Pressuúttekt Ólafs Arnarsonar: Hin vanhelgu vé Davíðs, Kjartans og Björgólfsfeðga

Nú hefur náðst samkomulag um að kröfuhafar taki yfir Glitni og Kaupþing. Í öllu falli eiga skilanefndir þessara banka að eignast ráðandi hlut í Íslandsbanka og Nýja Kaupþingi. Ekki liggur fyrir hvort erlendir kröfuhafar munu samþykkja þetta en eitthvað hljóta menn að hafa fyrir sér úr því verið er að ganga frá svona samkomulagi.

Það er ánægjuefni ef erlendir bankar hefja starfsemi hér á landi þó að aðdragandinn hafi því miður þurft að verða algert hrun íslenska efnahags- og bankakerfisins.

Landsbankinn verður hins vegar áfram í eigu ríkisins. Staða hans er of hryllileg til að til greina komi að erlendir kröfuhafar taki hann yfir. Eigendurnir fóru glannalega fram og þriðji aðili, íslenska þjóðin, er sem milli steins og sleggju vegna framferðis fyrrum stjórnenda og eigenda bankans.

Svikastarfsemi

Eigendur og stjórnendur gamla Landsbankans keyrðu hann í þrot með þvílíkum bravúr að eignasafn hans var hið lakasta af eignasöfnum gömlu bankanna. Það stafaði m.a. af því að bankinn hafði lánað hömlulaust til glórulausra fjárfestinga á vegum fyrirtækja, sem tengd voru fyrirtækjum helstu eigenda Landsbankans.

Ekki nóg með það heldur höfðu eigendur og stjórnendur Landsbankans efnt til einhvers stórfelldasta „pýramídasvindls“ allra tíma þegar þeir settu á fót Icesave reikningana í útibúum Landsbankans á milljónamörkuðum. Afkomu var haldið uppi á fölskum forsendum með því að framlengja lán stærstu viðskiptavina og lána þeim jafnvel fyrir kostnaði og þóknunum, sem voru tekjufærðar. Afleiðingarnar urðu sem kunnugt þær að íslenska þjóðin situr eftir slipp og snauð og verður mögulega nánast seld í þrældóm vegna ábyrgða á verkum eigenda og stjórnenda Landsbankans.

Forboðin umræða

Því miður er allt of lítil umræða um þessi mál. Af hverju má ekki tala um þetta tæpitungulaust? Er það vegna þess að sérkennilegt samband var milli Landsbankans og þeirrar hirðar, sem til skamms tíma stjórnaði Sjálfstæðisflokknum og Íslandi?

Það er vert að rifja upp að Davíð Oddsson þáverandi forsætisráðherrra reif einkavæðingu bankanna úr höndum einkavæðingarnefndarinnar og seldi ráðandi hlut í hendur Björgólfsfeðga og viðskiptafélaga þeirra. Hið sérstaka og vanhelga samband milli forystuklíku Sjálfstæðisflokksins og Landsbankans var svo innsiglað með því að Kjartan Gunnarsson, nánasti samstarfsmaður Davíðs, sem setið hafði sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í bankaráði Landsbankans fyrir einkavæðingu, sat áfram í stjórn, sem varaformaður, eftir að bankinn var kominn í eigu Björgólfsfeðga.

Þetta teymi ákvað svo að lána fyrirtækjum Björgólfsfeðga gríðarlegar fjárhæðir í fjárfestingasvall, sem heldur betur dró dilk á eftir sér. Þegar harðna fór á dalnum var það þetta teymi sem ákvað að setja upp Icesave reikningana á milljónamörkuðum. Þar með var komið í gang „pýramídasvindl“, sem Bretar og Hollendingar reyna nú með öllum meðulum og aðstoð ráðþrota íslenskra ráðamanna að gera alla íslensku þjóðina ábyrga fyrir.

Firra sig ábyrgð

Raunverulegir ábyrgðarmenn Icesave valsa um eins og fínir menn, dusta rykið af jakkaboðungum sínum og líta niður á pupulinn. Björgólfur Thor Björgólfsson, sem vel að merkja aldrei sat í stjórn Landsbankans, gat ekki stillt sig um að stilla sér upp fyrir ljósmyndara á snekkju í Miðjarðarhafinu á sama tíma og þúsund milljarðar falla á þjóðinna vegna Icesave.

