vinsæl YouTube-stjarna, að minnsta kosti fyrir suma. Það má eiginlega segja að það sé meira en töluverður fjárhagslegur ávinningur af þessu, eiginlega ótrúlega mikill ávinningur. Ein af tekjuhæstu YouTube-stjörnunum er aðeins 6 ára en hafði samt sem áður 11 milljónir dollara, sem svara til um 1.150 milljóna íslenskra króna, í tekjur á einu ári.
11.des. 2017 - 22:00

Simon Cowell bjargað af lögreglu eftir að óður nágranni fékk nóg

Lögregla var kölluð að húsi Simon Cowell eftir að óður nágranni vopnaður golfkylfu öskraði á hann og hótaði að eyðileggja bíla í götunni í Kensington-hverfinu í Lundúnum. X-Factor dómarinn hreinskilni var á leiðinni á jólaboð þegar nágranninn mætti óður út á götu.
11.des. 2017 - 21:00

Mynd dagsins: Maður að gera þarfir sínar á mælaborðinu

Vetrarkuldinn sem við þurfum að þola hér á Íslandi á það til að slá fólk út af laginu, það á kannski við í þessu tilviki þar sem eiginmaðurinn sendi konunni sinni SMS skilaboð vegna manns sem var að gera þarfir sínar á mælaborðinu. Athugið að það kann ekki að vera að þetta sé sönn saga.
11.des. 2017 - 20:00 Ari Brynjólfsson

Telja sig hafa borið kennsl á bein „alvöru“ Jólasveinsins

Vísindamenn við Oxford háskóla telja að bein sem eru varðveitt í Bari á Ítalíu séu í raun og veru bein Jólasveinsins. Um er að ræða bein sem fullyrt hefur verið að séu af Heilögum Nikulás og hafa verið flutt á milli staða í Asíu og Evrópu síðustu þúsund ár eða svo.
11.des. 2017 - 18:30

Topp 10: Jólamyndir

Yfirsnúningur og æðibunugangur einkenna aðventuna hjá mörgum en fátt er betra eftir búðaráp, jólastress, þrif og smákökubakstur en að henda sér í stofusófann yfir góðri jólamynd, sérstaklega ef hún sýnir kaos og óhöpp á ofsafengnari skala en mögulegt er að fjölskyldan lendi í, jafnvel þó allt fari á versta veg.
11.des. 2017 - 17:00

Sjö leiðir að hamingju

Tímaritið Cosmopolitan bendir lesendum sínum á sjö leiðir til þess að öðlast hamingju. Sjö atriði sem eru lykilþættir í leitinni að betra lífi.
11.des. 2017 - 15:30 Doktor.is

Góð ráð til að hætta að reykja

Hvað á ég að gera? Það er áríðandi að gera sér ljóst, hvers vegna vilji er á að hætta að reykja. Skrifið niður ástæðurnar – Þá er hægt að grípa til þeirra ef á þarf að halda. Veljið aðferðina við að hætta – smátt og smátt eða þegar í stað.
11.des. 2017 - 14:00 Bleikt

Notendur Twitter lýsa árinu 2017 í fjórum orðum og það er ekki jákvætt

Það eru þrjár vikur eftir af árinu 2017 og fólk er þegar byrjað að taka saman yfirlit yfir það besta og versta sem árið færði okkur. Notendur Twitter eru þar engin undantekning en fjölmargir notendur hafa tekið sig til og dregið árið saman í aðeins fjórum orðum.
11.des. 2017 - 13:42 Ari Brynjólfsson

Einn handtekinn eftir sprengingu í New York - Myndband

Einn hefur verið handtekinn eftir að rörsprengja var sprengd í New York. Ekki er talið að neinn hafi látið lífið en nokkrir munu hafa slasast. Sprengingin varð nálægt 8. breiðgötu og 42. stræti á Manhattan ekki langt frá Times Square. Talið er að sprengjan hafi sprungið í strætisvagni eða nærri strætisvagni. Mikill fjöldi lögreglumanna er á vettvangi og hefur Trump forseti verið látinn vita.
11.des. 2017 - 12:21

Móðir grátbiður fólk um að gefa ekki heimilausum syni hennar pening, föt eða mat

Móðir vill hafa son sinn hjá sér næstu jól en ekki í gröfinni. Hún hefur skrifað opið bréf þar sem hún biður almenning um að gefa ekki syni hennar pening, föt eða mat. Sonur hennar er fíkill og er heimilislaus.
11.des. 2017 - 11:00

