Halldór: Lán banka til eigenda sinna sérstaklega ámælisverð - Illa farið með frelsi í fjármálum

Halldór Ásgrímsson, fyrrverandi forsætisráðherra segir í samtali við Pressuna að Íslendingar hafi farið illa með nýfengið frelsi í fjármálum og viðskiptum á síðustu árunum fyrir hrun. Honum finnist sérlega ámælisvert hvernig bankarnir lánuðu háar fjárhæði til bankanna og sér sýnist reglur hafa verið gróflega brotnar.

Halldór segir augljóst að víða hafi verið farið illa með frelsi þar sem bankar víða um heim hafi verið að falla og ýmislegt verið að koma upp á yfirborðið.

Ég get verið sammála því að það hafi verið, sérstaklega á seinni hluta tímabilsins, farið illa með frelsið í fjármálum og viðskiptum. En það sem mér finnst vera sérstaklega ámælisvert eru há lán til eigenda bankanna og ég sé ekki betur en að þar hafi reglur verið gróflega brotnar. Að sama skapi er ámælisvert hvernig bankarnir lánuðu fé til hlutabréfakaupa án veða eða áhættu þeirra sem keyptu. Með því eru bankarnir í reynd að eignast miklu meira í sjálfum sér en þeir hafa heimild til og þess vegna stenst það engar reglur eins og kemur skýrt fram í þessari skýrslu [innsk. Rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið] og maður er undrandi yfir því að hvorki Fjármálaeftirlitið né endurskoðendur bankanna skuli hafa séð í gegnum þetta. 

Aðspurður um hvort þáttur endurskoðenda komi á óvart, segir Halldór að svo sé. Honum finnist þær reglur esm hafi verið í gildi um mat á viðskiptavild og eigin fé hafi verið afskaplega frjálslegar. Sjálfur sé hann líklega af gamla skólanum í þessum efni en þetta sé ekki í samræmi við það sem hann hafi þekkt og kennt á árum áður. 

Hörð gagnrýni hefur komið fram á þá ákvörðun ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks um að hækka íbúðalán í 90% og fullyrt að það hafi valdið ofhitnum í hagkerfinu. Því er Halldór ekki sammála.

Þegar sú ákvörðun var tekin [innsk. að hækka lánin í 90%] þá töldu menn eðlilegt að íbúðalán hér væru með einhverjum sambærilegum hætti og í nágrannalöndum okkar. Hér í Danmörku er til dæmis boðið upp á að menn taki 95% lán. Þegar þetta var ákveðið lögðu menn upp með að gera þetta í áföngum miðað við tiltekna hámarksfjárhæð og það veitti sérstaklega ungu fólki á að fá þessi lán á hagstæðari kjörum í stað þess að taka yfirdráttarlán og stofna til alls kyns lausaskulda í bönkum.

Hann segir hins vegar að bankarnir hafi brugðist við með þeim hætti sem ekki var reiknað með.

Þeir fóru að yfirbjóða þenna markað og bjóða 100% lán og þetta leiddi til samtala mili stjórnvalda og bankanna og þeir beðnir um að sýna meiri varkárni í sínum útlánum. Þeirra viðbrög voru nánast þau að þeir vildu Íbúðalánasjóð feigan, hann færi af markaði og þeir myndu alfarið sjá um þetta. Það gátu stjórnvöld ekki fallist á og það voru átök þarna á milli, en að ég tel að bæði okkur og öðrum hafi mistekst að hefta þessa útþenslu bankanna á þessum tíma.

Halldór segir við Pressuna að komin hafi verið af stað umræða 2006 um stærð íslenskra banka og mönnum hafi verið ljóst að vel þyrfti að fylgjast með vexti þeirra.

Það var líka komin upp umræða um að einn af bönkunum kynni að flytja höfuðstöðvar sínar úr landi, sem  menn töldu að gæti verið jákvætt. Fyrsta skrefið væri að þeir gerðu upp sína reikninga í evrum en mér finnst að þessi umræða hafi síðan þróast afskaplega lítið. Það var líka alltaf undirliggjandi í þessu sambandi að krónan væri mjög viðkvæm og áhlaup gæti verið gert á hana. Á þessum tíma var ég mjög áhyggjufullur um framtíð íslensku krónunnar og meðal annars þess vegna var ég talsmaður þess að við leituðum allra leiða til að nálgast Evrópusambandið. Ég sé ekki betur en að það sé stærsta spurningin á Íslandi í dag, hvort og þá hvernig hægt sé að endurvekja traustið á íslensku krónuna.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, bað á fundi um helgina, afsökunar á þætti flokksins í aðdraganda hrunsins, en hvað finnst Halldóri um það?

Það er hans mál. En þegar menn eru að biðjast afsökunar, verða þeir að vita hvað það er sem þeir eru að biðjast afsökunar á. Það verður hver og einn að dæma um það fyrir sjálfan sig.