Davíð Oddsson kom í sjónvarpsviðtal og þóttist ekki bera meiri ábyrgð á bankahruninu en hver annar Íslendingur. Það mátti ekki ræða einkavæðinguna né heldur þá hörmungaratburðarás, sem hlaust af því að hann neitaði að koma Glitni til hjálpar í haust.

Hann var alveg búinn að gleyma því að hann varði Icesave reikningana af hörku á fundi með alþjóðlegu matsfyrirtæki í London í febrúar 2008 en tók undir gagnrýni sem fram kom á Glitni og Kaupþing á sama fundi. Samt eru það Glitnir og Kaupþing, sem nú er hægt að kynna sem verðmæti fyrir erlendum kröfuhöfum. Landsbankinn er rjúkandi rúst og íslenska þjóðin er grafin undir því braki.

Sökudólgarnir valsa um

Á fundi miðstjórnar Sjálfstæðisflokksins á dögunum mun Kjartan Gunnarsson hafa gert harða hríð að Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, varaformanni flokksins fyrir hjásetu um ESB tillögu ríkisstjórnarinnar. Hann telur sig þess umkominn, maðurinn sem sat í stjórn Landsbankans og ber ábyrgð á Icesave, að ráðast gegn varaformanni Sjálfstæðisflokksins fyrir að hafa fylgt sannfæringu sinni á Alþingi!

Það er síðan gersamlega óskiljanlegt venjulegu fólki, að aðallögfræðingur Landsbankans og yfirmaður útlánaeftirlits – helsti samstarfsmaður bankastjóranna og eigendanna, sem stofnuðu Icesave, keyrðu bankann í þrot og settu þjóðina á vonarvöl, skuli sitja í skilanefnd Landsbankans og ráðskast með allt, sem snýr að starfsemi gamla Landsbankans.

Það er eitthvað mjög rotið við það að Ársæll Hafsteinsson, einn nánasti samverkamaður Sigurjóns Þ. Árnasonar, Halldórs J. Kristjánssonar, Kjartans Gunnarssonar og Björgólfsfeðga í Icesave og útlánafiffi Landsbankans skuli sitja í skilanefnd bankans.

Þrátt fyrir mikla og ítarlega leit hefur ekki fundist eðlileg skýring á því hvers vegna Ársæll, einn helsti ábyrgðarmaður Icesave í gamla Landsbankanum, situr í skilanefnd bankans og rannsakar athafnir og verk, sem hann átti sjálfur beinan þátt í.

Lánveitandi situr í skilanefnd - hvað með hina?

Formaður skilanefndar Glitnis er Árni Tómasson, fyrrverandi bankastjóri Búnaðarbanka Íslands. Árni var annar bankastjóra Búnaðarbankans þegar bankinn lánaði Samson, eignarhaldsfélagi Björgólfsfeðga, milljarða til að kaupa hlut ríkisins í Landsbankanum. Salan á bréfum ríkisins til Samson grundvallaðist raunar á því að Samson kæmi með erlent eigið fé í þau kaup, en sem kunnugt er lánaði Búnaðarbankinn, sem Árni stjórnaði, fyrir næstum helmingi kaupverðs. Þetta lán var enginn smábiti fyrir Búnaðarbankann, sem ekki var sérlega stór banki árið 2003.

Einnig störfuðu í Búnaðarbankanum á þessum tíma Sigurjón Þ. Árnason og Elín Sigfúsdóttir, hans hægri hönd og Ársæll Hafsteinsson núverandi skilanefndarmaður Landsbankans. Skömmu eftir að lánið til Samson var afgreitt réðu Björgólfsfeðgar Sigurjón í stöðu bankastjóra Landsbankans. Honum fylgdu úr Búnaðarbankanum m.a. Elín Sigfúsdóttir, sem áfram var hægri hönd Sigurjóns.

Elín var ráðin bankastjóri nýja bankans eftir að Landsbankinn fór í þrot og Ársæll tók sæti í skilanefnd gamla Landsbankans. Einhvers staðar þætti mönnum ástæða til að leiðrétta svona mistök og rannsaka gaumgæfilega hvernig þau gátu átt sér stað.