Unnustinn fannst í bakgrunninum á mynd í fjölskyldualbúminu

Það þarf ekki að efast um tilvist örlaga þegar kemur að ástinni, sérstaklega í þessu tilviki. Fyrir meira en áratug fór Verona Koliqi ásamt fjölskyldu sinni í strandferðalag í Svartfjallalandi. Eins og gengur og gerist voru teknar nokkrar myndir af henni og fleirum að leika sér á ströndinni. Þegar Verona var að fara yfir fjölskyldualbúmin ásamt unnusta sínum, Mirand, þá tók hann eftir strák á vindsæng sem hafði laumað sér inn á eina myndina. Þetta var hann.
11.des. 2017 - 10:01

Hætt að sofa hjá karlmönnum eftir að hafa „sofið hjá 20 draugum“

Bresk kona heldur því fram að hún hafi „stundað kynlíf“ með 20 mismunandi draugum síðastliðin tólf ár. Hún segir einnig að draugar séu betri en karlmenn í rúminu. Amethyst Realm er 27 ára og er frá Bristol í Bretlandi. 
11.des. 2017 - 09:16 Eyjan

„Þessi gjaldtaka er án fordæma og án alls samtals við ferðaþjónustuna“

Fyrirtæki í ferðaþjónustu ráða nú ráðum sínum eftir að Isavia tilkynnti um fyrirhugaða gjaldtöku á stæðum fyrir hóferðabíla við flugstöð Leifs Eiríkssonar sem hefst þann 1. mars. Mun gjaldið vera 7,900 krónur fyrir hópbifreiðar með 19 eða færri  sæti en 19,900 fyrir bifreiðar með fleiri en 20 sæti.
11.des. 2017 - 08:00

Góð ráð til að halda innbrotsþjófum frá heimilinu

Jólin eru hátíð hjá mörgum innbrotsþjófum enda margir að heiman og því á stundum auðvelt að athafna sig í mannlausum húsum. Það er enginn fögnuður af því að fá innbrotsþjófa inn á heimilið og þá kannski sérstaklega ekki um jólin. En við getum sjálf gert ýmislegt til að reyna að halda þeim fjarri. Hér verða talin upp nokkur atriði sem geta einmitt gagnast við þetta.
10.des. 2017 - 21:00

Dularfull mannshvörf farþega skemmtiferðaskipa

Þann sjötta apríl á þessu ári gekk John Halford frá fatnaði sínum niður í ferðatösku og setti hana fyrir framan klefa sinn um borð í skemmtiferðaskipinu Thomson Spirit. Það var síðasti dagur vikulangrar siglingar og Halford var að undirbúa brottför sína.
10.des. 2017 - 20:00 Aníta Estíva Harðardóttir

Geðhjúkrunarfræðinemar fara í sjálfboðaliðastarf til Indónesíu: „Ég er pínu stressuð þar sem ég hef aldrei gert neitt þessu líkt“

Rebekka og Alice/Mynd úr einkasafni Rebekka Rut Maríusdóttir og Alice Davies eru báðar að læra geðhjúkrunarfræði í Háskólanum í Bangor, Wales. Á dögunum fengu þær tækifæri til þess að fara sem sjálfboðaliðar til Bali í Indónesíu að læra á geðheilsumenninguna þar, kenna ensku og aðstoða börn með hegðunarvandamál.
10.des. 2017 - 19:00 DV

„Að hafa hunda á skrifstofunni bætir andrúmsloftið“

Í Bandaríkjunum og víðar er árlega haldið upp á dag með yfirskriftinni „taktu hundinn með þér í vinnuna“. Á þeim degi, sem yfirleitt er föstudagurinn eftir feðradag Bandaríkjamanna, eru starfsmenn hvattir til að taka hunda sína með sér í vinnuna.
10.des. 2017 - 17:30

Samviskusamir eru hraustari

Persónuleiki þinn litar það hvernig þú sérð heiminn og samkvæmt nýrri rannsókn virðist persónuleikinn einnig hafa áhrif á heilsuna.
10.des. 2017 - 16:00

Óhreinar nærbuxur koma upp um ótrúa maka

Að koma upp um framhjáhald getur verið kostnaðarsamt og tímafrekt en Bandaríkjamenn hafa tekið þá iðju skrefinu lengra líkt og flest annað og bjóða upp á DNA-prófun til að koma upp um svikula maka. Fyrirtækið The Paternity Lab Center býður fólki upp á aðstoð til að koma upp um framhjáhald.
10.des. 2017 - 14:30