Stjórastöðurnar umbun fyrir lánið?

Það verður að rannsaka aðkomu Sigurjóns Árnasonar, Elínar Sigfúsdóttur, Ársæls Hafsteinssonar og fleiri lykilstarfsmanna Búnaðarbankans að milljarða lánveitingunni til Björgólfsfeðga. Án þessa láns er líklegt að kaup þeirra á Landsbankanum hefðu farið út um þúfur.

Nokkrum dögum eftir lánveitinguna var tilkynnt að Sigurjón hefði verið ráðinn bankastjóri Landsbankans jafnframt því sem Elín og Ársæll hefðu verið ráðin í hóp framkvæmdastjóra bankans.

Í framhaldinu upphófst einhver glannalegasti kafli í rekstrarsögu nokkurs banka. Þeim kafla lauk með stærsta „pýramídasvindli“ sögunnar sem skildi íslensku þjóðina eftir fjötraða og í sárum.

Mikill munur milli banka

Nú, þegar verið er að fara yfir rústir hins íslenska bankakerfis, blasir við að Landsbankinn var í algerum sérflokki meðal íslenskra banka, og raunar í heiminum. Rekstur hans minnir mest á stóra svikamyllu. Hið sama er ekki hægt að segja um Kaupþing og Glitni. Kaupþing opnaði Edge reikinga sína í Bretlandi og víðar. Í Þýskalandi voru þeir meira að segja reknir í útibúi rétt eins og Icesave reikningar Landsbankans.

Sá er munurinn á Landsbankanum og Kaupþingi, að allir innistæðueigendur Kaupþings fá innistæður sínar greiddar. Eignir gamla Kaupþings duga fyrir þeim skuldbindingum og gott betur. Hjá Landsbankanum stendur ekki steinn yfir steini og eignir bankans duga ekki fyrir innistæðuskuldbindingum hans. Það lendir á íslensku þjóðinni að borga fyrir veislu Björgólfsfeðga og samverkamanna þeirra.

Ástæðan fyrir þessum mun er að sjálfsögðu sú að það er engan veginn hægt að bera saman rekstur, útlán, fjármögnun og fjárstýringu Landsbankans og Kaupþings. Eflaust má finna eitthvað að rekstri bæði Glitnis og Kaupþings, en í grunninn var Kaupþing vel rekinn og áræðinn banki á sama tíma og Landsbankinn var „pýramídasvindl“, sem virðist hafa gengið út á að fjármagna fjárfestingafyllerí helstu eigenda bankans á kostnað lánveitenda, innistæðueigenda og á endanum íslenskra skattgreiðenda.

Davíð var málsvari Landsbankans og Icesave

Samt var það svo, að Davíð Oddsson, þá seðlabankastjóri, hélt uppi sérstökum vörnum fyrir Landsbankann, stjórnendur hans og Icesave á fundi með Moody’s í London í febrúar 2008. Sérfræðingar Moody’s höfðu áhyggjur af því hve kvikar innistæður á Icesave reikningum gætu reynst en Davíð hélt nú ekki.

Í minnisblaði frá þessum fundi, sem hann las upp fyrir ráðherra ríkisstjórnar Íslands, nefndi hann að reyndar væri ekki öruggt að tekist hefði að eyða öllum efasemdum matsfyrirtækisins um Icesave að fullu. Í sama minnisblaði kemur fram að gagnrýni hafi komið á stjórnendur Glitnis og Kaupþings en ekki verður séð að Davíð hafi haldið uppi sérstökum vörnum fyrir þá líkt og hann gerði fyrir Icesave. Alþekkt er sú andúð, sem seðlabankastjórinn hafði á helstu eigendum og stjórnendum Kaupþings og Glitnis.

Það er merkilegt að innsæi og þekking íslenska seðlabankastjórans á íslenskum bönkum, stöðu þeirra og þeim mörkuðum, sem þeir störfuðu á, skuli ekki hafa rist dýpra og verið faglegri en raun bar vitni. Skyldi þessi einkennilega afstaða seðlabankastjórans til íslensku bankanna hafa helgast af því vanhelga sambandi sem var milli hirðar hans og Landsbankans?