„Feika“ fullnægingu fyrir sig

Konur sem gera sér upp fullnægingu í kynlífi gera það fyrir eigin unaðsauka. Rætt var við ungar, einhleypar konur sem viðurkenndu að hafa gert sér upp fullnægingu. Í niðurstöðum rannsóknarinnar kom fram að fjórar ástæður fyrir uppgerðinni reyndust líklegri en aðrar.
10.des. 2017 - 13:00 DV

Tekur á að rifja upp sárar minningar

Í bókinni Anna eins og ég er segir Anna Kristjánsdóttir sögu sína sem Guðríður Haraldsdóttir skráir. Flestir Íslendingar þekkja til sögu Önnu sem vissi snemma að hún hefði fæðst í röngum líkama, fór í kynleiðréttingu og barðist fyrir tilveru sinni sem kona.
10.des. 2017 - 11:30 Aníta Estíva Harðardóttir

Facebook fjarlægði mynd af fæðingu barns – Telja myndina deilingu á klámi

Læknir sem hjálpaði konu að taka á móti sínu eigin barni fékk leyfi hjá nýbökuðu móðurinni til þess að deila myndinni á Facebook . Myndin lifði hins vegar ekki lengi á síðu hans þar sem Facebook bannaði hana með þeirri yfirskrift að læknirinn væri að deila klámi.
10.des. 2017 - 10:00

Einfalt og sniðugt í örbylgjuofninn

Oft langar mann að fá sér gott snarl en hefur kannski ekki mikinn tíma til þess að baka. Þá er gott að geta sett saman einfaldar en góðar uppskriftir með lítilli fyrirhöfn. Hér koma nokkrar uppskriftir sem þú einfaldlega skellir í bolla og hitar í örbylgjuofninum.
10.des. 2017 - 09:00

Hreinsaðu líkamann með þessum

Þessi drykkur er afar hreinsandi og inniheldur innan við 100 kaloríur. Hann hentar því vel sem drykkur með næringarríkum morgunverð eða sem millimál.
09.des. 2017 - 22:11 433

Var reynt að ræna Eið Smára í Barcelona í gær

Fimm einstaklingar reyndu að ræna Eið Smára Guðjohnsen í Barcelona í gær. Frá þessu greinir hann á Twitter.
09.des. 2017 - 21:30

Þess vegna áttu alltaf að geyma vínflöskur á hlið

Helgin og hátíðirnar nálgast og því nota margir tækifærið og opna vínflösku í lok annasams dags. Margir hafa lent í því að opna skemmt vín eða jafnvel þurft að nota sigti til að losna við brotinn kork úr víninu. Það er að mörgu að huga þegar kemur að víni og hvernig það er geymt. Vín skal aldrei vera geymt inni í heitri geymslu eða úti í glugga. Einnig á alltaf að geyma vínflöskur á hlið, en hvers vegna?

Veðrið
Klukkan 09:00
Léttskýjað
S1
-2,0°C
Heiðskírt
SV1
-3,5°C
Alskýjað
NA7
2,3°C
Skýjað
V1
0,6°C
Alskýjað
NNA5
0,4°C
Léttskýjað
NNA4
0,6°C
Spáin
(1-) Gæludýr.is: Flutingar - nóv
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 17.11.2017
Ég fresta skýrslunni: Hvers vegna?
Magnús Þór Hafsteinsson
Magnús Þór Hafsteinsson - 26.11.2017
Trúverðugleiki í húfi
Indíana Ása Hreinsdóttir
Indíana Ása Hreinsdóttir - 18.11.2017
Um daður, áreitni og afleiðingar
Davíð Már Kristinsson
Davíð Már Kristinsson - 20.11.2017
Íslands nýjasta nýtt
Sigurður Jónsson
Sigurður Jónsson - 19.11.2017
Stór mál fyrir íbúa Suðurnesja
Þórhallur Heimisson
Þórhallur Heimisson - 21.11.2017
Lífræn grasrótarþjóðkirkja
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 25.11.2017
Landsdómsmálið
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 23.11.2017
Dómarar gæta hagsmuna sinna
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 21.11.2017
Mismunandi niðurstöður jafn réttar
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
Hannes Hólmsteinn Gissurarson - 18.11.2017
Fjórði fundurinn
Börkur Gunnarsson
Börkur Gunnarsson - 22.11.2017
Nafnar
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 16.11.2017
Málinu drepið á dreif
Kristinn H. Gunnarsson
Kristinn H. Gunnarsson - 18.11.2017
Uppreist æra í stað siðbótar
Jón Steinar Gunnlaugsson
Jón Steinar Gunnlaugsson - 02.12.2017
Ánægjuleg tíðindi af dómurum
Fleiri pressupennar